Hynt a helynt prosiect Cylchffordd Cymru a’r penderfyniadau a wnaed yn ei gylch gan Lywodraeth Cymru.

Cyfweliad â Nick Ramsay AC, Cadeirydd Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Cynulliad Cenedlaethol Cymru.


Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cyhoeddi ei adroddiad ar ei ymchwiliad i gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru. Beth sbardunodd y Pwyllgor i ymchwilio i’r mater penodol hwn?

Cafwyd tipyn o ddadlau ynghylch y cyllid cychwynnol a ddarparwyd ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru, a mynegwyd safbwyntiau gwahanol ar y ddwy ochr ynghylch a oedd y prosiect yn syniad da ai peidio.

Penderfynodd yr Archwilydd Cyffredinol gynnal ei ymchwiliad ei hun i’r modd y cafodd yr arian ei wario, ac fe dynnodd ei adroddiad sylw at nifer o bryderon a nifer o feysydd yr oedd angen ymchwilio iddynt yn fwy manwl, yn ei farn ef. Yn sgil hynny, penderfynodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ei bod yn werth ymchwilio i’r prosiect.

Canolbwyntiodd ymchwiliad y Pwyllgor ar y modd y gwnaed penderfyniadau o ran cyllido’r prosiect, ac nid ar egwyddorion prosiect Cylchffordd Cymru ei hun. Ym marn y Pwyllgor, pe bai’r prosiect wedi mynd yn ei flaen, byddai wedi bod yn ffynhonnell o botensial mawr i Gymru ac i’r broses o ddatblygu’r economi. Yn sicr, roedd agweddau ar y prosiect yr oeddem yn teimlo y gallent fod wedi sbarduno gweithgarwch datblygu economaidd a chreu swyddi i bobl mewn rhai o’r mannau tlotaf yng Nghymru. Felly, nid oeddem yn gwrthwynebu’r prosiect yn ei hanfod mewn unrhyw ffordd.

Nid rôl y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yw dweud wrth Lywodraeth Cymru beth ddylai neu na ddylai ei wneud. Yn y pendraw, caiff y Llywodraeth ei hethol gan bobl Cymru, ac mae nifer o faterion sy’n benderfyniadau polisi i’r Llywodraeth eu gwneud, yn hytrach na phenderfyniadau i’r Pwyllgor. Fodd bynnag, rôl y Pwyllgor yw sicrhau ei bod yn bosibl cyfiawnhau unrhyw benderfyniad a wneir gan Lywodraeth Cymru i weithredu polisi penodol, a bod y gost o weithredu’r polisi yn cynrychioli gwariant effeithlon o’r arian hwnnw. Rydym hefyd yn ystyried materion ehangach sy’n gysylltiedig â’r penderfyniadau polisi a wneir gan weision sifil o dan arweiniad y Gweinidog.

 

Beth oedd y themâu allweddol a ddaeth i’r amlwg yn ystod yr ymchwiliad?

Cawsom ein synnu gan ddull Llywodraeth Cymru o weithredu’r prosiect. Cafodd y broses hon ei gweithredu dros gyfnod sylweddol o amser, ac roedd y modd y cafodd y tir ei dynnu o dan draed y cwmni mor hwyr yn y broses yn syndod inni. Gwnaed y penderfyniad hwn ar sail cwestiynau technegol yn hytrach nag ar sail y broses diwydrwydd dyladwy y mae gofyn i’r Llywodraeth ei dilyn.

Yn ystod ein hymchwiliad, gwnaethom ystyried pwy yn rhengoedd Llywodraeth Cymru wnaeth y penderfyniadau dan sylw ar adegau penodol, a phwy wnaeth awdurdodi’r penderfyniadau hynny. Er enghraifft, mewn perthynas â phrynu FTR (cwmni beiciau modur a oedd wedi’i leoli yn Swydd Buckingham), nid oeddwn yn gallu canfod proses benderfynu briodol mewn perthynas â rheoli gwariant yr arian hwnnw, ar y prosiect hwnnw, yn y blynyddoedd diwethaf.

 

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi sicrwydd inni ar sawl achlysur fod gwersi wedi’u dysgu o ran rheoli arian cyhoeddus Cymru mewn modd effeithiol, ac mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus wedi craffu ar sawl achos yn y gorffennol lle mae arian cyhoeddus wedi cael ei golli. Yn sgil prosiect Cylchffordd Cymru, lle gwariwyd mwy na £9 miliwn mewn arian cyhoeddus gan Lywodraeth Cymru cyn iddi roi terfyn ar ei chefnogaeth, a yw’r Pwyllgor o’r farn bod Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth o fewn ei gallu i sicrhau bod y gwersi hyn yn cael eu dysgu a’u hymgorffori?

Roedd y ffaith bod arian cyhoeddus wedi cael ei wario ar y fath raddfa cyn i Lywodraeth Cymru wneud penderfyniad i roi terfyn ar ei chefnogaeth wedi peri pryder inni. Pe bai’r prosiect wedi dwyn ffrwyth, a phe bai wedi arwain at fuddion yn y pendraw, byddai wedi bod yn bosibl cyfiawnhau gwario’r arian hwnnw. Fodd bynnag, yn amlwg, fel y mae pethau’n sefyll ar hyn o bryd, nid yw’n bosibl cyfiawnhau gwario’r arian hwnnw.

Credwn fod Llywodraeth Cymru wedi dysgu gwersi o ganlyniad i’r hyn a ddigwyddodd, ac mae wedi rhoi sicrwydd inni na fydd sefyllfa o’r fath yn codi eto yn y dyfodol. Credwn fod angen tynhau’r llinellau cyfathrebu yn sylweddol. Er enghraifft, daeth i’r amlwg bod sefyllfaoedd wedi datblygu lle nad oedd modd i swyddogion ddweud a oedd Edwina Hart, Gweinidog yr Economi ar y pryd, yn ymwybodol o’r penderfyniadau ariannu a oedd yn cael eu gwneud. Nawr, nid yw hyn yn golygu nad oedd hi’n ymwybodol ohonynt, ond nid oedd llwybr papur ar gael i brofi hynny. Mewn unrhyw sefydliad, mae angen llwybr papur sy’n dilyn hynt yr arian sy’n cael ei wario. Wrth wario arian cyhoeddus, yn enwedig ar y raddfa hon, mae hynny’n bwysig iawn.

 

Mae’r adroddiad ei hun yn cynnwys 13 o argymhellion, ond beth yw’r maes pwysicaf y mae angen canolbwyntio arno, yn eich barn chi?

Pryd bynnag y bydd prosiect yn cael ei gymeradwyo, mae proses a elwir yn broses diwydrwydd dyladwy yn cael ei chynnal yn y cyfnod cychwynnol. Er enghraifft, ar hyn o bryd mae proses o’r fath yn digwydd—neu’n mynd i ddigwydd dros yr haf—mewn perthynas â ffordd liniaru yr M4. Pan mae penderfyniad a wnaed gan Lywodraeth Cymru yn destun ymchwiliad cyhoeddus, mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn cynnal ymarfer diwydrwydd dyladwy weddol swmpus er mwyn penderfynu a yw’r swm o arian sy’n cael ei wario ar y prosiect dan sylw yn briodol ai peidio.

