Category: Pwyllgorau

Ymweliad Pwyllgor â Gwlad y Basg ar ffurf lluniau

Aelodau Pwyllgor y Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu
gyda chynrychiolwyr Senedd Gwlad y Basg.

Diben

Ymwelodd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu â Gwlad y Basg ym mis Mawrth. Diben yr ymweliad oedd edrych yn fanwl ar y ffyrdd y mae cymdeithas sifil a deddfwriaeth yng Ngwlad y Basg yn hyrwyddo ac yn gwella caffael iaith. Bydd yr enghreifftiau hyn o arfer gorau o wledydd eraill, sy’n debyg o ran maint i Gymru, yn cael eu defnyddio i lywio’r ymchwiliad i ‘Gefnogi’r Gymraeg’.

Y pynciau allweddol yr oedd y Pwyllgor am edrych yn fanwl arnynt oedd:

  • Edrych ar effaith datganoli rhannol darlledu yng Ngwlad y Basg, sef y manteision a’r anfanteision, a materion ariannu.
  • Edrych yn fanwl ar effeithiau nifer yr allfeydd darlledu a gynigir yn yr iaith Fasgeg.
  • Cael gwell dealltwriaeth o bolisïau a strategaethau iaith a fabwysiadwyd ac a weithredwyd yng Ngwlad y Basg, yn enwedig o ran addysg, yr economi a gweinyddiaeth gyhoeddus.
  • Sut mae Llywodraeth y Basg wedi mynd ati i gynllunio iaith yn y rhanbarth.
  • Edrych yn fanwl ar effaith ac effeithiolrwydd polisïau addysg yn y rhanbarth, o’r blynyddoedd cynnar i addysg alwedigaethol ac addysg prifysgol.
  • Hyrwyddo a hwyluso’r iaith yn y gymuned a chyda’r sector preifat.
  • Y cydbwysedd rhwng hyrwyddo iaith a deddfwriaeth

EiTB – Darlledwr Teledu a Radio Basgeg

Ymwelodd yr aelodau â EiTB (Euskal Irrati Telebista), sef y darlledwr a ariennir yn gyhoeddus ar gyfer allbwn teledu a radio Basgeg a Sbaeneg yng Ngwlad y Basg. Rhoddodd yr ymweliad gyfle i Aelodau’r Pwyllgor deithio o gwmpas y prif swyddfeydd a’r cyfleusterau darlledu.

Cyfarfu’r Pwyllgor â Maite Iturbe, Cyfarwyddwr Cyffredinol EiTB, ac Odile Kruzeta, Cyfarwyddwr Radio a Chydlynu Golygyddol. Amlinellodd y Cyfarwyddwr Cyffredinol gefndir y sefydliad a’r ddarpariaeth a’r allbwn presennol a gynigir.

Canolfan Addysgol CEIP – Ysgol Elfennol Siete Campas Zorrozgoiti

Yn dilyn yr ymweliad â EiTB, ymwelodd yr Aelodau ag ysgol drochi Basgeg mewn ardal o Bilbao o’r enw Zorrotza, sef ardal ag amddifadedd cymdeithasol mawr, ac sydd hefyd yn gartref i lawer o fewnfudwyr Bilbao. Bu’r Aelodau yn gweld ystafell ddosbarth oedran cyn-ysgol, lle y gwelsant boster ac arno ddihareb yn y Fasgeg, a oedd hefyd wedi’i chyfieithu i’r Gymraeg. Yna aethpwyd â’r Aelodau i ystafell ddosbarth cynradd i weld sut mae’r plant yn dysgu yn yr iaith Fasgeg.

Academi Frenhinol yr Iaith Fasgeg

Ymwelodd yr Aelodau ag Academi Frenhinol y Fasgeg yn Bilbao, a chyfarfod ag Erramun Osa, yr Is-Ysgrifennydd. Academi Frenhinol y Fasgeg yw’r corff swyddogol sy’n gyfrifol am yr iaith, ac mae’n gyfrifol am gynnal gwaith ymchwil a safoni’r iaith.

Cyflwynodd yr Is-Ysgrifennydd gopi o Linguae Vasconum Primitiae i Bethan Sayed, Cadeirydd y Pwyllgor – Ffrwythau cyntaf yr iaith Fasgeg.  Cyhoeddwyd y copi cyntaf ym 1545.

Llywodraeth y Basg

Ar ddiwrnod olaf yr ymweliad, ymwelodd yr Aelodau â Vitoria-Gasteiz, Prifddinas Cymuned Ymreolaethol y Basg a phencadlys y Llywodraeth. Yma, cyfarfu’r Aelodau â Miren Dobaran, yr Is-Weinidog Polisi Ieithyddol, ac Eugenio Jimenez, y Cyfarwyddwr Canolfannau a Chynllunio.

Clywodd yr Aelodau ar ôl diwedd unbennaeth Franco, agorodd tua 40 o ysgolion trochi Basgeg – lle’r oedd y plant yn yr ysgol yn bennaf o’r teuluoedd hynny a barhaodd i siarad yr iaith Fasgeg yn y cartref yn ystod cyfnod Franco, er bod yr iaith wedi’i gwahardd.

Clywodd yr Aelodau fod ysgolion cudd o’r enw Ikastola yn bodoli yn ystod unbennaeth Franco, a bod y rhain wedi helpu i gadw’r iaith yn fyw yn ystod y cyfnod hwn.

