Category: Y tu ôl i’r llenni

Gwenyn y Pierhead – y wybodaeth ddiweddaraf, Awst 2019

Matthew Jones, Rheolwr Cynaliadwyedd

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Gaeaf

Fe wnaeth Gwenyn y Pierhead ymdopi â’r gaeaf yn dda – roeddent yn teneuo eu niferoedd ac yn cyd-dynnu am gynhesrwydd yn y cwch gwenyn, gan ei gadw’n dwym ar 30+ gradd yn y canol i amddiffyn eu brenhines.  Fe wnaethon ni adael yr holl fêl yn y cychod gwenyn y llynedd gan nad oedden nhw wedi bod gyda ni am y tymor llawn, a hyd yn oed ategu eu deiet gyda rhywfaint o fondant iddyn nhw ei fwyta yn y gwanwyn heb orfod gadael y cychod gwenyn.

O’r Gwanwyn i’r Haf

Mae gwahanol bersonoliaethau’r cychod gwenyn wedi parhau i fod yn amlwg trwy gydol eu blwyddyn gyntaf.  Mae Cwch Gwenyn Dau wedi bod yn llawer mwy bywiog pan oedd yn ceidwaid yn eu harchwilio, ond maen nhw hefyd wedi bod yn brysurach.  Dechreuon nhw wneud digon o fwyd a chynyddu eu niferoedd eto yn gynnar yn y gwanwyn, tra bod Cwch Gwenyn Un yn dal i bwyllo ar ôl y gaeaf.  Yn gymaint felly mewn gwirionedd nes i ni hyd yn oed orfod benthyg rhai fframiau bwyd o Gwch Dau i’w roi i’r gwenyn yng Nghwch Un; ie, gwobrwyo eu diogi!

Erbyn tymor yr haf, wrth i’r doreth o flodau dyfu, yn enwedig ar y darnau o dir heb eu datblygu o amgylch y Bae lle gall y gwenyn chwilota, roedd Cwch Un wedi dal y llall i fyny ac erbyn hynny roedd digon o stociau bwyd yn ddau gwch fel ei gilydd.

Parhau wnaeth y duedd hon, ac yn ddiweddar bu’n rhaid i ni ychwanegu haen ychwanegol i Gwch Un i storio holl fwyd y gwenyn, ac un arall ar gyfer eu nyth i gynnal yr holl wenyn bach ychwanegol y buon nhw’n eu gwneud.

Yn y cyfamser, newidiodd ymddygiad Cwch Dau yn sylweddol, gan lacio am gyfnod.  Fe wnaethon ni sylwi eu bod wedi stopio gwneud wyau hefyd.  Er y gall fod yn anodd gweld y frenhines wrth archwilio’r cychod, mae newid ymddygiad a phrinder wyau yn arwydd pendant nad yw’r frenhines yno mwyach.  Yr wythnos ganlynol fe wnaethon ni sylwi ar gelloedd dwy frenhines wrth i’r cwch gwenyn geisio darparu ar gyfer olynu’r frenhines flaenorol (supersedure). Roedd yn rhaid i ni adael y ddau wy i ddeor, ac yn effeithlonrwydd didostur natur byddai’r ddwy frenhines yn brwydro yn erbyn ei gilydd, a dim ond y cryfaf fyddai’n goroesi.

Roedd yn rhaid inni ganiatáu i’r broses hon barhau; gan wasanaethu Cwch Un yn unig tra bod y frenhines yng Nghwch Dau yn gallu gadael ei chwch gwenyn, mynd i ffwrdd a pharu gyda gwryw o gwch gwenyn arall, a dychwelyd adref cyn setlo i lawr i ymgymryd â’i rôl newydd fel prif wenynes y cwch a dodwy wyau. 

Cyfnod ansicr oedd hwn oherwydd gallai fynd ar goll neu hyd yn oed gael ei bwyta gan aderyn.  Roeddem yn amlwg ar bigau drain yn aros iddi ddod yn ôl yn ddiogel.  Roedd yn rhaid i’n ceidwaid fod yn amyneddgar ac osgoi aflonyddu ar y cwch gwenyn yn ystod yr amser tyngedfennol hwn.  Talodd yr amynedd hwnnw ar ei ganfed serch hynny ac rydym yn falch o ddweud ein bod wedi dod o hyd i wyau newydd yng Nghwch Dau ddechrau mis Awst.  Mae gwenyn bach eisoes yn cael eu gwneud ac mae gan y cwch gwenyn arweinyddes newydd i arwain ei gweithwyr. 

Hir oes i frenhines y gwenyn!

I gael rhagor o wybodaeth am brosiect Gwenyn y Pierhead, e-bostiwch cynaliadwyedd@cynulliad.cymru

Mae’r Cynulliad wedi llofnodi’r siarter hil yn y gwaith

Y Tîm Arweinyddiaeth yn dangos eu haddewidion eu bod yn falch o ymrwymo i’r Siarter Hil yn y Gwaith

Rydym yn falch o gyhoeddi ein bod bellach yn un o lofnodwyr Siarter Hil yn y Gwaith Busnes yn y Gymuned.

O edrych ar wefan Ffeithiau a Ffigurau Ethnigrwydd Archwiliad Gwahaniaeth Hil ac Arolwg Hil yn y Gwaith Busnes yn y Gymuned, gwyddom fod lleiafrifoedd ethnig yn dal i wynebu gwahaniaethau sylweddol ym maes cyflogaeth a datblygiad, a bod yn rhaid i rywbeth newid. Mae adolygiad McGregor-Smith wedi tynnu sylw at y ffaith bod angen mwy o gynnydd a chanlyniadau cadarnhaol bellach er mwyn sicrhau bod pob sefydliad yn elwa o’r cyfoeth o dalent amrywiol a gynigir.

Mae’r Siarter yn helpu busnesau i wella cydraddoldeb hil yn y gweithle ac mae’n cynnwys pum prif alwad i weithredu ar gyfer arweinwyr a sefydliadau ar draws pob sector. Y pum prif alwad i weithredu yw:

• Penodi noddwr gweithredol dros hil.

 • Cael data ar ethnigrwydd a rhoi cyhoeddusrwydd i gynnydd.

• Ymrwymo ar lefel Bwrdd i ddim goddefgarwch o ran aflonyddu a bwlio.

• Gwneud yn glir mai cyfrifoldeb pob arweinydd a rheolwr yw cefnogi cydraddoldeb yn y gweithle.

• Cymryd camau gweithredu sy’n cefnogi dilyniant gyrfa lleiafrifoedd ethnig.