Yn achos Cylchffordd Cymru, cynhaliwyd proses diwydrwydd dyladwy. Fodd bynnag, pan wnaeth y Llywodraeth benderfyniad terfynol i wrthod y prosiect, ni soniodd am y broses diwydrwydd dyladwy. Yn hytrach, dywedodd mai mater cyfrifo technegol oedd wrth wraidd y penderfyniad. Hanfod y mater hwn oedd y ddadl a ganlyn: pe bai’r Llywodraeth yn rhoi gwarant i’r cwmni ar y raddfa yr oedd yn ei dymuno, byddai hynny’n golygu y byddai’r swm hwnnw ar fantolen y Llywodraeth. Yn ei dro, byddai hyn yn effeithio ar wariant Llywodraeth Cymru ar bob math o brosiectau eraill yn sgil y ffaith bod y swm hwn mor fawr. Fodd bynnag, byddai Llywodraeth Cymru wedi bod yn ymwybodol o’r sefyllfa hon o’r cychwyn cyntaf. Nid oedd y Pwyllgor yn deall pam y caniatawyd i Gwmni Datblygu Blaenau’r Cymoedd fynd drwy’r felin, blwyddyn ar ôl blwyddyn, pan nad oedd y prosiect byth yn mynd i fod yn hyfyw yn y pendraw yn sgil y mater cyfrifo technegol hwn.

Nid oeddem yn ddeall sut yr oedd yn bosibl cael proses diwydrwydd dyladwy ar y naill law, a mater cyfrifo ar y llaw arall, ond bod dim cysylltiad rhyngddynt. Yn y dyfodol, credwn y dylai Llywodraeth Cymru, wrth ofyn i gwmnïau wneud ceisiadau am brosiectau, ac am arian ar gyfer prosiectau hynny, sicrhau nad yw’r cwmnïau hynny’n gwastraffu eu hamser. Os nad yw prosiect yn mynd i fynd yn ei flaen, mae angen gwneud y penderfyniad hwnnw’n gynnar yn y broses yn hytrach na gwastraffu amser pawb.

 

Pam mae gwaith craffu o’r math hwn yn bwysig i bobl Cymru?

Mae’n hollbwysig. Credaf fod llawer o bobl yn edrych ar Gynulliad Cymru ac yn tybio ei fod fel San Steffan. Mae pobl yn gweld Jeremy Corbyn a Theresa May yn San Steffan, ac maent yn tybio mai dyna beth yw gwleidyddiaeth. Wel, wrth gwrs, mae’r hyn sy’n digwydd yn Siambr y Cynulliad yn bwysig, ac mae’r trafodion hynny’n fodd o gael sylw i faterion yn y cyfryngau. Fodd bynnag, y tu ôl i’r llenni, mae gweithgarwch y Llywodraeth yn digwydd o ddydd nad yw’n aml yn destun gwaith craffu.

Mae’n ddyletswydd ar grwpiau trawsbleidiol fel y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus i ddal swyddogion i gyfrif. Mae Gweinidogion yn gwneud penderfyniadau polisi, ac yna mae Gweision Sifil yn symud prosiectau yn eu blaenau. Os nad ydym ni’n gwneud y gwaith craffu hwn, pwy arall fydd yn ei wneud?

Mae’r Swyddfa Archwilio ac Archwilydd Cyffredinol Cymru yn gwneud gwaith gwerthfawr o ran tynnu sylw at faterion yn y man cyntaf, ond y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus sydd â’r dasg o graffu ar fanylion rhai o’r materion hyn a sicrhau eu bod yn cael sylw gan y cyfryngau, a hynny er mwyn sicrhau bod gwaith craffu tryloyw yn digwydd. Rydym yn Bwyllgor trawsbleidiol. Felly, nid yw’r awyrgylch yn un gwleidyddol lle mae’r Llywodraeth yn dweud: ‘Rydym am wario’r arian hwn ar brosiect, ond nid ydych chi am i ni wneud hynny’. Rydym yma i wneud yn siŵr bod yr arian cyhoeddus hwnnw’n cael ei wario’n briodol.

 


Darllen yr adroddiad llawn:
Cyllid Cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer Prosiect Cylchffordd Cymru (PDF, 949 KB)


 

Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn gyfrifol am graffu ar y modd y mae’r holl arian cyhoeddus yng Nghymru yn cael ei wario. Gall y Pwyllgor gynnal ei ymchwiliadau eu hun. Fel arall, gall ddilyn cyfarwyddiadau a roddir iddo gan Archwilydd Cyffredinol Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru. Mae’n friff weddol eang, gan ei bod yn bosibl iddo graffu ar bob agwedd ar gyllid, gan gynnwys iechyd, addysg, awdurdodau lleol a datblygu economaidd, fel sydd wedi digwydd gydag adroddiad diweddaraf y Pwyllgor ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru.
Gallwch lawrlwytho’r adroddiad llawn ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru a chael rhagor o wybodaeth am Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad yma: http://www.cynulliad.cymru/SeneddPAC. Yn ogystal, gallwch ddilyn y Pwyllgor ar Twitter: @SeneddArchwilio.

Mae angen trawsnewid y cymorth a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru o ran eu hiechyd emosiynol a’u hiechyd meddwl

Cyfweliad â Lynne Neagle, Cadeirydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad

Mae’r Pwyllgor yn lansio ei adroddiad ar y newid mawr sydd ei angen o ran y cymorth a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru o ran eu hiechyd emosiynol a’u hiechyd meddwl. Pam wnaeth y Pwyllgor benderfynu craffu ar y mater hwn ar yr adeg hon?

Gwyddom fod iechyd meddwl yn broblem enfawr i bobl ifanc. Gwyddom fod un o bob deg person yn dioddef o broblemau iechyd meddwl, a bod y rhan fwyaf o’r problemau iechyd meddwl hynny’n dechrau yn gymharol gynnar, pan mae’r bobl o dan sylw yn eu harddegau.

Dyma’r prif bryder sy’n cael ei godi gyda’r Comisiynydd Plant. Mae hefyd yn bryder mawr sy’n cael ei godi gyda gwasanaethau fel llinell gymorth ChildLine, ac roedd yn fater a ddaeth i’r amlwg yn glir pan wnaethom ofyn i randdeiliaid rannu eu blaenoriaethau â ni.

Beth oedd prif amcanion y Pwyllgor ar gyfer yr ymchwiliad hwn?

Roeddent yn ddeublyg: Roeddem am ailedrych ar waith y Pwyllgor a’n rhagflaenodd, a wnaeth ddarn mawr o waith ar y gwasanaethau iechyd meddwl arbenigol a ddarperir i blant a phobl ifanc yn 2014.

O ganlyniad i’r gwaith hwnnw, buddsoddwyd swm sylweddol o arian ychwanegol yn y gwasanaethau arbenigol hynny gan Lywodraeth Cymru. Felly, roeddem am weld a oedd cynnydd wedi’i wneud yn y maes hwn.