Mae darparu addysg yn y Fasgeg wedi bod yn hanfodol i oroesiad yr iaith, ac mae wedi profi mai dyma’r elfen fwyaf llwyddiannus o’r gwaith o gynllunio’r Fasgeg. Bu’n llwyddiannus o ran maint y gweithgaredd a nifer y cyfranogwyr. Mae hefyd wedi cael symiau sylweddol o gyllid gan y Llywodraeth dros y tri degawd diwethaf.

Mae cynllun economaidd-cymdeithasol hirdymor i gynyddu’r defnydd o’r Fasgeg yn y sector preifat, a hefyd i ddatblygu cyfryngau digidol a chynyrchiadau yn yr iaith.

Bu’r Pwyllgor yn cwrdd â Maite Alonso, yr Is-Weinidog Addysg, Eugenio Jimenez, Cyfarwyddwr Canolfannau a Chynllunio, Miren Dobaran, Is-weinidog Polisi Ieithyddol Llywodraeth y Basg.

Senedd Gwlad y Basg

Cyn gadael Gwlad y Basg, ymwelodd yr Aelodau â Senedd y Basg. Yma, cawsant eu cyfarch gan Bakartxo Tejeria, Llywydd Senedd y Basg, ac Aelodau eraill o’r Senedd.

Llofnododd holl Aelodau’r Pwyllgor y llyfr anrhydedd i nodi eu hymweliad â’r Senedd, a chyflwynodd y Llywydd Senedd Gwlad y Basg gerfiad pren o goeden (sy’n symbolaidd i bobl y Basg) i Gadeirydd y Pwyllgor i nodi ymweliad y Pwyllgor.

Ar ôl y cyflwyniad, eisteddodd yr Aelodau mewn ystafell bwyllgora, lle cynhaliwyd sesiwn ar y cyd ag Aelodau o’r Pwyllgor Materion Ewropeaidd a Chysylltiadau Allanol.

Yn ystod y cyfarfod, clywodd yr Aelodau y gwnaed ymdrech a buddsoddiad mawr i hyrwyddo’r iaith, ond mai’r cam nesaf oedd cynyddu defnydd o’r Fasgeg, a phrif ffrydio’r iaith ar draws holl gyrff y llywodraeth, gan gynnwys y gwasanaeth iechyd.

I gael rhagor o wybodaeth am yr ymchwiliad hwn, ewch i dudalen we’r Pwyllgor.

Bil Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru)

Blog gwadd gan Llyr Gruffydd, Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid, Cynulliad Cenedlaethol Cymru . Wnaeth yr erthygl yma dangos cyntaf yn y Western Mail

View this post in English

Llyr Gruffydd AC/ AM
Llyr Gruffydd AC/ AM

Y prynhawn yma, bydd y Cynulliad Cenedlaethol yn pleidleisio i gymeradwyo Bil Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru). Os caiff y Bil ei gymeradwyo, caiff ei gyflwyno ar gyfer Cydsyniad Brenhinol a daw’r darpariaethau ynddo yn gyfraith yng Nghymru.

Mae gan yr Ombwdsmon yng Nghymru rôl hanfodol wrth sicrhau bod unrhyw un sy’n credu ei fod wedi dioddef anghyfiawnder, caledi neu fethiant gwasanaeth oherwydd corff cyhoeddus yn gallu gwneud cwyn. Darperir gwasanaeth yr Ombwdsmon yn rhad ac am ddim, yn ddiduedd ac yn annibynnol ar Lywodraeth Cymru. 

Mae’r mathau o gwynion a wneir i’r Ombwdsmon yn cynnwys ambiwlansys yn cymryd gormod o amser i gyrraedd; methu dod o hyd i’r addysg iawn i blant sydd ag anghenion ychwanegol; tai cymdeithasol nad ydynt yn cael eu hatgyweirio yn iawn, a llawer o faterion eraill.

Cyflwynodd y Pwyllgor Cyllid y Bil hwn am ein bod yn credu y dylid cryfhau rôl yr Ombwdsmon er mwyn gwella cyfiawnder cymdeithasol ac amddiffyn y bobl fwyaf bregus yn y gymdeithas. Mae hyn yn arbennig o berthnasol mewn cymdeithas lle mai’r bobl fwyaf bregus yn aml yw’r rhai sy’n dibynnu fwyaf ar wasanaethau cyhoeddus.

Bydd y Bil yn gwneud hyn trwy ei gwneud yn haws i bobl gwyno, a hynny drwy ddileu’r rhwystr bod rhaid i gŵyn gael ei chyflwyno yn ysgrifenedig. Ni ddylid gwahaniaethu yn erbyn pobl na pheri iddynt beidio â chwyno. Bydd pobl yn gallu gwneud cwynion ar lafar neu drwy gyfrwng Iaith Arwyddion Prydain ac efallai, yn y dyfodol, drwy dechnolegau digidol eraill. Bydd hyn yn helpu aelodau bregus a difreintiedig o’r gymdeithas.

Hefyd, lle mae tystiolaeth yn awgrymu bod mater ehangach yn effeithio ar fudd y cyhoedd, bydd y Bil yn galluogi’r Ombwdsmon i ddechrau ei ymchwiliadau ei hun heb iddo orfod cael cwyn ffurfiol. Yn aml, mae pobl yn amharod i wneud cwyn, neu’n ofni gwneud hynny, felly bydd modd iddynt gwyno’n ddienw, ac os bodlonir y meini prawf llym, bydd yr Ombwdsmon yn gallu ymchwilio.