Logo Mis Hanes Pobl Dduon (BHM)

Mae mis Hydref yn Fis Hanes Pobl Dduon ac mae’n gyfle gwych i lansio’r ffaith ein bod wedi ymrwymo i’r Siarter. Mae llofnodi’r Siarter yn golygu ein bod yn ymrwymo i gymryd camau ymarferol i wella cydraddoldeb ethnig yn y gweithle a mynd i’r afael â’r rhwystrau y mae pobl o leiafrifoedd ethnig yn eu hwynebu wrth recriwtio a datblygu a sicrhau bod ein sefydliad yn gynrychioliadol o gymdeithas Prydain heddiw.

Dywedodd Manon Antoniazzi, Prif Weithredwr a Chlerc Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

“Bydd llofnodi’r Siarter yn ategu ein gwaith amrywiaeth parhaus i sicrhau ein bod ni, fel sefydliad seneddol ar gyfer holl bobl Cymru, yn ymddwyn fel cyflogwr cynhwysol, gan ddenu a chadw talent, gan alluogi pawb rydyn ni’n eu cyflogi i wireddu eu potensial llawn a’n bod ni’n chwalu’r rhwystrau sydd ar hyn o bryd yn rhwystro cyfleoedd i grwpiau penodol o bobl waeth beth fo’u hil a’u hethnigrwydd. Rwy’n edrych ymlaen yn fawr at weld ein cynnydd wrth inni gychwyn ar y Siarter, yn ogystal â gweithgareddau meincnodi a chydnabod eraill.”

Dywedodd Joyce Watson AC, Comisiynydd y Cynulliad sy’n gyfrifol am amrywiaeth a chynhwysiant:

“Rwy’n falch iawn o weld bod Comisiwn y Cynulliad yn un o lofnodwyr y siarter hon. Mae Cymru yn genedl amrywiol, a dylai hynny gael ei adlewyrchu yn ei gweithlu. Fel Comisiynydd dros Gydraddoldeb a Phobl, byddaf yn mynd ati i hyrwyddo a monitro cynnydd.”

Dywedodd Elin Jones AC, Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

“Rwy’n credu ei bod yn bwysig bod y Cynulliad yn arwain y ffordd o ran hyrwyddo diwylliant sefydliadol cynhwysol, a’i fod yn gorff seneddol modern a hygyrch y gall pobl o ystod amrywiol o gefndiroedd, ryngweithio yn hawdd ac yn ystyrlon ag ef. Rwy’n credu bod llofnodi’r Siarter yn rhan werthfawr o sicrhau hynny.”

Logo Busnes yn y Gymuned

GWLAD – deg peth y mae angen i chi eu gwybod

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

1. Beth ydyw?

I ddathlu 20 mlynedd o ddatganoli, mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn cynnal gŵyl GWLAD, sef, pum niwrnod o ddigwyddiadau ym Mae Caerdydd, ac yna tair gŵyl fach yn ystod Hydref 2019.
Rydym wedi gweithio mewn partneriaeth â nifer o sefydliadau i greu digwyddiadau sy’n cynnig rhywbeth i bawb: celf, cerddoriaeth, comedi a chwaraeon, yn ogystal â darlithoedd sy’n ysgogi’r meddwl a thrafodaethau panel ar amrywiaeth o bynciau gan gynnwys newyddiaduraeth, gwleidyddiaeth a diwylliant.

2. Pryd mae e?

25-29 Medi 2019
Mae gennym hefyd ddwy ŵyl ranbarthol ar y gweill ar gyfer Hydref 2019 – dilynwch ein sianeli cyfryngau cymdeithasol i gael manylion.

3. Ble mae e?

Bydd digwyddiadau’r wythnos hon yn cael eu cynnal naill ai yn adeiladau’r Senedd neu’r Pierhead ym Mae Caerdydd. Peidiwch â phoeni os nad ydych yn ne Cymru, gan bod gennym dair gŵyl fach ar y gweill ledled y wlad yn ddiweddarach eleni. Edrychwch ar ein sianeli cyfryngau cymdeithasol i gael manylion amdanynt.

4. Pwy fydd yno?

Bydd Charlotte Church a Rhys Ifans gyda ni i sgwrsio am eu gyrfaoedd, am yr hyn sy’n eu hysbrydoli ac am ddatganoli yng Nghymru.

Bydd Carole Cadwalladr, y newyddiadurwr, yn siarad am ddatgelu stori Cambridge Analytica, tra bydd Colin Charvis, Tanni Grey Thompson a’r Athro Laura McAllister, yr arwyr chwaraeon o Gymru, yn trafod sut i ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf o arwyr chwaraeon.

5. Beth sy’n newydd?

Bydd Question Time, rhaglen rwydwaith y BBC yn cael ei darlledu o’r Senedd am y tro cyntaf erioed. Bydd gwesteion o fyd gwleidyddiaeth a’r cyfryngau yn ateb cwestiynau amserol a ofynnir gan y cyhoedd yn y gynulleidfa.
Oes gennych chi gwestiwn? Gwnewch gais drwy’r BBC i fod yn rhan o’r gynulleidfa.

Gig GWLAD
Rhywbeth arall fydd yn digwydd am y tro cyntaf, bydd y Senedd yn gartref i noson wych o gerddoriaeth i ddathlu’r sin gerddoriaeth lewyrchus ac amrywiol sydd gennym yng Nghymru.
Dewch draw ar 28 Medi i weld Geraint Jarman, Eädyth & Jukebox, Gwilym, Rachel K Collier ac Afro Cluster.

6. Dwi ddim yn hoffi gwleidyddiaeth – beth sydd ymlaen i mi?

Beth am gomedi?

Bydd Little Wander, y tîm sy’n trefnu Gŵyl Gomedi Machynlleth yn dod â rhai o’n digrifwyr Cymreig gorau i’r Senedd am y tro cyntaf.
Yn camu ar lwyfan y Senedd am y tro cyntaf bydd: Tudur Owen, Lloyd Langford, Kiri Pritchard-McLean, Mike Bubbins, Matt Rees ac Esyllt Sears.



Neu rywfaint o chwaraeon?

Os mai rygbi sy’n mynd â’ch bryd, dewch draw i’r Pierhead lle byddwn ni’n dangos gêm Cymru yn erbyn Awstralia ar sgrin fawr – byddwch hyd yn oed yn cael cynnig brechdan gig moch a phaned fel gwobr am eich ymdrech i ddod yma’n gynnar yn y bore.