Roeddem hefyd am edrych yn benodol ar y gwaith sy’n cael ei wneud ynghylch yr angen i feithrin gwydnwch emosiynol ymhlith ein pobl ifanc, gan ganolbwyntio’n benodol ar ymyrraeth gynnar a gwaith ataliol. Mae rhan helaeth o’n hymchwiliad wedi canolbwyntio ar geisio canfod a yw’r gwaith hwnnw yn mynd rhagddo a pha mor effeithiol ydyw.

Beth yw prif ganfyddiadau’r Pwyllgor yn yr adroddiad hwn?

Mae’n adroddiad swmpus, sy’n cynnwys 27 o argymhellion. Fodd bynnag, rydym wedi gwneud un argymhelliad allweddol sy’n bwysicach na’r lleill, yn ein barn ni—sef, bod angen gwneud llawer mwy o ran ymyrraeth gynnar a meithrin gwydnwch emosiynol ymhlith ein plant a’n pobl ifanc.

Credwn fod ysgolion a’r system addysg yn gwbl allweddol i’r nod hwnnw.

Yn sgil diwygio’r cwricwlwm newydd, mae gennym gyfle unwaith mewn cenhedlaeth i ymwreiddio’r broses o ddysgu am wydnwch emosiynol yn ein hysgolion. Ond, nid yw hwn yn fater i’r cwricwlwm yn unig. Mae’n ymwneud hefyd â sicrhau bod pawb sy’n ymgysylltu â phobl ifanc yn deall pwysigrwydd gwydnwch emosiynol ac yn teimlo’n gyfforddus yn trafod y mater â phobl ifanc.

Credwn ei bod yn hollbwysig bod gwasanaethau iechyd yn cydweithio’n agos ag ysgolion i gefnogi’r newid hwn. Ni ellir disgwyl i athrawon ysgwyddo’r cyfrifoldeb hwn ar eu pen eu hunain.

A gawsoch eich synnu gan unrhyw rai o’r canfyddiadau?

Yn bersonol, roeddwn wedi disgwyl y byddai’r angen am ymyrraeth gynnar yn thema allweddol. Fodd bynnag, roedd yn werth nodi cryfder y neges hon, ynghyd â nifer y rhanddeiliaid amrywiol a’i mynegodd.

Roedd y rhanddeiliaid hynny’n cynnwys sefydliadau trydydd sector fel y Samariaid, yn ogystal â’r heddlu, a awgrymodd yn ystod yr ymchwiliad y dylid cynnwys iechyd meddwl yn y cwricwlwm.

Credaf mai dyna’r prif fater sydd wedi dod i’r amlwg, ac oni bai ein bod yn mynd i’r afael ag ef, ni fydd yn bosibl mynd i’r afael â rhannau eraill o’r system.


Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed

Dylai mynd i’r afael â materion iechyd meddwl ymysg plant
a phobl ifanc fod yn flaenoriaeth genedlaethol.

Darllen mwy >


Yn 2014, clywodd y Pwyllgor a’n rhagflaenodd fod gormod o blant a phobl ifanc yn cael eu hatgyfeirio yn amhriodol at wasanaethau iechyd meddwl arbenigol a bod angen darparu cymorth iddynt mewn rhannau eraill o’r system. Pedair blynedd yn ddiweddarach, a yw’r sefyllfa honno wedi newid?

Bu gwelliant mewn rhai meysydd, ond rwy’n credu bod gormod o bobl ifanc yn parhau i gael eu hatgyfeirio yn amhriodol.

Mae hynny’n arwydd o’r ffaith nad oes gennym wasanaethau ymyrraeth gynnar priodol.

Os nad oes gwasanaethau ymyrraeth gynnar ar gael, bydd pobl yn parhau i frwydro er mwyn cael eu hatgyferirio at wasanaethau arbenigol ym maes iechyd meddwl plant a’r glasoed (CAMHS). Felly, er y bu cynnydd, nid wyf o’r farn bod y cynnydd hwnnw wedi bod yn ddigon cadarn.

Er bod y system addysg yn rhan allweddol o’r broses o wneud gwelliannau yn y maes hwn, rydym hefyd yn bryderus iawn am ofal iechyd meddwl sylfaenol. Daethom i’r casgliad nad yw’r gwelliannau y dylem fod wedi’u gweld yn y maes hwn erbyn hyn wedi dod i’r amlwg.

Nid ydym o’r farn bod hyn yn dderbyniol.

Yn 2015, sefydlodd Llywodraeth Cymru y rhaglen ‘Law yn Llaw at Blant a Phobl Ifanc’ er mwyn gwella’r gwasanaethau iechyd emosiynol ac iechyd meddwl a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru. A yw’r Pwyllgor yn hyderus bod Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth sydd o fewn ei gallu yn y maes hwn?

Yn amlwg, rydym yn croesawu’r rhaglen yn fawr. Mae wedi rhoi pwyslais ar wasanaethau arbenigol ym maes CAMHS ac adnoddau ychwanegol, ac rydym yn croesawu hynny’n fawr.

Fodd bynnag, nid wyf o’r farn bod pwyslais digonol wedi’i roi ar ymyrraeth gynnar a gwydnwch cyffredinol. Y bwriad oedd y byddai hon yn ffrwd waith glir o fewn y rhaglen, ac nid wyf o’r farn ein bod wedi gweld y cynnydd y dylem fod wedi’i weld yn y maes hwnnw.

Y maes arall lle’r oeddwn wedi dymuno gweld mwy o gynnydd oedd gwasanaethau gofal iechyd meddwl sylfaenol i blant a phobl ifanc.

Clywsom y byddai pwyslais ar yr agwedd hon o fewn y rhaglen yn ystod y misoedd nesaf. Fy nghwestiwn i, felly, yw: pam nad ydyw wedi bod yn un o brif nodweddion y rhaglen dros y tair blynedd diwethaf?

Beth y mae’r Pwyllgor yn gobeithio ei weld yn dilyn cyhoeddi’r adroddiad hwn?

Rydym wedi gwneud un argymhelliad allweddol a 27 o argymhellion manwl eraill. O ystyried y dystiolaeth sy’n sail iddynt, rydym yn disgwyl i’r Llywodraeth roi ystyriaeth ddifrifol iddynt, ac yn amlwg, rydym yn gobeithio y bydd yn derbyn pob un ohonynt.

Yn ogystal â’r gwaith ymyrraeth gynnar, mae yr un mor bwysig bod pobl ifanc y mae angen gwasanaeth arbenigol arnynt yn cael y gwasanaeth arbenigol hwnnw mewn modd amserol.

Felly, rydym yn bwriadu gwneud gwaith dilynol cadarn ar bob un o’r argymhellion hynny.

Byddwn yn dychwelyd i’r mater hwn yn barhaus, a byddwn yn parhau i graffu ar y cynnydd a wneir gan Lywodraeth Cymru yn y maes hwn yn sgil y ffaith bod hon yn sefyllfa y mae’n rhaid inni ei hunioni. Mae’r adroddiad yn datgan bod angen trawsnewid y sefyllfa.