Ar hyn o bryd, lle mae triniaeth iechyd cyhoeddus a thriniaeth iechyd preifat yn gorgyffwrdd, mae’n rhaid i rywun wneud cwynion ar wahân i wahanol sefydliadau. Mae’r Bil yn caniatáu i’r Ombwdsmon ymdrin â’r elfennau preifat a chyhoeddus gyda’i gilydd lle na fyddai fel arall yn gallu ymchwilio i’r camau perthnasol a gymerwyd gan ddarparwr y gwasanaeth cyhoeddus. Bydd hon yn broses decach a fydd yn rhoi atebion i gwestiynau ynghylch a gafodd unigolyn driniaeth feddygol briodol drwy gydol ei lwybr gofal iechyd.

Y prif newid arall yw y bydd yr Ombwdsmon yn gallu datblygu proses enghreifftiol i gyrff gwasanaethau cyhoeddus ar gyfer ymdrin â chwynion. Y nod yn hyn o beth yw ysgogi gwelliannau a helpu i sicrhau cysondeb ar draws y sector cyhoeddus.

Mae’r Bil hwn yn ffrwyth llawer o waith caled a wnaed dros nifer o flynyddoedd a phroses graffu drwyadl gan bwyllgorau’r Cynulliad.

Gobeithiaf y bydd y Cynulliad yn cymeradwyo’r Bil heddiw; mae arnom angen Cymru sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus rhagorol. Os nad yw gwasanaeth yn bodloni disgwyliadau unigolion, bydd ganddynt hyder yng ngallu’r Ombwdsmon i ymchwilio a gwneud pethau’n iawn.

Jocelyn Davies, Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid yn y Pedwerydd Cynulliad:

“Dechreuais weithio ar ehangu pwerau’r Ombwdsmon yn ôl yn y Pedwerydd Cynulliad. Rwy’n gobeithio y bydd y Bil yn pasio heddiw gan fy mod yn edrych ymlaen at ddyfodol lle mae gennym wasanaethau cyhoeddus rhagorol, ond pan fydd pethau’n mynd o’u lle, bydd yr Ombwdsmon yn gallu ymchwilio, gwneud iawn i unigolion, a gwneud gwelliannau i wasanaethau cyhoeddus er lles pawb.”


Os hoffech ragor o wybodaeth am y Pwyllgor Cyllid, neu os hoffech gael yr wybodaeth ddiweddaraf amdano, ewch i dudalen y Pwyllgor ar y we.

Gallwch hefyd ddilyn y Pwyllgor ar Twitter: @SeneddCyllid

Craffu ar Gyfrifon – Beth yw hyn?

Bydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn treulio rhan sylweddol o dymor yr Hydref yn ymgymryd â gwaith craffu ar gyfrifon ar gyfer Llywodraeth Cymru, Comisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru, ac Amgueddfeydd Cenedlaethol Cymru.

Beth yw Craffu ar Gyfrifon?

Mae gwaith craffu blynyddol ar gyfrifon gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cynnwys ystyried cyfrifon ac adroddiadau blynyddol gwahanol gyrff sy’n cael eu hariannu gan y cyhoedd, i weld a oes unrhyw eitemau o wariant arian cyhoeddus anarferol neu aneglur.  Yn ogystal ag edrych ar sut y mae’r sefydliadau hyn yn gwario arian, mae’r Pwyllgor hefyd yn ystyried sut y cânt eu rhedeg ac a yw eu trefniadau llywodraethu yn briodol ac yn atebol.

Pam ein bod yn gwneud hyn?

Er y gall y dull hwn ymddangos ychydig yn ddiflas, mae hwn yn ddarn pwysig o waith oherwydd ei fod yn sicrhau bod gwaith craffu’n digwydd i weld sut y mae arian cyhoeddus yn cael ei wario. Mae hefyd yn rhoi cyfle i ddwyn y rhai sy’n gyfrifol am oruchwylio gwariant arian cyhoeddus i gyfrif.

Mae Cyfrifon ac Adroddiadau Blynyddol, nid yn unig yn rhoi cipolwg pwysig ar sefyllfa ariannol y sefydliadau hyn a ariennir gan y cyhoedd, maent hefyd yn adrodd stori am sut y mae’r sefydliad yn cael ei redeg ac a oes strwythurau llywodraethu ac arferion gwaith cadarn ar waith ai peidio.

Drwy ymgymryd â’r gwaith craffu hwn yn flynyddol, mae’r Pwyllgor wedi gallu cynnwys ffactor ataliol yn ei waith, gyda sefydliadau sy’n gyfrifol am wario ein harian yn gwybod y gallent gael eu galw gerbron y Pwyllgor i wynebu gwaith craffu cyhoeddus.

A yw’n gweithio?

Mae’r Pwyllgor wedi bod yn gwneud y gwaith hwn ers nifer o flynyddoedd bellach, ac yn gyffredinol, rydym wedi gweld gwelliant yn y wybodaeth sydd ar gael, ac o ran sicrhau ei fod yn fwy hygyrch. Yn benodol, mae llawer o sefydliadau wedi ymateb i’r her o gyflwyno’r wybodaeth hon, sydd yn aml yn gymhleth, mewn fformat mwy dealladwy.