Gallwch hefyd ddathlu cyflawniadau chwaraeon Cymru gyda Colin Charvis, Tanni Grey Thompson a’r Athro Laura McAllister wrth iddyn nhw drafod ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf o arwyr.

7. Beth am faterion cyfoes?

Ymunwch â Materion Cyhoeddus Cymru ar 29 Medi wrth iddynt edrych ar gynnydd newyddion ffug a’i effaith ar adrodd hanes gwleidyddiaeth. Mae’r panelwyr yn cynnwys Guto Harri, cyn Gyfarwyddwr Cyfathrebu Boris Johnson, Ruth Mosalski o Wales Online a James Williams, Gohebydd Gwleidyddol y BBC.

Sut fydd Brexit yn effeithio ar Gymru? Bydd Aelodau’r Cynulliad o bob rhan o’r sbectrwm gwleidyddol, sef Jeremy Miles (Llafur Cymru), Leanne Wood (Plaid Cymru) a Nick Ramsey (Ceidwadwyr Cymru) yn trafod Brexit, tlodi ac awtomeiddio yng Nghymru.

Bydd Prifysgol Caerdydd yn edrych ar sut mae’r cyfryngau prif ffrwd a darlledwyr yn ymdrin â materion datganoledig yng Nghymru, ar 28 Medi.

Bydd Dr Justin Lewis o Brifysgol Caerdydd yn gofyn a oes angen newyddiadurwyr arnom? yn ystod ei sesiwn ar adrodd a chyfleu newyddion yn yr oes ddigidol.

8. Beth arall sydd ymlaen?

Celf a diwylliant

Yn ystod mis Medi mae’r Senedd yn cynnal arddangosfa Nifer o Leisiau, Un Genedl, sy’n cynnwys gwaith gan Ed Brydon, Luce + Harry, Zillah Bowes, John Poutney, James Hudson a Huw Alden Davies.
Dewch draw ar 28 Medi ar gyfer digwyddiad “sgwrs” unigryw gyda rhai o’r artistiaid wrth iddynt siarad am eu dylanwadau a’u hysbrydoliaeth.


A all defnyddio fformat nofel graffig sicrhau bod hanes yn fwy hygyrch? Bydd ein sgwrs am Siartiaeth a gwrthryfel Casnewydd yn edrych ar ffyrdd newydd o gael pobl i ymgysylltu â hanes, ar 28 Medi 14.00-15.00.

Bydd Prifysgol Aberystwyth yn edrych ar hyrwyddo ieithoedd lleiafrifol a’r hyn y gallai Cymru ei ddysgu o brofiadau cenhedloedd eraill fel Catalwnia, Iwerddon, Canada a Seland Newydd.

Gwleidyddiaeth

Bydd Adrian Masters o ITV Cymru yn cadeirio trafodaeth a fydd yn edrych yn ôl ar 20 mlynedd o ddatganoli yng Nghymru, ddydd Mercher 25 Medi.
Bydd Vaughan Roderick, Golygydd Materion Cymreig y BBC a chyflwynydd ar Radio Wales hefyd yn edrych ar effaith datganoli yng Nghymru yn ystod ei sesiwn fel siaradwr gwadd, wrth i ni groesawu darlith flynyddol Patrick Hannan BBC Cymru ar 27 Medi.

Bydd Canolfan Llywodraethiant Cymru yn edrych tuag at y dyfodol yn ystod ei sesiwn: Datganoli: beth yw barn pobl Cymru?

Mae’r Cynulliad bob amser wedi brolio cynrychiolaeth gref o fenywod, ac yn 2003 daeth y senedd gyntaf yn y byd i sicrhau cydbwysedd cyfartal rhwng y rhywiau. Ymunwch â Chwarae Teg ar gyfer trafodaeth ysbrydoledig ar greu Senedd sy’n gyfartal i bob merch.

Yr economi

Cyn dechrau Mis Hanes Pobl Dduon Cymru, ymunwch â Chyngor Hil Cymru i gael golwg ar yr heriau i gydraddoldeb yn economi Cymru. Mae’r panel arbenigol yn cynnwys Chantal Patel, Pennaeth Astudiaethau Rhyngbroffesiynol ym Mhrifysgol Abertawe, Sahar Al Faifi o MEND (Ymgysylltu a Datblygu Mwslimaidd), yr Athro Parvaiz Ali, cyn bennaeth Meddygaeth Niwclear yn Ysbyty Singleton, Abertawe a’r Athro Emmanuel Ogbonna o Ysgol Fusnes Caerdydd.

Bydd Sefydliad Materion Cymru yn edrych ar yr economi sylfaen – beth ydyw a pha wahaniaeth y gall ei wneud i gymunedau Cymru?

9. Beth yw cost tocynnau?

Mae pob tocyn i ddigwyddiadau GWLAD am ddim. Ni ellir eu hailgyhoeddi na’u gwerthu.

10. Beth sy’n digwydd os nad oes gen i docyn?

Mae gennym nifer gyfyngedig iawn o docynnau ychwanegol, a fydd ar gael yr wythnos hon, ar gyfer digwyddiadau poblogaidd iawn.
Bydd nifer o ddigwyddiadau hefyd yn cael eu ffrydio’n fyw ar Senedd TV ac ar sianeli cyfryngau cymdeithasol Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
Edrychwch ar ein sianeli Twitter a Facebook i gael rhagor o fanylion am docynnau a darllediadau.

Gofalu am wenyn y Pierhead: ein staff sy’n gwirfoddoli

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Awst 2019

Mae Pierhead y Cynulliad wedi bod yn gartref i ddau gwch gwenyn ar y to ers mis Gorffennaf 2018, lle mae tîm bach o staff sy’n gwirfoddoli yn eu monitro ac yn gofalu amdanynt yn rheolaidd.

Er gwaethaf eu lleoliad ar y to mae’r cychod gwenyn mewn man diogel, cysgodol sy’n eu hamddiffyn rhag y gwaethaf o dywydd Bae Caerdydd. O dan lygaid craff ein gwirfoddolwyr gwnaethant ymgartrefu drwy’r hydref a goroesi eu gaeaf cyntaf. Nawr mae’n haf eto, mae’r gwenyn yn gweithio’n galed ac wedi dechrau cynhyrchu mêl.

Yma, mae dau o’n gwirfoddolwyr yn siarad am eu profiadau:

Emily

Mae’r haf wedi cyrraedd ac mae gwenyn y Pierhead yn brysurach nag erioed yn chwilota ardaloedd cyfagos y Pierhead i adeiladu storfeydd o’u mêl euraidd bendigedig.