Nid wyf am fod yn aelod o bwyllgor mewn pum mlynedd yn gwrando ar ragor o dystiolaeth am y ffaith nad yw’r gwasanaethau iechyd meddwl a ddarperir ar gyfer plant a phobl ifanc yn ddigon da. Mae’n rhaid inni unioni’r sefyllfa y tro hwn.

__

Gallwch ddarllen yr adroddiad cyfan a chael mwy o wybodaeth am waith y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Gallwch hefyd ddilyn y Pwyllgor ar Twitter – @SeneddPPIA.

__

Os ydych chi eisiau siarad â rhywun am eich llesiant emosiynol a’ch iechyd meddwl, gallwch gysylltu â:
Meic Cymru ar 080880 23456 neu drwy neges destun ar 84001 neu drwy ei wasanaeth negeseua ar-lein
Llinell gymorth CALL ar 0800 132 737 neu drwy decstio ‘help’ i 81066

 

 

Sicrhau Dyfodol ar gyfer y Celfyddydau yng Nghymru

Erthygl gwadd gan Bethan Sayed AC, Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad

Dros y 10 mlynedd diwethaf, mae cyllid Llywodraeth Cymru a’r Loteri Genedlaethol ar gyfer Cyngor Celfyddydau Cymru wedi gostwng bron 10 y cant mewn termau real, tra bod y Llywodraeth wedi galw ar y sector i ddibynnu llai ar wariant cyhoeddus.

Fi yw Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad ac fel Pwyllgor, roeddem yn teimlo mai dyma’r amser cywir i gynnal ymchwiliad i gyllid heblaw cyllid cyhoeddus ar gyfer y celfyddydau i weld pa mor ymarferol yw galwad y Llywodraeth, ac i nodi camau ymarferol a fyddai’n galluogi’r sector i ymateb yn effeithiol iddo.

Mae angen cyllid ar y celfyddydau er mwyn sicrhau eu dyfodol, ond sut y gellir sicrhau’r cyllid hwnnw?

Pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach

Ni ellir gwadu pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach. Mae’r celfyddydau yn goleuo ac yn cyfoethogi ein bywydau, ac felly maent yn rhan anhepgor o gymdeithas iach. Mae manteision y celfyddydau ar gyfer unigolion a’r gymdeithas gyfan bellach yn cael eu cydnabod yn eang. O’r effaith economaidd i fanteision ym myd addysg, dylai llunwyr polisi gydnabod, hyrwyddo a manteisio ar botensial y celfyddydau o ran sicrhau canlyniadau cadarnhaol yn y gymdeithas.

Cydnabod yr heriau sy’n wynebu’r celfyddydau yng Nghymru

Yn gynnar iawn yn ystod yr ymchwiliad, daeth yn amlwg bod sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn wynebu heriau unigryw, amrywiol ac anodd iawn wrth geisio sicrhau cyllid heblaw cyllid cyhoeddus. Oherwydd bod llawer o’r sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn fach o ran maint ac wedi’u lleoli’n bell o ganolfannau poblogaeth mawr, mae’n anodd iddynt godi arian nad yw’n refeniw cyhoeddus. Yn benodol, o edrych ar y cyllid heblaw cyllid cyhoeddus a ddyfernir ledled y DU, mae’n syfrdanol gweld faint o’r cyllid hwnnw a ddyfernir yn Llundain a de-ddwyrain Lloegr.

Canfu astudiaeth yn 2013 fod cyfraniadau gan unigolion a busnesau i’r celfyddydau yn Llundain yn cyfrif am 85 y cant o’r cyllid cyffredinol a ddyfarnwyd ledled Lloegr.  Er nad oedd Cymru’n rhan o’r astudiaeth, mae’n debyg nad yw ein sefyllfa ni’n wahanol i ranbarthau Lloegr y tu allan i Lundain.

Hyd nes i ni gydnabod a mynd i’r afael â’r sefyllfa anghytbwys hon, mae’n amhosibl gweld sut y gellir gwella’r sefyllfa’n ddigonol yng Nghymru. Mae’r ffaith bod maint a lleoliad mor bwysig i gynhyrchu refeniw masnachol yn cymhlethu’r sefyllfa ymhellach, gan ei gwneud hi’n anoddach i sefydliadau godi refeniw y tu allan i ganolfannau poblogaeth mawr.

Mae’r rhain yn anawsterau sy’n benodol i Gymru, sy’n dangos yr angen i Lywodraeth Cymru ddarparu lefel ddigonol o gymorth effeithiol i gefnogi’r hyn y mae wedi gofyn i’r sector ei wneud.

Beth oedd casgliad y Pwyllgor?

Rydym wedi galw ar y Llywodraeth i gymryd camau i godi proffil y celfyddydau fel achos elusennol ac i godi ymwybyddiaeth ymhlith ymddiriedolaethau a sefydliadau’r DU o’r prosiectau a’r sefydliadau celfyddydol ardderchog sydd yna yng Nghymru.

Ar hyn o bryd, nid oes gan y sector yr adnoddau sydd eu hangen i ymateb yn effeithiol i alwad y Llywodraeth. Roedd prinder sgiliau priodol yn y sector yn thema gyffredin yn y dystiolaeth a gyflwynwyd. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i greu adnodd sy’n cynnig arbenigedd ar godi arian ar gyfer sefydliadau celfyddydol bach, yn debyg i’r gefnogaeth a ddarperir ar hyn o bryd i fusnesau bach drwy wasanaeth Busnes Cymru.

Fel y gellid ei ddisgwyl, gwelsom fod sefydliadau mwy o faint yn fwy tebygol o lwyddo wrth wneud cais am grantiau gan fod ganddynt well fynediad at sgiliau priodol (er enghraifft, o ran ysgrifennu ceisiadau effeithiol). O ystyried cyn lleied o’r cyllid sydd ar gael ledled y DU a ddyfernir y tu allan i Lundain a’r de-ddwyrain, mae’n ddealladwy bod yna gystadlu ffyrnig am yr arian sy’n weddill.

Yn y fath hinsawdd, nid yw’n syndod bod sefydliadau llai yn ei chael hi’n anodd cystadlu.

Mae hyn yn pwysleisio’r angen am gymorth sydd wedi’i deilwra, sy’n cydnabod anghenion a galluoedd gwahanol y sefydliadau celfyddydol ledled Cymru.

Nid yw hynny’n golygu na ddylai’r rheini sy’n rhan o’r sector archwilio pob cyfle i gynyddu eu hincwm nad yw’n gyllid cyhoeddus. Cawsom dystiolaeth hefyd yn awgrymu y gallai sefydliadau celfyddydol Cymru fod yn fwy rhagweithiol wrth wneud ceisiadau am gyllid.