Yn ogystal â’r gwelliannau mwy cyffredinol, mae’r Pwyllgor hefyd wedi dod â nifer o feysydd sy’n peri pryder i’r amlwg a bu’r rhain yn destun mwy o waith craffu ac, yn y pen draw, gwelliant o ran arferion – ac maent wedi denu sylw’r cyfryngau fel:

Pam ein bod yn ystyried y cyrff hyn?

Ar ddechrau’r pumed Cynulliad, cytunodd y Pwyllgor i ystyried cyfrifon ac adroddiad blynyddol Llywodraeth Cymru a Chomisiwn y Cynulliad yn flynyddol. Daeth i’r penderfyniad hwn oherwydd bod gan Lywodraeth Cymru gyllideb flynyddol o fwy na £15 biliwn, sy’n swm sylweddol o arian cyhoeddus. Comisiwn y Cynulliad yw’r corff corfforaethol sy’n darparu cefnogaeth i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, a’i Aelodau, (felly yn y pen draw y Pwyllgor) – ac felly teimlai’r Pwyllgor ei bod yn bwysig peidio â bod uwchlaw gwaith craffu.

Ar gyfer 2017-18, bydd y Pwyllgor yn ystyried adroddiad blynyddol a chyfrifon Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru.  Mae’r Pwyllgor wedi ystyried Cyfrifon ac Adroddiad Blynyddol y ddau sefydliad hyn yn flaenorol.  Gobeithio y bydd argymhellion y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus blaenorol wedi helpu’r sefydliadau hyn i wneud gwelliannau ac y bydd stori gadarnhaol i’w hadrodd bellach.

Cymryd rhan

A oes gennych unrhyw gwestiynau yr hoffech eu gofyn ynglŷn â sut y cafodd y sefydliadau hyn eu rhedeg yn ystod y flwyddyn ddiwethaf?

A oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn â sut y cafodd arian ei ddyrannu?

Pa gwestiwn fyddech chi’n ei ofyn i’r rhai sy’n gyfrifol am wario arian cyhoeddus?

Rhowch wybod inni: @seneddpac / @seneddarchwilio
SeneddArchwilio@cynulliad.cymru

Mae ein gwaith o graffu ar y cyfrifon yn dechrau ddydd Llun 8 Hydref 2018 pan fyddwn yn edrych ar Gyfrifon ac Adroddiad Blynyddol Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru a Chomisiwn y Cynulliad.

Gofal Mam? Rhianta a chyflogaeth yn Hen Wlad fy Nhadau

 

 

Heddiw, mae’r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn lansio’i adroddiad, ‘Wrth eich gwaith: rhianta a chyflogaeth yng Nghymru’. Fel rhan o ymchwiliad y Pwyllgor i feichiogrwydd, mamolaeth a gwaith yng Nghymru, aethom ati i gasglu barn a phrofiadau pobl o bob cwr o Gymru. Wedi’u hysgogi gan y cyfle i ddylanwadu ar newid agwedd mor emosiynol ar fywyd bob dydd, roedd y cipolwg a gynigiwyd gan y nifer o fenywod a rannodd eu barn a’u profiadau yn allweddol wrth helpu’r Pwyllgor i gyflwyno ei argymhellion i Lywodraeth Cymru.

Yn angerddol, weithiau’n ofidus, yn aml yn frawychus, ond bob amser yn hollbwysig, roedd y safbwyntiau a rannwyd yn allweddol wrth dynnu sylw at brofiadau amrywiol mamau o bob cwr o Gymru.

Nid dyma’r amser i gadw’n dawel.

Y sefyllfa bresennol

Yn ôl gwaith ymchwil a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn 2016, roedd 87 y cant o gyflogwyr yng Nghymru o’r farn ei bod yn fuddiol i sefydliadau gefnogi menywod beichiog a’r rhai sydd ar absenoldeb mamolaeth. Ond, canfu hefyd fod 71 y cant o famau wedi cael profiadau negyddol neu wahaniaethol o ganlyniad i gael plant, dywedodd 15 y cant eu bod wedi profi colled ariannol, ac roedd 10 y cant yn teimlo eu bod wedi eu gorfodi i adael eu swydd hyd yn oed.

Tynnwyd sylw at yr effaith gysylltiedig ar economi’r DU mewn ymchwil a gyhoeddwyd gan Gyngor Busnes Menywod Llywodraeth y DU, a amcangyfrifodd y gallai cydraddoli cyfraddau cyflogaeth menywod a dynion dyfu economi’r DU gan fwy na 10 y cant erbyn 2030.

Fel rhan o’i waith, roedd y Pwyllgor yn awyddus i gasglu safbwyntiau, profiadau a syniadau ynghylch sut y dylai Llywodraeth Cymru fynd i’r afael â’r materion sydd o fewn ei rheolaeth, fel cefnogaeth cyflogadwyedd, datblygu economaidd, dyletswyddau cydraddoldeb y sector cyhoeddus yng Nghymru, gweithluoedd y sector cyhoeddus a gofal plant.