Er bod un o’r cychod gwenyn wedi cael dechrau cymharol araf yr haf hwn, mae’r gwenyn wedi gwneud iawn amdano ac maen nhw bellach wedi cronni ffrâm ar ôl ffrâm o fêl a fydd yn cael ei gynaeafu yn yr hydref. Nid yw byth yn peidio â fy synnu pa mor galed y mae’r gwenyn yn gweithio…i wneud dim ond 1KG o fêl, bydd ein gwenyn wedi hedfan 145,000km a gallent fod wedi ymweld â hyd at 2000 o flodau’r dydd! Fel y gallwch weld o’r lluniau isod, maen nhw wedi bod yn brysur iawn.

Felly sut mae’r gwenyn yn gwneud mêl? Mae ein gwenyn wedi bod yn brysur yn chwilota’r ardal leol am neithdar a geir mewn planhigion a blodau gwyllt. Cesglir y neithdar, yna unwaith y bydd y tu mewn i’r cwch gwenyn, bydd y gwenyn gweithgar yn bwyta, yn treulio ac yn ailgyfogi’r neithdar i’r celloedd. Pan fydd y cysondeb cywir, caiff y mêl ei selio, sef yr hyn y gallwch chi ei weld yn y lluniau isod.

Dyma’r tymor cyntaf lle byddwn ni’n gallu cynaeafu mêl, ac fel gwenynwr newydd rwy’n edrych ymlaen at weld y broses. Mae mêl wedi’i gynaeafu ers miloedd o flynyddoedd am ei fuddion amrywiol. Nid yn unig y mae’n flasus a byth yn difetha, ond mae ganddo hefyd lawer o briodweddau meddyginiaethol hefyd. Mae’n wrthfacterol ac yn wrthlidiol a gellir ei ddefnyddio hyd yn oed i helpu i leddfu symptomau clefyd y gwair. Gobeithio y bydd y gwenyn yn ddigon caredig i rannu peth o’u mêl gyda ni yn ddiweddarach yn y flwyddyn!

Oeddech chi’n gwybod?
Daethpwyd o hyd i fêl ym meddrodau Pharoaid yr Aifft hynafol a phan gawsant eu cloddio roeddent yn dal i fod yn fwytadwy 3000 o flynyddoedd yn ddiweddarach! Profi’r theori nad yw mêl byth yn difetha!

Sian D


Fel carwr natur, rwy’n teimlo’n ffodus iawn i fod yn rhan o brosiect mor gyffrous yn y Cynulliad.

Pwy ag ŵyr bod cymaint i’w ddysgu am wenyn?! Rydw i wedi bod yn gweithio ar y prosiect ers ychydig dros flwyddyn bellach ac rydw i’n dal i ddysgu yn gyson am eu ffyrdd a’u triciau. Rydw i bron bob amser yn cael fy synnu pan fydda i’n codi’r caead oddi ar gwch gwenyn ac yn edrych i mewn – yn enwedig ar y cyflymder rhyfeddol y mae’r cychod gwenyn yn newid ac yn datblygu.

Mae natur brysur y gwenyn yn golygu ei bod yn hanfodol ein bod yn cynnal archwiliadau wythnosol yn ystod misoedd yr haf, tra bod y blodau’n blodeuo a bod gweithgarwch peillio yn mynd rhagddo. Rydyn ni’n gweithio fel pâr yn ystod yr arolygiadau, gan sganio bob ffrâm yn drylwyr wrth inni weithio ein ffordd drwy’r cwch gwenyn. Wrth inni sganio rydyn ni’n edrych am fêl (eu cyflenwad bwyd); paill; celloedd nythaid wedi’u capio; larfa; wyau; a’r frenhines anamlwg fel arfer.

Yn ystod arolygiad efallai y byddwch yn dod o hyd i rai o’r gwenyn yn codi eu cefnau yn yr awyr ac yn gwyntyllu eu hadenydd yn wyllt. Os ydych chi’n ddigon dewr i roi’ch wyneb yn agos atyn nhw, yna byddwch chi’n arogli arogl ffres hyfryd lemwn. Mae’r arogl hwn a ryddheir yn helpu’r gwenyn sy’n chwilota am fwyd i ddod o hyd i’w ffordd adref.

Wrth ichi sganio drwy’r cychod gwenyn fe welwch hefyd fod y celloedd wedi’u capio yn dod mewn gwahanol feintiau. Bydd y rhai mawr sydd wedi codi yn cynnwys gwenyn drôn (gwryw) ac mae’r celloedd mwy gwastad yn cynnwys gwenyn benywaidd llai.

Oeddech chi’n gwybod y gall y frenhines ddewis rhyw ei phlant? Pan fydd brenhines forwyn yn gadael y cwch gwenyn am y tro cyntaf bydd hi’n cael sawl pariad gyda gwenyn drôn yn ystod ei hediad. Yna mae hi’n storio’r sberm gan ei ddefnyddio fesul tipyn wrth iddi ddodwy ei hwyau. Bydd ei chyflenwad fel arfer yn para tua thair blynedd. Os bydd hi’n ffrwythloni ŵy â sberm yna bydd gwenynen fenyw yn dod i’r amlwg, a bydd drôn yn dod allan o ŵy heb ei ffrwythloni. Mae’r ‘dewis’ hwn yn cael ei bennu gan faint y celloedd haid a wneir gan y gwenyn gweithgar. A dim ond ychydig o’r ffeithiau hynod ddiddorol am y gwenyn rhyfeddol yw’r rhain!

Sian C

Manteisiais ar y cyfle i fod yn rhan o’r tîm cadw gwenyn yma yn y Cynulliad ac nid yw fy mhrofiad hyd yma wedi siomi.

Mae cadw gwenyn yn hynod ddiddorol ac rwy’n teimlo bod yr amser a dreulir ar ben y Pierhead mor hamddenol. Mae gofalu am y gwenyn a gwylio’r cychod gwenyn yn tyfu ac yn newid wedi bod yn addysg, ac rwy’n llawn parch tuag at y cytrefi a’r ffordd y mae natur yn gweithio.

Rydw i wedi dysgu cymaint, nid yn unig am y gwenyn, ond hefyd mae hefyd wedi ennyn fy niddordeb mewn materion amgylcheddol ymhellach ac o hyn rydw i wedi gwneud rhai newidiadau mawr i’m harferion fel defnyddiwr, fy neiet ac yn yr ardd! Nid yn unig rydw i wedi dysgu sgil newydd, rydw i hefyd wedi cwrdd â phobl newydd anhygoel o bob rhan o fywyd y Cynulliad, na fyddwn i wedi cael y cyfle i ddweud mwy na ‘helo’ cyflym iddyn nhw yn y coridor fel arall.