Roeddem yn falch o glywed am effaith cenhadaeth fasnachu Llywodraeth Cymru i Tsieina, a oedd yn cynnwys dirprwyaeth ddiwylliannol a drefnwyd gan Celfyddydau Rhyngwladol Cymru. Cwmni theatr sy’n gweithio gydag actorion ag anableddau dysgu yw Hijinx, a dywedodd wrthym fod y daith hon wedi agor drysau i deithiau rhyngwladol a chydweithio yn y dyfodol. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gomisiynu gwaith ymchwil ar farchnadoedd rhyngwladol sy’n cynnig potensial o ran twf i artistiaid Cymru, a lle bo modd, i gynnwys elfen ddiwylliannol ar deithiau masnach, ochr yn ochr â strategaeth i ddatblygu marchnadoedd rhyngwladol.

Ar ôl galw ar y sector celfyddydol i ddibynnu llai ar gyllid cyhoeddus, yr hyn sy’n glir yw bod angen i Lywodraeth Cymru gynnig lefel briodol o gymorth goleuedig sydd wedi’i deilwra os yw’n disgwyl i’w galwad gael effaith gadarnhaol yn y sector.

Gallwch ddarllen adroddiad llawn y Pwyllgor a’i argymhellion yma.

Dilynwch Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu ar Twitter @SeneddDGCH

Bwyd, diod a Brexit ar y fwydlen ar gyfer craffu ar y Prif Weinidog

Mae’r diwydiant bwyd a diod yn rhan bwysig o economi Cymru ac mae’r gadwyn gyflenwi bwyd yn un o sectorau mwyaf Cymru, yn cyflogi mwy na 240,000 o bobl gyda throsiant blynyddol o dros £19 biliwn.

Yn ogystal â bod yn gyflogwr pwysig ynddo’i hun, mae cynhyrchu bwyd hefyd yn cefnogi nifer o ddiwydiannau eraill fel twristiaeth a lletygarwch.
I graffu ar waith y Prif Weinidog o ran cefnogaeth Llywodraeth Cymru i fwyd a diod, a materion cyfredol sy’n wynebu’r diwydiant yng Nghymru, ymwelodd y Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog â’r Drenewydd ar 16 Chwefror.

Gan fod ansicrwydd o hyd ynghylch dyfodol y DU ar ôl Brexit, roedd y Pwyllgor yn awyddus i holi’r Prif Weinidog ynghylch trefniadau masnach ryngwladol bosibl a’r goblygiadau i’r diwydiant. Yn 2016, er enghraifft, aeth 92.7 y cant o’r allforion cig o Gymru a adawodd y DU i’r UE.

Ymweliad â chynhyrchwyr bwyd lleol

I ddeall pryderon busnesau lleol, ymwelodd Aelodau’r Pwyllgor â Hilltop Honey, sef cynhyrchydd bwyd lleol, a chynnal trafodaeth gyffredinol â chynrychiolwyr o’r cwmni a dau fusnes lleol arall, sef Cultivate a Monty’s Brewery.

Aeth y Pwyllgor o amgylch cyfleusterau Hilltop Honey a thrafod nifer o faterion sy’n wynebu’r diwydiant bwyd a diod, gan gynnwys twristiaeth, masnach, brandio a hyrwyddo.

Yn benodol, pwysleisiodd y cyfranogwyr yr angen i hyrwyddo ansawdd ac ystod cynhyrchion Cymreig mewn ffordd sy’n fwy cydlynol ac uchel ei phroffil.

Mewn perthynas â’r Drenewydd a chanolbarth Cymru, clywodd y Pwyllgor farn bod “diffyg neges farchnata gydlynol i Bowys” a “dim digon o gymorth i ddatblygu’r diwydiant twristiaeth yn yr ardal.”
Trafodwyd pwysigrwydd cyd-gefnogaeth rhwng busnesau yng Nghymru, gyda’r awgrym bod “angen i gwmnïau Cymreig weithio’n well gyda chwmnïau Cymreig” er budd pawb.

Mynegodd y busnesau a oedd yn bresennol bryderon hefyd am effaith debygol Brexit, gan gynnwys colli mynediad at gronfeydd yr UE ac ansicrwydd parhaus am drefniadau masnachu ag Ewrop a thu hwnt yn y dyfodol.

Atebodd y Prif Weinidog bryderon busnesau lleol

Codwyd nifer o awgrymiadau penodol a gynigiwyd yn ystod y drafodaeth yn Hilltop Honey yn uniongyrchol â’r Prif Weinidog yn ystod cyfarfod ffurfiol y Pwyllgor.

Holodd y Pwyllgor y Prif Weinidog ynghylch a allai’r Llywodraeth ystyried y gallai cwmni fynd ar daith fasnach y tro cyntaf am ddim, ar ôl clywed y gallai’r costau rwystro busnesau bach rhag cymryd rhan.

Er bod y gefnogaeth sydd eisoes ar gael gan Lywodraeth Cymru yn cael ei hystyried yn gefnogaeth gadarnhaol, awgrymwyd y gallai mwy o gwmnïau gymryd rhan pe gallent brofi taith fasnach am y tro cyntaf gyda llai o fuddsoddiad.

O ystyried y pwyslais y mae busnesau wedi ei roi ar yr angen i hyrwyddo diwydiant bwyd a diod Cymru a chynnyrch Cymreig, argymhellodd yr Aelodau y dylai Llywodraeth Cymru ystyried ei bod yn rhoi thema hyrwyddo blwyddyn dwristiaeth yn y dyfodol yn ymwneud â ‘Cymru fel cartref i fwyd a diod’.

Cytunodd y Prif Weinidog i ystyried y ddau awgrym ymhellach, a bydd y Pwyllgor yn ysgrifennu i gael gwybod am unrhyw ystyriaethau pellach.

Brexit a masnach ryngwladol yn y dyfodol

Roedd Brexit a threfniadau masnach ryngwladol yn y dyfodol yn themâu allweddol wrth holi’r Prif Weinidog.

Clywodd y Pwyllgor am bryderon mawr ynghylch yr effaith bosibl ar gynhyrchwyr bwyd a diod pe bai tariffau’n cael eu rhoi ar gynhyrchion a gaiff eu hallforio o Gymru i’r UE. Dywedodd y Prif Weinidog:

“…90 per cent of our exports go to the single market. Meat, for example, can carry, in extreme circumstances, a subsidy of 104 per cent…Now, it’s obvious what the effect would be on our sheep meat exports if that were to happen, and there are a number of tariffs in other areas as well. So, tariff barriers are the ones that are most obviously talked about, because they would make our goods more expensive in our most important market.”

Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch effaith rhwystrau eraill, fel prosesau tollau arafach yn effeithio ar nwyddau darfodus a’r angen i barhau i alinio safonau bwyd rhwng Cymru a’r UE yn dilyn Brexit.

Yn absenoldeb cefnogaeth yr UE i’r diwydiant ffermio yn y dyfodol, galwodd y Prif Weinidog ar Lywodraeth y DU i ddarparu’r cyllid angenrheidiol fel y byddai Llywodraeth Cymru yn gallu gwarantu taliadau i ffermwyr.

Dywedodd y Prif Weinidog na ddylai’r arian hwn fod yn rhan o’r grant bloc cyffredinol i Gymru ac y dylid ei neilltuo oddi wrth nawdd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus eraill.