Yr hyn a glywsom

“Pan o’n i’n feichiog ‘da mhlentyn cyntaf, ro’n i’n gweithio fel glanhawraig a wnes i orfod stopo gweithio pan o’n i tua 3 mis yn feichiog oherwydd pwysedd gwaed uchel. ‘Doedd fy nghyflogwr i ddim yn fy nghefnogi a rhoddodd e’r gorau i fy nhalu. ‘Doedd fy mos i ddim yn credu bo fi’n feichiog i ddechrau am nad oeddwn wedi cael fy sgan gyntaf. Ddaeth y mater i ben yn y llys yn y diwedd, ac er bo fi wedi ennill, wnes i ddim cael lot fawr o arian am nad oedd fy mos i wedi cofnodi’n gywir yr holl oriau oeddwn wedi gweithio.”

  • Mam, Sir Gaerfyrddin

Cynhaliwyd grwpiau ffocws gyda mamau yng Nghaerdydd a chrëwyd fforwm ar-lein gan ddefnyddio Senedd Dialogue – dull sy’n caniatáu trafodaeth agored a didwyll lle gall cyfranogwyr rannu eu barn a’u syniadau, yn ddienw neu fel arall. Mae hefyd yn gyfle i gyfranogwyr ddarllen syniadau a phrofiadau pobl eraill rhoi eu barn a gwneud sylwadau arnynt.

Roedd ehangder y safbwyntiau a rennir – rhai ohonynt yn gadarnhaol ac yn tynnu sylw at arfer da gan rai cyflogwyr – yn adlewyrchu amrywiaeth y cyfranogwyr. Cyflwynwyd cyfraniadau gan famau o Flaenau Gwent i Sir Gaerfyrddin, ac o Ben-y-bont ar Ogwr i Sir y Fflint. Roedd y rhai a gymerodd ran yn cynnwys mamau ifanc, mamau sengl, mamau o gartrefi ag incwm isel a rhai ohonynt mewn gwaith, rhai’n rhan-amser a rhai ar gontractau dim oriau, ac eraill yn ddi-waith. O ran y rhai a oedd yn gyflogedig, rhannwyd barn gan famau’n gweithio yn y sector cyhoeddus, preifat a’r trydydd sector.

Daeth nifer o themâu allweddol i’r amlwg a lywiodd y sesiynau tystiolaeth dilynol yn ogystal â’r argymhellion a wneir i Lywodraeth Cymru yn adroddiad y Pwyllgor.

Mae strwythur anhyblyg y gweithle a’r rhagdybiaethau gofal plant a wneir o ran rhywedd, yn ogystal â’r gwahaniaethu cyffredin sy’n digwydd yn themâu a godwyd yn aml gan nifer o fenywod fel rheswm pam mae mamau yn fwy tebygol o gael eu cyfyngu i waith rhan-amser â chyflog isel gyda llai o gyfleoedd am gynnydd gyrfaol.

“Mae swyddi rhan-amser neu swyddi hyblyg yn bwysig i lawer o rieni fel y gallant ddal y ddysgl yn wastad rhwng gofal plant a gwaith. Mae diffyg difrifol o swyddi rhan-amser ar gael, ac mae’r mwyafrif ar gyflog isel a heb fod angen llawer o sgiliau. Mae llawer o bobl sydd â sgiliau a gyrfaoedd gwych yn methu gweithio yn syml am nad yw’r swyddi ar gael.”

  • Mam, Caerdydd

Roedd y farn a rannwyd am weithio’n hyblyg yn llywio briff aelodau’r Pwyllgor ar gyfer sesiynau tystiolaeth ffurfiol, a oedd yn dilyn grwpiau ffocws a chasgliad y fforwm ar-lein. Dangoswyd hyn orau yn ystod sesiwn dystiolaeth lle roedd Anna Whitehouse, a elwir hefyd yn Mother Pukka, sylfaenydd gwefan y ffordd o fyw eponymaidd i rieni ac ymgyrchydd cadarn dros weithio’n hyblyg, wedi rhannu ei phrofiad hi a rhai ei dilynwyr.

Beth wnaeth y Pwyllgor ei argymell?

Gwnaeth y Pwyllgor nifer o argymhellion amrywiol a phellgyrhaeddol a oedd yn cynnwys ailasesu Cynnig Gofal Plant newydd Llywodraeth Cymru, gan annog newid diwylliant, a sicrhau bod cyrff cyhoeddus, busnesau ac elusennau sy’n derbyn cyllid cyhoeddus yn cymryd cyfrifoldeb dros ddileu gwahaniaethu, ac wrth gwrs, hyrwyddo gweithio’n hyblyg.

I ddarllen yr holl argymhellion a wnaed gan y Pwyllgor, gallwch weld yr adroddiad llawn yma.

Beth nesaf?

Byddwn yn aros am ymateb gan Lywodraeth Cymru i’r argymhellion a wnaed, cyn iddynt gael eu trafod yn ystod Cyfarfod Llawn. Byddwch yn gallu gwylio’r sesiwn ar Senedd TV.

Os hoffech wybod mwy am gymryd rhan yng ngwaith y Cynulliad, ewch i’n gwefan, neu cysylltwch â’r tîm Allgymorth – SeneddAllgymorth@Cynulliad.Cymru

 

 

 

Mae codi ymwybyddiaeth yn allweddol i ganfod diabetes Math 1 yn gynnar mewn plant a phobl ifanc.

Erthygl gwestai gan David Rowlands AC, Cadeirydd Pwyllgor Deisebau’r Cynulliad.