Diolch am y cyfle i fod yn rhan o brosiect mor arloesol – dwi wrth fy modd!”

Katy

Rwyf bob amser yn synnu gweld y llythrennau ‘Dr.’ o flaen fy enw. Ond, doctor ydw i. Nid y math y byddech chi am gael yn gwmni ar awyren pan fo’r stiwardiaid yn gweiddi ‘a oes meddyg yma?!’, efallai, oherwydd fy mod i’n ‘Ddoctor Gwenyn’ (yn ôl fy nghyfeillion, ta beth). Roedd fy noethuriaeth yn seiliedig ar astudio pryfed peillio gwyllt, a oedd yn cynnwys nodi rhywogaethau gwenyn a’r blodau y maen nhw’n bwydo arnyn nhw.

Felly, roeddwn i wedi cyffroi’n lân i glywed bod y Cynulliad wedi dechrau cadw gwenyn. Erbyn hyn, rwy’n aelod o’r tîm Gwenyn, ac mae’n fraint o’r mwyaf. Er fy mod i wedi astudio cymunedau o bryfed peillio gwyllt, nid oedd gennyf ddim profiad o gadw gwenyn mêl. Rwyf wedi dysgu cymaint gan Nature’s Little Helpers a fy nghyfeillion ar y tîm, ac rwy’n ddiolchgar iawn am y cyfle i wneud hynny.

Maen nhw’n anifeiliaid anhygoel. Maen nhw’n gweithio fel grŵp go iawn, ac mae i bob un aelod o’r grŵp ei rôl arbenigol yn dibynnu ar ei oedran, gan fynd ati i’w chyflawni’n ddiwyd. Y gwenyn ieuengaf yw’r glanhawyr. Maen nhw’n symud ymlaen i fwydo’r larfâu sy’n frodyr ac yn chwiorydd iddyn nhw, adeiladu’r crwybrau a gwarchod y cwch gwenyn cyn hedfan i ffwrdd i gasglu paill a neithdar. Gyda’i gilydd, maen nhw’n creu’r grŵp mwyaf trylwyr a rhyfeddol. Ac, wrth gwrs, mae yna Frenhines. Fodd bynnag, nid yw hi’n teyrnasu fel y byddech chi’n dychmygu, oherwydd y gwenyn gweithgar sy’n penderfynu beth yw beth. Drwy arwyddion, maen nhw’n rheoli gweithgarwch y frenhines – maen nhw hyd yn oed yn penderfynu a yw hi’n dodwy cynrhonyn gwrywaidd neu fenywaidd!


Oherwydd eu lleoliad ar y to a pheidio â bod eisiau aflonyddu ar y gwenyn, nid yw’r cychod gwenyn ar agor i’r cyhoedd, er efallai y byddwch chi’n gweld un o’n gwenyn yn casglu paill o amgylch Bae Caerdydd.

Diwrnod Atal Hunanladdiad y Byd – Cefnogi Athrawon a Phobl Ifanc

Lynne Neagle AC

Mae hunanladdiad yn bwnc anodd iawn ac yn rhy aml mae’n bwnc sy’n croesi meddwl llawer o bobl ifanc, gan gynnwys plant ysgol. Dyna pam, heddiw – ar Ddiwrnod Atal Hunanladdiad y Byd – rwy’n falch o groesawu’r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi ei chanllaw cyntaf erioed i gefnogi athrawon ynghylch hunanladdiad a hunan-niweidio.

Hunanladdiad a phobl ifanc

Hunanladdiad yw prif achos marwolaeth ymhlith pobl ifanc. Mae’r ffigurau diweddaraf, a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn dangos cynnydd amlwg yn nifer y bobl ifanc sy’n marw trwy hunanladdiad a chynnydd sy’n peri pryder yn nifer y merched sy’n marw trwy hunanladdiad.

Gellir atal hunanladdiad, a dyna pam rwyf wedi ymrwymo i godi ymwybyddiaeth o atal hunanladdiad. Credaf fod yn rhaid i ni, fel gwlad, wneud popeth o fewn ein gallu i ymyrryd a rhoi stop ar farwolaethau ataliadwy.

Cynorthwyo pobl ifanc, athrawon ac ysgolion

Y ffaith drasig yw, yn 2017, bu farw tua 226 o blant ysgol ledled y DU drwy hunanladdiad. Mae’n amlwg bod angen canllawiau ar ysgolion i gefnogi athrawon a gweithwyr proffesiynol eraill sy’n dod i gysylltiad yn rheolaidd â phlant a phobl ifanc.

Yn wir, yn ein hadroddiad pwysig, Cadernid Meddwl, gelwais i yn fy rôl fel cadeirydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad Cenedlaethol am i ganllawiau o’r fath ar siarad am hunanladdiad a hunan-niweidio gael eu cyhoeddi ar gyfer ysgolion. Rwy’n falch bod Llywodraeth Cymru wedi gwrando arnom ac y bydd, yr wythnos hon, yn lansio canllawiau i gynorthwyo staff ysgolion i ymateb i bobl ifanc sy’n meddwl am hunanladdiad neu sy’n hunan-niweidio.

Yr her nawr fydd gweithredu a mynd ymhellach fyth. Mae’r canllawiau’n gadarn ynghylch sut y dylai ysgolion ymateb i bobl ifanc lle mae’n glir eu bod yn mynd drwy’r felin, ond mae’n hynod bwysig ein bod ni’n codi pont i helpu ysgolion i gyrraedd y bobl ifanc hynny nad oes neb yn gweld eu bod yn mynd drwyddi, sef y rhai na wyddys amdanynt hyd nes ei bod yn rhy hwyr.

Mae dwys angen inni fod mewn sefyllfa lle ein bod nid yn unig yn ymateb i bobl ifanc mewn trallod amlwg, ond ein bod hefyd yn sicrhau bod trafodaethau sensitif a phriodol am hunanladdiad yn digwydd ym mhob ysgol.

Rwyf wedi credu ers tro mai busnes pawb yw iechyd meddwl mewn ysgol, felly, wrth groesawu’r canllawiau newydd, byddaf yn parhau i bwyso ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod dull sensitif ynghylch atal hunanladdiad yn dod yn rhan arferol o amserlenni ysgolion.