Y diweddaraf:

Gellir cael y diweddaraf am y cyfarfod ar Senedd TV.
Neu darllenwch y trawsgrifiad llawn.

Dathlu Ymrwymiad y Cynulliad i Gynaliadwyedd ar gyfer Awr Ddaear

‘Gwnewch addewid i’r blaned’ yw’r thema ar gyfer Awr Ddaear eleni, a gynhelir ddydd Sadwrn 24 Mawrth rhwng 20:30 a 21:30. Bydd y Cynulliad yn cymryd rhan yn Awr Ddaear eleni drwy ddiffodd goleuadau’r Senedd, Ty Hywel a’r Pierhead. Mae llawer o’n Haelodau hefyd wedi gwneud addewid i WWF (Cronfa Bywyd Gwyllt y Byd) i gefnogi’r ymgyrch.

Mae cynaliadwyedd yn bwysig i ni yn y Cynulliad, ac rydym wedi gosod cyfrifoldeb i ni leihau ein heffaith ar yr amgylchedd a gweithredu mewn ffordd sy’n gyfrifol yn amgylcheddol yn ein holl weithgareddau. Darllenwch fwy am sut yr ydym yn ymdrechu i wneud y Cynulliad yn gynaliadwy nawr ac yn y dyfodol.

Sut rydym yn sicrhau bod y Senedd yn gynaliadwy

Gwresogi

System gwresogi geothermig sy’n cael ei defnyddio i helpu i wresogi’r Senedd. Mae dŵr yn cael ei bwmpio 100 metr i lawr drwy 27 o dyllau turio lle mae gwres naturiol y ddaear yn ei dwymo. Yna, caiff y dŵr ei bwmpio yn ôl i help i yn ein system gwresogi. Cefnogir y broses hon gan boeler biomas sy’n defnyddio pren sy’n gynaliadwy o bob cwr o’r DU i ddarparu ffynhonnell tanwydd gymharol garbon niwtral.

Ym misoedd twymaf y flwyddyn, mae’r system yn gweithio fel arall. Wrth i’r dŵr gael ei bwmpio i lawr, mae’r ddaear yn gweithredu fel dalfa gwres. Yna, bydd y dŵr oer yn cael ei bwmpio’n ôl i oeri’r adeilad.

Casglu dŵr glaw

Mae system casglu dŵr glaw y Senedd yn cael ei defnyddio yn y toiledau ac i lanhau’r adeilad. Mae hyn yn gweithio mor dda bod yr adeilad angen gwerth tua £40 o ddŵr y prif gyflenwad yn unig bob mis.

Caiff dŵr glaw sy’n disgyn ar do’r Senedd ei sianelu i du blaen yr adeilad. Yna mae dwy bibell yn ei gludo i danc lle mae’n cael ei hidlo trwy oleuadau uwchfioled (UV). Yna mae’r dŵr yn cael ei ddefnyddio yn y toiledau neu i lanhau’r ffenestri.

Mae rhagor o wybodaeth am ein harferion cynaliadwy ar gael yma.

Ymrwymo i ddefnyddio llai o blastig

Ar 1 Hydref 2011, cyflwynodd Cymru ofyniad i godi tâl am y rhan fwyaf o fagiau siopa untro. Hi oedd y wlad gyntaf yn y DU i wneud hynny. Mae defnyddio llai o blastig yn fater byd-eang pwysig ac mae’r Cynulliad wedi ymrwymo i hyn. Rydym eisoes yn gwneud cynnydd da iawn yn hyn o beth, ac rydym eisoes wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio cwpanau coffi plastig ar ystâd y Cynulliad, tra’n ymrwymo i gael gwared â phlastigau tafladwy eraill dros y 6 mis nesaf lle bynnag y bo modd.

Prif bwyntiau cynaliadwyedd y Senedd

  • Dyfarnwyd safon ardderchog BREEAM i’r Senedd am ei nodweddion amgylcheddol yn y cyfnod dylunio.
  • Caiff y Senedd ei gwresogi gan gyfuniad o bwmp gwres o’r ddaear a sglodion pren a geir yn gynaliadwy, gyda nwy wrth gefn.
  • Mae’r pwmp gwres o’r ddaear yn y Senedd yn cynnwys 27 o dyllau turio wedi’u drilio 100m i’r ddaear – maent yn caniatáu i ni dynnu rhywfaint o wres ar ddiwedd yr haf, a gwrthdroi’r broses i helpu i oeri’r adeilad yn y gwanwyn.
  • Mae’r system casglu dŵr glaw yn golygu bod angen prynu gwerth tua £40 o ddŵr o’r prif gyflenwad yn unig bob mis.
  • Mae defnyddio’r system gwresogi biomas wedi arbed mwy na 500 tunnell o allyriadau carbon deuocsid rhag cael eu cynhyrchu ers adeiladu’r Senedd.
  • Mae’r Senedd yn cael ei hawyru’n naturiol; mae’r ffenestri’n agor eu hunain i newid tymheredd yr aer neu roi mwy o ocsigen i’r ystafelloedd.
  • Mae’r cwfl ar do’r Senedd yn creu gwasgedd aer negyddol. Mae hyn yn caniatáu i awyr iach gael ei dynnu i fyny drwy’r adeilad, ac yn golygu nad oes angen ei oeri’n artiffisial yn ystod y misoedd cynhesach.
  • Mae gosod goleuadau LED yn lle llawer o hen oleuadau’r Senedd yn y blynyddoedd diwethaf wedi arbed mwy na 50 tunnell o CO2.
  • Mae’r ffaith bod llawer o wydr ac arwynebau adlewyrchol yn y Senedd yn golygu bod angen llai o oleuadau artiffisial. Os edrychwch i fyny pan fyddwch chi’n ymweld â’r Neuadd neu’r Oriel, ac mae’n eithaf tebygol y gwelwch fod y goleuadau i ffwrdd yn ystod y dydd.

Rydym wedi cael gwared â chwpanau coffi tafladwy, ac rydym yn defnyddio ffynonellau ynni adnewyddadwy gan gynnwys biomas, pwmp gwres ddaearol, ac yn fuan yn newid i drydan tariff gwyrdd.

Rydym yn gosod pwyntiau codi cerbydau trydan yr wythnos hon, ac yn archwilio’r posibilrwydd o gar pwll trydan.

Rydym wedi ymrwymo i gyflwyno’r plastig tafladwy yn raddol lle bynnag y bo modd dros y 6 mis nesaf, a chompostio ein holl wastraff bwyd, gan gynnwys hynny o ddigwyddiadau.

Ymunwch â’r sgwrs yn ystod Awr Ddaear eleni gan ddefnyddio #AwryDdaear / #EarthHourWales a chadwch lygad am y diffodd byd-eang am 8.30pm ddydd Sadwrn 24 Mawrth.

Os oes gennych ddiddordeb mewn gwybod mwy am yr agweddau amgylcheddol ar waith y Cynulliad, ewch i dudalennau’r Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig, neu dilynwch y Pwyllgor ar Twitter @SeneddNHAMG.

Cryfhau ansawdd ein democratiaeth Gymreig

Post gwestai gan Dr Elin Royles, Prifysgol Aberystwyth.