Dydd Gwener 13 Gorffennaf, cyhoeddodd Pwyllgor Deisebau Cynulliad Cenedlaethol Cymru ein hadroddiad ar ddeiseb sy’n galw am driniaeth well ar gyfer diabetes Math 1 mewn plant a phobl ifanc. Cyflwynwyd y ddeiseb gan y teulu Baldwin, a gollodd eu mab/brawd 13 oed, Peter, a fu farw o ganlyniad i beidio â chael ei drin yn effeithiol ar gyfer diabetes Math 1.

diabetes

Mae’r deisebwyr yn ceisio cael gwell cydnabyddiaeth o symptomau Diabetes Math 1 ymhlith gweithwyr iechyd proffesiynol a’r cyhoedd er mwyn cynorthwyo i gael diagnosis a thriniaeth gyflym ar gyfer plant a phobl ifanc sydd â’r cyflwr. Mae hyn yn hollbwysig oherwydd, os na wneir y diagnosis, gall y cyflwr ddatblygu’n gyflym yn fygythiad i fywyd yr unigolyn. Yn drist iawn, dyma oedd yr achos gyda Peter Baldwin.

Yn benodol, mae’r teulu am sicrhau bod gan bob meddyg teulu fynediad at offer profi gwaed drwy bigo bys, a all roi syniad ar unwaith ynghylch a all plentyn fod yn ddiabetig. Mae hefyd yn hanfodol bod gweithwyr iechyd proffesiynol yn cael eu hyfforddi i adnabod symptomau mwyaf cyffredin diabetes Math 1 – y Pedwar T (Toiled, Blinder, Syched a Theneuo).

Codi ymwybyddiaeth gyda gweithwyr iechyd proffesiynol

Mae oddeutu 1,400 o blant â diabetes yng Nghymru, gyda’r mwyafrif helaeth ohonynt (96 y cant) â diabetes math 1.

Trwy ystyried y dystiolaeth mewn perthynas â’r ddeiseb hon, canfuwyd fod rhywfaint o’r hyn y gallwn ei alw’n ddiffyg adnabod symptomau diabetes Math 1 ymhlith gweithwyr iechyd proffesiynol. Yn benodol, roedd peth tystiolaeth nad oedd staff rheng flaen yn edrych yn arbennig am ddiabetes Math 1 ac nad oedd y clefyd yn ffactor wrth geisio canfod yr hyn oedd yn bod ar gleifion.

Y broblem, wrth gwrs, yw bod llawer o’r symptomau sy’n gysylltiedig â diabetes math 1 hefyd yn gysylltiedig â nifer o broblemau iechyd eraill. Golyga hyn, pan fydd claf yn mynd i weld meddyg teulu, efallai y bydd yn cyflwyno nifer o wahanol symptomau a allai fod yn gysylltiedig â diabetes Math 1, ond gallai hefyd fod yn ddangosyddion ar gyfer cyflyrau eraill, felly mae gan y Pwyllgor rywfaint o gydymdeimlad â meddygon teulu yn hynny o beth.

Mae ein hadroddiad yn cynnwys 10 argymhelliad, ond pe baem am dynnu sylw at yr hyn yr ydym ni’n ei deimlo yw’r ffactor pwysicaf, hwnnw fyddai hyfforddi staff rheng flaen i gydnabod canllawiau NICE. Mae angen i weithwyr iechyd proffesiynol fod yn ymwybodol iawn, pan fydd cleifion yn cyflwyno’r symptomau hyn, y gallai fod yn arwydd o ddiabetes Math 1. Gall canlyniadau methu â chanfod a thrin y clefyd o fewn cyfnod byr iawn o amser, fel yr ydym wedi’i weld yn achos trist iawn Peter Baldwin, fod yn gwbl drasig.

Troi craffu’n weithredu

Yn achos y ddeiseb arbennig hon, gan ein bod wedi cyhoeddi ein hadroddiad a’i gyflwyno i Lywodraeth Cymru, dyna cyn belled ag y gallwn fynd am y tro. Bellach Llywodraeth Cymru sy’n penderfynu beth i’w wneud nesaf a byddem yn gobeithio y bydd yn gweithredu ar ein hargymhellion

Hoffem fanteisio ar y cyfle hwn i gydnabod dewrder y teulu Baldwin. Drwy ddod â’r ddeiseb hon atom, roedd yn rhaid iddyn nhw ail-adrodd a chofio amgylchiadau trasig iawn eu profiad gryn amser ar ôl iddo ddigwydd mewn gwirionedd. Mae’r Pwyllgor wedi bod yn gefnogol iawn i’r cynigion a gyflwynwyd ganddynt yn eu deiseb.

Y peth da am y Pwyllgor Deisebau yw ei fod yn borth i bobl gael mynediad uniongyrchol at Gynulliad Cymru. Mae hynny’n golygu os oes gan bobl bryderon neu anawsterau y maen nhw am eu cyflwyno, drwy’r broses ddeisebau, caiff ei ystyried gyda chryn waith craffu.

Er na fydd pob deiseb yn arwain at ddadl yn y Siambr, mae’r broses o ymgysylltu â deisebwyr, ysgrifennu at Ysgrifenyddion perthnasol y Cabinet, cael yr atebion, ysgrifennu at randdeiliaid eraill ac ati yn golygu bod llawer iawn yn digwydd. Efallai na fydd yn amlwg ar unwaith i’r cyhoedd yn gyffredinol ond gallaf eich sicrhau bod y lefel uchel o graffu ar gael ar gyfer unrhyw ddeiseb a ddaw gerbron y pwyllgor deisebau.