Mae gan ysgolion a’r system addysg rôl allweddol i’w chwarae o ran creu gwytnwch emosiynol. Roedd yr adroddiad Cadernid Meddwl, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2018, yn cynnwys map ar gyfer newid sylweddol o ran cefnogi iechyd emosiynol ac iechyd meddyliol plant.

Wrth wraidd ein hargymhellion roedd galwadau am fwy o bwyslais ar feithrin gwytnwch, ac ymyrraeth gynnar – i ymgorffori strategaethau iechyd meddwl a strategaethau ymdopi da a fydd yn aros gyda phobl ifanc am weddill eu hoes. 

Gwella’r dyfodol ar gyfer plant, pobl ifanc ac oedolion

Credaf yn gryf, os cawn ni hyn yn iawn i’n plant a’n pobl ifanc, bydd cymaint o bethau eraill yn disgyn i’w lle. Byddant yn dysgu’n well, byddant yn cyflawni mwy, a byddant yn cael swyddi gwell, ond byddant hefyd yn oedolion mwy gwydn. Rwy’n credu bod cysylltiad uniongyrchol rhwng gwneud hyn yn iawn a rhwystro’r cynnydd a welir mewn problemau iechyd meddwl ac yn nifer yr hunanladdiadau ymhlith oedolion hefyd.

Nid ydym yn awgrymu y dylai athrawon ddod yn arbenigwyr iechyd meddwl. Ond hoffem weld bod pawb sy’n gofalu am blant a phobl ifanc, sy’n gwirfoddoli, neu sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc yn cael hyfforddiant ym maes ymwybyddiaeth o iechyd emosiynol ac iechyd meddwl, i helpu i fynd i’r afael â materion yn ymwneud â stigma, hybu iechyd meddwl da a gallu dangos y ffordd at wasanaethau cymorth lle bo angen.

Yn ystod yr ymchwiliad Cadernid Meddwl, dywedwyd wrthym fod llawer o athrawon yn ofni dweud y peth anghywir. Rwyf wedi siarad ag athrawon sydd wedi dweud wrthyf eu bod yn ofni mynd adref gyda’r nos am mai nhw yw’r unig bobl sydd ar ôl a all helpu rhywun ifanc sy’n hunan-niweidio, ac nid ydynt yn gwybod beth i’w wneud.

Dyna pam yr ydym yn pwyso am i hyfforddiant iechyd meddwl sylfaenol – gan gynnwys sut i siarad am hunanladdiad – fod yn rhan o hyfforddiant cychwynnol athrawon a rhan o eu datblygiad proffesiynol parhaus. Mae gwir angen i ni alluogi pobl sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc i deimlo’n gyffyrddus am gynnal sgyrsiau anodd.

Mae galluogi pobl i siarad am hunanladdiad yn allweddol. Fel aelod o’r grŵp gweinidogol ar y cyd a sefydlwyd mewn ymateb i Gadernid Meddwl er mwyn cyflymu’r gwaith ar ddull ysgol gyfan tuag at iechyd meddwl plant, caf fy hun yn aml yn dweud os ydym yn canolbwyntio ar feithrin perthnasoedd tosturiol â phobl ifanc, yna mae’n dilyn bydd iechyd meddwl yn fusnes pawb mewn ysgolion.

Rwy’n croesawu’r canllawiau newydd hyn fel cam ymlaen tuag at feithrin y dull tosturiol a charedig hwnnw, a gobeithio y bydd yn annog i bawb weld bod gan bob un ohonom ran i’w chwarae wrth atal hunanladdiad.

10 rheswm i ymweld â’r Senedd yr haf hwn

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Chwilio am rywbeth i’w wneud y penwythnos hwn? Beth am fynd i Fae Caerdydd i ymweld â’r Senedd?

O wleidyddiaeth i bensaernïaeth, o gelf i gynhyrchion Cymreig, mae gan y Senedd rywbeth at ddant pawb.

1. Y bensaernïaeth a’r dyluniad sydd wedi ennill gwobrau

Mae’r Senedd yn wirioneddol unigryw. Mae’n well edrych ar y twmffat a’r canopi enfawr o bren cedrwydd Canada cynaliadwy o’r tu mewn i’r adeilad, lle gallwch archwilio ar ddwy lefel.

2. Archwilio llwybr y Senedd

Ydych chi’n chwilio am weithgareddau difyr, rhad ac am ddim i blant i’w mwynhau’r penwythnos hwn? Gall fforwyr bach deithio drwy’r canrifoedd ar ein llwybrau i blant.  Chwiliwch y Senedd a chasglwch y cliwiau – a dysgwch lawer o ffeithiau diddorol ar hyd y ffordd. Rhowch eich cerdyn wedi’i orffen yn ôl i’r Dderbynfa a chewch gynnig yn y raffl i ennill gwobr!

3. Gweld beth sy’n digwydd y tu ôl i’r llenni

Dros yr haf mae ein teithiau tywys arferol yn cynnwys mynediad unigryw i ardaloedd nad ydynt fel arfer ar agor i’r cyhoedd. Bydd ein tywyswyr cyfeillgar, arbenigol yn mynd â chi ar daith drwy hanes y Bae i bensaernïaeth y Senedd a Chymru heddiw.
Gorau oll, mae’r teithiau am ddim ac yn rhedeg yn ddyddiol am 11.00 / 14.00 / 15.00

4. Mwynhau blas o Gymru yn ein caffi a’n siop

Mae diwrnod o archwilio’r Bae yn galw am baned a chacen yn ein caffi. Dewiswch o amrywiaeth o luniaeth a mwynhewch olygfeydd hyfryd o’r Bae drwy ffenestri enfawr y Senedd. Wrth ymyl y caffi mae’r siop, sy’n cadw cynnyrch, llyfrau ac anrhegion Cymreig.

5. Edrych ar gelf

Bydd y Senedd yn cynnal arddangosfeydd newydd gwych drwy gydol yr Haf.

Gallech greu eich cerdyn post eich hun o Gymru wedi’i ysbrydoli gan osodiad enfawr Steve Knapik MBE a’i bostio yn ein blwch post.
Dysgwch am hanes Bae Caerdydd drwy hen luniau du a gwyn Jack K Neale o longau yn hwylio allan o Ddociau Bute, gan gludo glo De Cymru yn ôl i Ffrainc.
Neu meddyliwch am yr hyn y byddech chi’n ei ychwanegu at Drawn Together, prosiect cenedlaethol a oedd yn gwahodd pobl i gymryd pum munud i dynnu llun rhywbeth y gallent ei weld. Cyfrannodd dros 4,500 o bobl gyda lluniau wedi dod o bob sir yng Nghymru.