Mae’r ymgynghoriad ar Greu Senedd i Gymru yn gosod y trywydd ar gyfer cam nesaf llwybr datganoli i Gymru.

Dyma wrthbwynt pwysig i’r bygythiad cryf bod Llywodraeth San Steffan am ganoli pwerau yn hytrach na throsglwyddo pwerau datganoledig nôl i’r Cynulliad Cenedlaethol yn y Bil Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, Yn wir, gan sefyll uwchlaw’r diffyg parch a’r tanseilio datganoli, mae’r ymgynghoriad yn adeiladu ar ganlyniad refferendwm 2011.

Dyma baratoi’r ffordd ar gyfer gwybod sut mae pobl Cymru am weld gweithredu ar rymoedd yn Neddf Cymru 2017. Ac mae na gyfle i ni i gyd i gyfrannu i’r broses.

Mae sylfeini cadarn ar gyfer yr ymgynghoriad gan fod Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol a sefydlwyd gan Gomisiwn y Cynulliad wedi pwyso a mesur ystod o faterion a chynnig argymhellion cadarn ar gyfer diwygio etholiadol i Gymru.

I mi, yr hyn sy’n allweddol am yr ymgynghoriad yw ei fod yn cynnig cyfle i bobl Cymru roi barn ar sut i sicrhau bod y Cynulliad yn gweithio mewn ffordd mwy effeithiol gan felly daclo materion sydd wedi bod yn heriol i’r Cynulliad ers ei ddyddiau cynnar, megis niferoedd Aelodau Cynulliad, a hefyd ddylanwadu ar sut y gellir cryfhau ansawdd democratiaeth yng Nghymru i’r dyfodol.

Hyd yn oed yn 1999 pan taw corff newydd gyda grymoedd cyfyngedig oedd y Cynulliad, daeth goblygiadau nifer cyfyngedig o 60 AC i’r fei yn ddigon cyflym.

O Gomisiwn Richard, i Gonfensiwn Cymru Gyfan, i Gomisiwn Silk, mae ymchwiliadau annibynnol wedi galw am gynyddu niferoedd aelodau. Ymhob achos, gan wybod yn iawn nad yw ethol mwy o wleidyddion yn beth poblogaidd, argymhellwyd cynyddu’r nifer o aelodau er mwyn hogi’r gallu i graffu ar waith y Llywodraeth ac ar ddeddfwriaeth.

Yn wir, awgrymodd Comisiwn Silk bod bygythiadau gwirioneddol i’r modd mae Cymru’n cael ei lywodraethu heb gynyddu’r niferoedd o AC oherwydd y pwysau trwm a’r cyfyngiadau ar eu gallu i graffu a chwblhau eu dyletswyddau deddfwriaethol yn effeithiol.

Yn sgil y pwysau cynyddol, dydi hi ddim yn syndod felly bod y Panel Arbenigol yn argymell cynyddu maint y Cynulliad i o leiaf 80 aelod. Da o beth fyddai lleihad cyfochrog yn nifer aelodau etholedig Cymru ar lefelau eraill o lywodraeth.

Wrth edrych i gryfhau democratiaeth yng Nghymru i’r dyfodol, mae argymhellion y Panel i ostwng yr oedran pleidleisio isaf yn etholiadau’r Cynulliad i 16 oed yn gam pwysig ymlaen i gynyddu ymwybyddiaeth wleidyddol a chyfranogi ymysg pobl ifanc.


Creu Senedd i Gymru

Dyma ddechrau cyfnod newydd o ddatganoli a dyma’ch cyfle chi i ddweud wrthym sut rydych chi am i’ch Cynulliad Cenedlaethol fod.

Dechrau’r arolwg >


Mae ein gwaith ymchwil ar Iaith, Addysg a Hunaniaeth fel rhan o Ganolfan Ymchwil Cymdeithas Sifil WISERD wedi bod yn cyfweld disgyblion 16+ oed mewn ysgolion a cholegau addysg bellach ar draws Cymru gan gynnwys eu holi ynghylch eu hagweddau tuag at wleidyddiaeth a phleidleisio.

Rydyn ni wedi gweld nifer ohonynt yn mynegi dyhead clir i gael y gallu i bleidleisio o 16 oed. Codwyd disgwyliadau ymysg pobl ifanc gan y cyfle i bleidleisio a estynnwyd rai 16 oed yn Refferendwm Annibynniaeth yr Alban.

Yn ein hymchwil ni, mae nifer wedi mynegi siom (a weithiau deimladau cryfach) nad oedd cyfle iddynt bleidleisio yn y Refferendwm i adael yr Undeb Ewropeaidd.

Ar yr un pryd, mae’n hymchwil yn cadarnhau lefel uwch o ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth ymysg rhai pobl ifanc na fyddai’r disgwyl ond eu bod yn tueddu i fod yn ansicr ac â diffyg hyder am eu lefel dealltwriaeth o’r broses wleidyddol.

O’r herwydd, law yn llaw â gosod 16 fel yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau Cynulliad, mae gofyn cynyddu a ffurfioli’r addysg wleidyddol a dinasyddiaeth i’n pobl ifanc. Er bod trefniadau penodol Cymreig mewn lle o ran addysg bersonol a chymdeithasol a’r Fagloriaeth Gymreig, mae’r ymchwil yn awgrymu bod angen diwygio i arfogi pobl ifanc yn well.

Addysg sydd nid yn unig yn darparu mwy o wybodaeth i bobl ifanc ond hefyd yn sicrhau addysg dinasyddiaeth a democratiaeth o ansawdd gan gynnwys rhoi’r cyfle iddynt drafod pynciau gwleidyddol ymysg ei gilydd.

Dyma gamau allweddol i gryfhau ansawdd democratiaeth yng Nghymru yn y dyfodol.

Ymunwch yn y trafod.


Gwybodaeth am Ganolfan Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru – WISERD@Aberystwyth

Canolfan ymchwil ryngddisgyblaethol ym Mhrifysgol Aberystwyth yw Canolfan Wleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru – WISERD@Aberystwyth, gyda’r nod o ddatblygu ein dealltwriaeth o wleidyddiaeth a chymdeithas gyfoes yng Nghymru yng nghyd-destun byd cydgysylltiedig, gan gefnogi a chyflawni gwaith ymchwil o safon byd-eang yn y gwyddorau cymdeithasol, a chyfrannu at wybodaeth gyhoeddus a datblygiad polisi yng Nghymru.

Rydyn ni yng Nghanolfan Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru yn hynod o falch o fod yn cydweithio gyda Chomisiwn y Cynulliad ar y digwyddiad ar ymgynghoriad ‘Creu Senedd’ i Gymru yn Aberystwyth ar 15 Mawrth.

Cynhelir y digwyddiad ar nos Iau, 15 Mawrth am 6.00 yng Nghanolfan Arad Goch, Stryd y Baddon, Aberystwyth.

 

Creu Senedd i Gymru

Isafbris am Alcohol – Ai Dyma’r Ateb Cywir?