Gwnaethom ofyn i Beth sut y teimlai am yr adroddiad:

Darllenwch yr adroddiad llawn: Sgrinio Rheolaidd ar gyfer Diabetes Math 1 mewn Plant a Phobl Ifanc (PDF)

David Rowlands AC yw Cadeirydd Pwyllgor Deisebau‘r Cynulliad. Mae’r pwyllgor yn ystyried yr holl ddeisebau a gyflwynir i’r Cynulliad gydag o leiaf 50 o lofnodion.

Deisebu’r Cynulliad yw un o’r ffyrdd mwyaf uniongyrchol y gall aelod o’r cyhoedd godi materion sy’n peri pryder gyda’r Cynulliad, neu awgrymu polisïau newydd a gwahanol ffyrdd o wneud pethau.

Gallwch ganfod mwy am sut i ddeisebu’r Cynulliad yn cynulliad.cymru/deisebau a gallwch ddilyn Pwyllgor Deisebau’r Cynulliad ar Twitter yn @SeneddDeisebau.

Taro’r Tant: Ymchwiliad i Ariannu Addysg Cerddoriaeth a Gwella Mynediad Ati

Cyfweliad gyda Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu.

Cyflwynwch eich hunan ac esboniwch yn fras gylch gorchwyl y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu

Fy enw i yw Bethan Sayed, ac rwy’n cadeirio’r Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru.

Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor yn siarad yn nigwyddiad lansio'r adroddiad.
Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor yn siarad yn nigwyddiad lansio’r adroddiad.

Rydym yn craffu ar weinidogion y llywodraeth mewn perthynas â’u portffolio. Er enghraifft, rydym wedi gwneud ymchwiliad i radio yng Nghymru yn ddiweddar. Rydym wedi edrych ar y Gymraeg ac rydym hefyd wedi edrych ar yr amgylchedd hanesyddol, yn ogystal â chyllid heblaw cyllid cyhoeddus ar gyfer y Celfyddydau.

Mae wedi bod yn dda i ni allu cael cylch gwaith sy’n cynnwys cyfathrebu fel y gallwn edrych ar dirwedd darlledu Cymru a chraffu ar honno’n effeithiol hefyd.

Mae’r Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu newydd gyhoeddi ei adroddiad ar ei ymchwiliad i ariannu addysg cerddoriaeth yng Nghymru a mynediad ati. Dewiswyd pwnc yr ymchwiliad hwn trwy ffordd eithaf arloesol ac ychydig yn anarferol.  A allech esbonio’r cefndir a’r hyn a arweiniodd y Pwyllgor i edrych ar y mater penodol hwn?

Ar ôl bod ar bwyllgorau ers cryn amser, gwn fod gan Aelodau’r Cynulliad eu syniadau eu hunain ac yn cynnig syniadau ar gyfer gwaith yn y dyfodol, sy’n ddilys, ond gallent fod yn seiliedig ar ein hoff bynciau ein hunain.

Roeddwn yn meddwl y byddai’n ddiddorol mynd at aelodau’r cyhoedd i ofyn iddynt yn union pa fath o ymchwiliad yr hoffent i ni ei ystyried a’r hyn roedd y boblogaeth am i ni ganolbwyntio arno, a’r hyn oedd y meysydd blaenoriaeth allweddol.

Cynaliasom arolwg cyhoeddus a’r canlyniad oedd bod pobl am i ni ystyried cerddoriaeth mewn addysg. Hynny yw addysg cerddoriaeth a gaiff pobl mewn ysgolion ac yn ein cymunedau a sut y gellir ei gwella a’i datblygu.

Roedd yn syniad eithaf da cynnal yr arolwg cyhoeddus hwn oherwydd y gallai pobl ymgysylltu â phwyllgor mewn ffordd wahanol iawn. Felly, roeddwn yn fodlon mai ein pwyllgor ni oedd y cyntaf i roi cynnig ar hyn ac efallai y gallem ei wneud eto i feddwl am syniadau eraill ar gyfer y dyfodol.

Beth oedd y themâu allweddol yn yr ymchwiliad?

Roeddent yn awyddus iawn i ni edrych ar wasanaethau cerddoriaeth mewn ysgolion. Roedd etholwyr yn dod i’n swyddfeydd yn dweud bod problemau gyda chyllid y sector hwn. Roeddem yn gweld toriadau i wasanaethau cerddoriaeth awdurdodau lleol.

Felly, roeddem am fynd i’r afael â’r hyn oedd yn bwysig a meddwl am atebion i weld sut y gallem gynorthwyo’r sector.

Ni wnaethom ystyried y cwricwlwm, oherwydd bod addysg cerddoriaeth o ran darparu gwasanaeth tiwtora’n wahanol iawn i hynny. Mae hynny’n rhywbeth y gallem ei ystyried yn y dyfodol. Ond nid dyna’r hyn roeddem yn canolbwyntio arno y tro hwn.

Yn ystod yr ymchwiliad, clywodd y Pwyllgor gan ystod eang o dystion ac, o ystyried eich profiadau eich hunan fel cerddor, mae’n rhaid bod y pwnc hwn yn agos iawn at eich calon – oedd unrhyw beth a gododd yn ystod yr ymchwiliad a oedd yn syndod arbennig?