6. Y tîm diogelwch mwyaf cyfeillgar yng Nghaerdydd

Fel gydag unrhyw adeilad seneddol, mae’n ofynnol i bob ymwelydd fynd drwy broses ddiogelwch fel yn y maes awyr ar ei ffordd i mewn i’r Senedd. Fodd bynnag, mae ein tîm diogelwch yn gwneud eu gorau i greu argraff gyntaf dda. Dyma ddetholiad bach iawn o’r nifer fawr o sylwadau a gawsom amdanynt ar Trip Advisor:

“Wedi gorfod mynd drwy broses ddiogelwch, ond roedden nhw y mwyaf cyfeillgar imi ddod ar eu traws (Heathrow, cymerwch sylw)”
Celticfire

“Yr adeilad llywodraeth mwyaf cyfeillgar imi ymweld ag ef erioed! Adeilad hardd a diddorol gyda’r staff mwyaf cyfeillgar imi ddod ar eu traws erioed. Roedd hyd yn oed y tîm diogelwch yn hyfryd, gan sicrhau trosglwyddiad hawdd, diogel i’r adeilad.”
Gillyflower58


“Proses ddiogelwch fel yn y maes awyr yn cael ei chyflawni gan staff hapus a chyfeillgar iawn.”
138Paul138

Wnaethom ni sôn bod gennym hefyd Dystysgrif Ragoriaeth Trip Advisor?

7. Mwynhau dyluniad amgylcheddol y Senedd

Poeth ym Mae Caerdydd? Mae dyluniad unigryw y Senedd yn ei chadw’n hyfryd ac yn oer ar ddyddiau’r haf. Mae ei ffenestri yn agor ac yn cau’n awtomatig er mwyn helpu i reoleiddio’r tymheredd y tu mewn.

8. Helpu ni i ddathlu 20 mlynedd

Eleni rydym yn dathlu 20 mlynedd o Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Rhannwch eich dyheadau ar gyfer Cymru dros yr 20 mlynedd nesaf ar ein bwrdd.

9. Mae gennym Lego®, Duplo® a gweithgareddau ar gyfer y rhai bach

Os ydych chi’n teimlo’n ysbrydoledig ar ôl gweld dreigiau, tywysogesau a dewiniaid Bright Bricks, dewch draw i ychwanegu eich creadigaeth Lego® eich hun i’n map o Gymru. Drwy gydol y gwyliau mae gennym hefyd daflenni lliwio a chrefftau ar gael i ddiddanu’r rhai bach wrth ichi fwynhau egwyl fach.

10. Mae am ddim!

A faint mae’n ei gostio i gael mynediad at hyn i gyd, fe’ch clywaf yn gofyn? Dim byd. Mae’r Senedd yn adeilad cyhoeddus – eich adeilad chi – ac rydyn ni ar agor 7 diwrnod yr wythnos. P’un a ydych chi’n ymweld â Chaerdydd am y penwythnos neu’n rhywun lleol nad ydych erioed wedi mentro y tu mewn, ewch i lawr i’r Senedd yr haf hwn wrth inni ddathlu 20 mlynedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Ein Cynulliad Dinasyddion cyntaf

Ar benwythnos 19 – 21 Gorffennaf, ymgasglodd 58 o’r 60 o bobl a ddewiswyd fel rhai sy’n cynrychioli poblogaeth Cymru yn Neuadd Gregynog, yn y Canolbarth, i gymryd rhan yn ein Cynulliad Dinasyddion cyntaf. Penderfynodd Comisiwn y Cynulliad gynnal y Cynulliad Dinasyddion hwn fel rhan o’i ddathliadau 20 mlynedd.

Roedd gan y Cynulliad Dinasyddion ddau gwestiwn i’w ystyried:

  • Sut y gall pobl yng Nghymru lywio eu dyfodol?
  • Pa feysydd datganoledig sy’n gweithio’n arbennig o dda a pha rai sy’n herio Cymru?

Cyfranogwyr y Cynulliad Dinasyddion

Dewiswyd chwe deg o gyfranogwyr, o blith ymgeiswyr o 10,000 o aelwydydd a ddewiswyd ar hap, i gymryd rhan. Roeddent yn gynrychioliadol o safbwynt demograffig o’r boblogaeth yng Nghymru. Nid oedd gan oddeutu 75 y cant radd prifysgol, nid oedd gan 25 y cant unrhyw TGAU neu gymhwyster cyfwerth, ac ni phleidleisiodd 60 y cant yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru (y Cynulliad) yn 2016. Gan hynny, roedd y gymanfa wleidyddol hon yn wahanol i unrhyw un arall a gafwyd dros yr ugain mlynedd diwethaf yng Nghymru.

Roedd y 60 unigolyn a ddewiswyd i gymryd rhan yn y digwyddiad hwn yn gynrychioliadol o boblogaeth Cymru 16 oed a hŷn o ran:

Oedran:

  • 16-29 – 23.5 y cant (14-15)
    • 39-44 – 22.4 y cant (13-14)
    • 45-59 – 23.9 y cant (14-15)
    • 60+ – 30.2 y cant (18)

Lefel addysg:

  • Dim cymwysterau – 25.9 y cant (15-16)
    • Lefel 1 neu 2 – 29 y cant (17-18)
    • Lefel 3 neu brentisiaeth neu arall – 20.5 y cant (12-13)
    • Lefel 4 neu uwch – 24.5 y cant (14-15)

Daearyddiaeth:

  • 12 o bobl o bob un o’r 5 rhanbarth etholiadol.

Ethnigrwydd:

  • Gwyn – 95.6 y cant (50)
  • BAME – 4.4 y cant (10 – penderfynwyd gor-gynrychioli’r categori hwn)

Nifer a bleidleisiodd yn etholiad 2016

  • Wedi pleidleisio – 40.7 y cant (24-25)
    • Anghymwys neu heb bleidleisio – 59.3 y cant (35-36)

Sgiliau Cymraeg (siarad, darllen, ysgrifennu, deall neu ryw gyfuniad o’r fath):

  • Oes – 26.7 y cant (16)
    • Nac oes – 73.3 y cant (44)

Rhyw (hunan-ddynodedig):

  • Gwryw – 51 y cant (30-31)
    • Benyw – 49 y cant (29-30)
    • Arall – 0 y cant (ni ddewisodd neb y categori hwn)

Penwythnos y Cynulliad Dinasyddion

Dechreuodd y Cynulliad Dinasyddion gyda chyfranogwyr yn ystyried y meysydd sydd wedi’u datganoli i Gymru. Cyflwynodd panel o siaradwyr wybodaeth gefndirol am y Cynulliad, ei gyllideb, ei bwerau a’i rôl. Yna gofynnwyd i’r cyfranogwyr nodi ar bapur:

Daeth y cyfranogwyr i gasgliadau ar y meysydd yr oeddent yn teimlo bod Cymru yn gwneud yn dda mewn perthynas â hwy, a’r meysydd yr oeddent o’r farn eu bod yn cynnig yr her fwyaf i Gymru.