Fel rhan o’n hymchwiliad pwyllgor i’r isafbris am alcohol, gofynnwyd i bobl ifanc a phobl ddigartref am eu barn. Ymhlith y nifer o syniadau a gynigwyd oedd bod posibilrwydd y gallai canlyniadau anfwriadol ddeillio o godi isafbris am alcohol.

Y cefndir i Fil Iechyd y Cyhoedd (Isafbris am Alcohol) (Cymru)

Ym mis Hydref 2017, gofynnwyd i Bwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon y Cynulliad ystyried manylion Bil Iechyd y Cyhoedd (Isafbris am Alcohol) (Cymru) Llywodraeth Cymru. Mae’r Bil yn bwriadu gosod isafbris am uned o alcohol yng Nghymru, a’i gwneud yn drosedd i alcohol gael ei werthu neu ei gyflenwi o dan y pris hwnnw.

Nod y Bil yw diogelu iechyd yfwyr niweidiol a pheryglus drwy gynyddu pris alcohol rhad, cryf fel seidr gwyn. Fel rhan o’i waith, roedd y Pwyllgor eisiau darganfod a fyddai’r newidiadau hyn yn effeithio ar bobl ifanc a hefyd a allai unrhyw ganlyniadau anfwriadol ddeillio o’r Bil ar gyfer pobl sy’n ddibynnol ar alcohol, yn enwedig pobl sy’n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref.

Canlyniadau anfwriadol?

Roedd y Pwyllgor wedi clywed trwy ei hymgynghoriad na fyddai cynnydd yn y defnydd o gyffuriau yn un o ganlyniadau anfwriadol y Bil, fel y byddai pris cyffuriau penodol dal i fod yn ddrutach na phrisiau alcohol uwch. Dywedwyd wrth y Pwyllgor bod pris cyffuriau megis spice yn “…rhywbeth fel £20 ym Manceinion, a rhywbeth tebyg i £35 yn Llundain”.

Fel rhan o’r ymchwiliad, cynhaliodd y Pwyllgor grwpiau ffocws gyda’r gymuned ddi-gartref a phobl ifanc ledled Cymru, gan gynnwys Tŷ Croeso yn Wrecsam, Gwasanaeth Cymorth Ieuenctid Sir Gaerfyrddin, Canolfan Huggard yng Nghaerdydd a Choleg Llandrillo.

Rhoddodd y bobl hynny a gymerodd ran mewn grwpiau ffocws y Pwyllgor, yn benodol aelodau’r gymuned ddi-gartref, barn gyferbyniol i’r hyn roedd y Pwyllgor wedi clywed yn flaenorol. Roeddent yn meddwl y byddai prisiau alcohol uwch yn cael effaith negyddol ar yfwyr dibynnol, a gwthio rhai yfwyr tuag at sylweddau eraill, mwy niweidiol, gan byddai cyffuriau fel spice yn rhatach.

“Gallwch brynu potel o fodca am £ 15 ond gallwch gael pilsen am £ 7 – £ 10, a bydd ei effaith yn para drwy’r nos”

Myfyriwr coleg, Conwy

Oherwydd y wybodaeth cyferbyniol a dderbyniodd y Pwyllgor, gofynwyd am fwy o wybodaeth am brisiau rhai cyffuriau yng Nghymru yn benodol, a chanfuont gall brynu spice ar strydoedd De Cymru am £5-10, a atgyfnerthodd beth a glywodd y Pwyllgor drwy’r grwpiau ffocws.

Beth arall dywedodd pobl ifanc a’r gymuned ddi-gartref?

Roedd pwyntiau ychwanegol a godwyd drwy’r grwpiau ffocws yn cynnwys:

  • Yn hytrach na’u hatal rhag prynu rhai mathau o alcohol, y byddai pobl ifanc, yn syml iawn, yn aberthu rhywbeth arall yn eu cyllideb, neu’n dod o hyd i wahanol ffyrdd o gael mynediad at yr alcohol y maent fel arfer yn ei brynu.

“Ni fyddai cynyddu pris alcohol yn newid y diwylliant yfed ond gallai arwain at fwy o ymddygiad gwrthgymdeithasol fel dwyn”

Myfyriwr coleg, Abertawe

  • Dywedodd rhai bod y cynigion yn y Bil yn rhy eithafol, a defnyddiwyd Awstralia fel enghraifft o rywle na ellid gweini alcohol ar ôl 10 o’r gloch yr hwyr; tra bod awgrymiadau eraill yn cynnwys cyfyngu ar faint o alcohol y gellid ei brynu mewn diwrnod, a fyddai’n fwy effeithiol na newid y pris.

“Nid yw’r llywodraeth wedi rhoi cynnig ar unrhyw ffordd arall o fynd i’r afael â’r mater.”

Myfyriwr Prifysgol, Caerdydd

Beth wnaeth y Pwyllgor ei argymell?

“Argymhelliad 1. Rydym yn argymell bod y Cynulliad Cenedlaethol yn derbyn egwyddorion cyffredinol Bil Iechyd y Cyhoedd (Isafbris am Alcohol) (Cymru).”

Yn gyffredinol, mae’r Pwyllgor yn teimlo y byddai’r Bil yn helpu i wella ac amddiffyn iechyd y boblogaeth yng Nghymru. Fodd bynnag, yn dilyn ei hymgynghoriad, ac wedi ystyried y safbwyntiau a roddwyd gan aelodau o’r gymuned ddi-gartref a’r bobl ifanc hynny a gymerodd ran yn y grwpiau ffocws, maent wedi mynegi pryderon y gallai’r Bil yn ei ffurf bresennol gael effaith negyddol ar yfwyr dibynnol, a gallai wthio rhai yfwyr tuag at sylweddau eraill, mwy niweidiol.

Mae’r Pwyllgor yn awgrymu “dylai Llywodraeth Cymru gomisiynu gwaith ymchwil annibynnol i ddarganfod faint o broblem yw defnyddio sylweddau eraill yn lle alcohol yn debygol o fod pe bai isafbris uned yn cael ei gyflwyno”.

Mae’r Pwyllgor hefyd wedi dweud yr hoffent weld isafbris am alcohol fel rhan o becyn ehangach o gamau a gwasanaethau cymorth i leihau dibyniaeth ar alcohol, a chodi ymwybyddiaeth o yfed cyfrifol.

Y camau nesaf

Caiff y Bil ei drafod heddiw (13 Mawrth 2018) yng Nghyfarfod Llawn y Cynulliad Cenedlaethol, ac yna cynhelir pleidlais i benderfynu a all fynd ymlaen i gyfnod nesaf proses ddeddfu’r Cynulliad. Gallwch wylio’r ddadl yn fyw ar Senedd.TV.

Gallwch ddarllen Adroddiad llawn y Pwyllgor a’r Crynodeb o dystiolaeth y grwpiau ffocws ar wefan y Cynulliad.

Os hoffech wybod mwy am gymryd rhan yng ngwaith y Cynulliad, ewch i’n gwefan, neu cysylltwch â’r tîm Allgymorth: TimAllgymorth@Cynulliad.Cymru