“Clywais lawer o safbwyntiau diddorol ac amrywiol o amgylch y bwrdd – hoffwn weld rhai o’r rhain yn cael eu gweithredu”.


Niz, aelod o’r Cynulliad Dinasyddion.

Yna, canolbwyntiodd y cyfranogwyr ar y prif gwestiwn yr oedd Cynulliad Dinasyddion hwn i fod i roi sylw iddo, sef sut y maen nhw – pobl Cymru – am allu llywio eu dyfodol drwy waith y Cynulliad.

Clywodd y cyfranogwyr gan siaradwyr arbenigol a gyflwynodd dystiolaeth i’r Cynulliad Dinasyddion ynghylch y ffyrdd y gallant wneud hyn eisoes. Yn dilyn hynny, gwnaethant ganolbwyntio ar y ffyrdd ychwanegol y gallai pobl yng Nghymru wneud hyn yn y dyfodol.

Canolbwyntiodd y cyfranogwyr ar y swyddogaethau a ganlyn:

  1. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ddylanwadu ar waith pwyllgorau.
  2. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ymgysylltu â’r broses ar gyfer cymeradwyo’r gyllideb ddrafft.
  3. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ofyn cwestiynau i’r Llywodraeth.
  4. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy helpu i osod agenda’r Cynulliad (e.e. y broses ddeisebau, Senedd Ieuenctid Cymru).

Adborth gan gyfranogwyr:

Llenwodd yr holl gyfranogwyr ffurflen adborth ar ddiwedd penwythnos y Cynulliad Dinasyddion, gan roi eu barn ynghylch a oedd cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion wedi newid eu teimladau neu beidio o ran cyfrannu at y broses o wneud penderfyniadau yn fwy cyffredinol.

  • Cytunodd 91 y cant o’r cyfranogwyr yn gryf fod cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion hwn wedi eu gwneud yn fwy awyddus i gymryd rhan mewn agweddau eraill ar y broses o wneud penderfyniadau.
  • Cytunodd 93 y cant yn gryf eu bod yn teimlo’n fwy hyderus i gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau gwleidyddol yn sgil cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion.

“Roedd y profiad o ddod yma, cwrdd â llawer o bobl wahanol, a gwrando ar safbwyntiau gwahanol yn wych – roedd yn benwythnos da iawn.”

Sarah, aelod o’r Cynulliad Dinasyddion

Yr adroddiad

Mae adroddiad ynghylch y Cynulliad Dinasyddion wrthi’n cael ei ddrafftio. Bydd yr adroddiad yn ystyried y materion a ganlyn:

1. Yr hyn y mae cyfranogwyr yn ei werthfawrogi fwyaf am Gymru fel y mae ar hyn o bryd;

2. Yr hyn y mae cyfranogwyr yn ei ystyried fel yr heriau mwyaf sy’n wynebu Cymru;

3. Manteision ac anfanteision pob ffordd ychwanegol o lywio’r dyfodol;

4. Trefn dewis y cyfranogwyr o ran datblygiadau arloesol ym mhob un o’r pedair swyddogaeth a drafodwyd, a pham;

5. Trefn dewis y cyfranogwyr o ran yr holl ddatblygiadau arloesol, a pham;

6. Barn y cyfranogwyr ynghylch a ddylid ystyried mabwysiadu pob datblygiad arloesol ai peidio, a pham.

Bydd hyn yn rhoi dealltwriaeth ragorol i’r Cynulliad o’r hyn y mae pobl yng Nghymru yn ei ystyried fel yr heriau mwyaf a sut yr hoffai pobl yng Nghymru allu llywio eu dyfodol drwy waith y Cynulliad.

Y nod yw cyhoeddi’r adroddiad mewn digwyddiad cyhoeddus yn ystod Gŵyl Wleidyddiaeth Gwlad ddiwedd mis Medi, a bydd Comisiwn y Cynulliad yn trafod ei ymateb yn nhymor yr hydref.

Y tîm sy’n gyfrifol am y Cynulliad Dinasyddion

Casglwyd y dystiolaeth a’r wybodaeth i’r cyfranogwyr gan arweinwyr arbenigol y Cynulliad Dinasyddion, sef: Yr Athro Graham Smith, Athro Gwleidyddiaeth a Chyfarwyddwr y Ganolfan Astudio Democratiaeth ym Mhrifysgol Westminster a Dr Huw Pritchard, darlithydd y Gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod o Ganolfan Llywodraethiant Cymru. Helpodd Huw drwy gasglu gwybodaeth gefndirol ar gyfer y Cynulliad Dinasyddion.

Hefyd, cydlynodd grŵp llywio Comisiwn y Cynulliad waith craffu a dadansoddi mewnol, ac fe roddodd Cymdeithas Hansard feirniadaeth ddiduedd allanol.

Yn ogystal â hynny, rhoddodd y siaradwyr arbenigol, sy’n academyddion ac ymarferwyr blaenllaw yn y maes hwn, gyngor ar ba mor gynhwysfawr, cywir a chytbwys oedd y dystiolaeth yr oedd y Cynulliad i’w chlywed ar y cyfleoedd sydd i’w cael nawr ac yn y dyfodol i bobl yng Nghymru lywio eu dyfodol. 

Roedd siaradwyr gwadd y Cynulliad Dinasyddion yn cynnwys yr arweinwyr arbenigol, ynghyd â Dr Alan Renwick, Coleg Prifysgol Llundain, Dr Diana Stirbu, Prifysgol Metropolitan Llundain, Dr Clodagh Harris, Coleg Prifysgol Corc, yr Athro Cristina Leston-Bandeira, Prifysgol Leeds a Rebecca Rumbul, Ymchwilydd Arweiniol gyda My Society.

Comisiynodd Comisiwn y Cynulliad ddau sefydliad blaenllaw i gyflwyno a recriwtio’r Cynulliad Dinasyddion, sef y Sortition Foundation, sy’n darparu datrysiadau haenedig dethol ar hap, a’r Involve Foundation, prif elusen cyfranogiad cyhoeddus y DU.