 Pan aethom i Ysgol Pengam, canfuom fod gwaith strwythuredig iawn yn cael ei wneud ym maes roc a phop, a’u bod yn cystadlu mewn cystadlaethau yn Lloegr, ond nid oeddent yn gallu gwneud hynny yng Nghymru ac nid oedd dim ensemble. Mae ensemble ar gyfer y gerddorfa, yma yng Nghymru ond dim ensembles roc a phop.

Maya Morris o Ysgol Lewis Pengam yn perfformio yn ystod y digwyddiad lansio
Maya Morris o Ysgol Lewis Pengam yn perfformio yn ystod y digwyddiad lansio

Felly, rwy’n tybio mai’r hyn a wnaeth fy synnu, efallai oherwydd fy mod wedi dod o’r ochr fwy clasurol, yw bod cymaint o frwdfrydedd i sefydlu’r ensemble hwn fel y gallai pobl a oedd am fynd i’r diwydiant roc neu bop wneud hynny trwy eu strwythurau ysgol.

Felly, roedd hynny’n agoriad llygad, ond hefyd yn bleser ei weld, oherwydd nad yw cerddorfeydd ac ensembles bob amser yn addas i bawb. Nid oes rhaid i chi allu darllen cerddoriaeth i gymryd rhan yn y mathau hynny o weithgareddau, felly byddai’n agor llwybr newydd.

O ran y ffrydiau ariannu, nid oedd hynny’n fy synnu, oherwydd bod fy chwaer yn 18 oed ac mae wedi mynychu cerddorfeydd ac rwy’n gwybod, o’m diddordeb cyson yn y mater hwn, nad peth newydd yw’r gostyngiad cynyddol hwn yn narpariaeth gwasanaethau.

Mae’r adroddiad yn dweud bod yn rhaid i wasanaethau cerddoriaeth gael eu diogelu a’u meithrin a bod yn hygyrch i bawb.  Mae’r Pwyllgor yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i roi gweithgarwch creadigol ar sail gyfartal â meysydd dysgu a phrofiad eraill.  Pam mae addysg cerddoriaeth mor bwysig? Beth yw’r manteision?

 Rwy’n credu bod llawer o ysgolion yn deall y drefn o ran cerddoriaeth oherwydd eu bod yn deall ei bod yn sgil y gellir ei drosglwyddo – mae’n ymwneud â gweithio fel tîm, mae’n ddisgyblaeth, mae’n galluogi pobl i fod yn greadigol ac i’w nodau llesiant gael eu diwallu. Ond, mewn rhai ysgolion, oni bai bod y pennaeth wir yn deall gwerth cerddoriaeth, efallai na fydd yn treiddio trwy’r ysgol.

Fel rhywun sydd wedi canu’r piano, y fiola a’r feiolin ers i mi fod yn ifanc, rwy’n credu bod yn rhaid ystyried nad yw’n rhywbeth arbenigol nac yn unigryw, a’i fod yn hygyrch – oherwydd y gall eich helpu mewn cynifer o ffyrdd gwahanol mewn bywyd.

Er enghraifft, byddai cwrs cerddorfa yn fy ngalluogi i ddod yn annibynnol. Byddai’n gyfle i mi wneud ffrindiau newydd. Rhaid i chi ddysgu gwrando ar eraill a gallu eu parchu, felly nid yw’r cyfan yn ymwneud â’r gerddoriaeth sydd ar y papur – mae’n ymwneud â sut rydych am ddatblygu fel unigolyn.

Gall pobl sy’n mynd i fyd cerddoriaeth yn ifanc fynd â’u sgiliau i gyfeiriadau eraill a byddwch yn cwrdd â meddygon, gwyddonwyr a gwleidyddion sydd wedi defnyddio cerddoriaeth mewn ffyrdd iddynt ganolbwyntio ar yr hyn y maent am ei wneud mewn bywyd.

Rwy’n credu bod angen i ni annog mwy o ysgolion i ddeall nad yw’n rhywbeth dibwys, lle mae pobl yn gwrando ar gerddoriaeth neu’n ei chwarae am awr y dydd. Mae’n ymwneud â sut y gellir ystyried hynny’n rhan greiddiol o’r cwricwlwm ym mhob lliw a llun. Trwy’r adroddiad hwn, rwy’n gobeithio y gallwn argyhoeddi pobl y gallwn dyfu a datblygu cerddoriaeth yn ein hysgolion.

Gyda’r holl fanteision posibl hynny, rhaid y bu’n anodd i’r Pwyllgor glywed rhai tystion yn disgrifio sefyllfa cerddoriaeth yn addysg Cymru fel ‘argyfwng’.  Ym mis Gorffennaf 2015, comisiynodd Llywodraeth Cymru adroddiad i wasanaethau cerddoriaeth yng Nghymru – Beth fu casgliad y Pwyllgor ynghylch y cynnydd a wnaed yn y 3 blynedd ers cyhoeddi’r adroddiad hwnnw – a yw Llywodraeth Cymru yn gwneud digon i atal yr ‘argyfwng’ hwn rhag datblygu?

Roedd yn anodd iawn clywed pobl megis Owain Arwel Hughes, sy’n arweinydd enwog, Tim Rhys-Evans, sy’n arwain Only Men Allowed, yn dweud y pethau hyn, oherwydd nad ar chwarae bach y byddent yn defnyddio’r gair ‘argyfwng’.

Tim Rhys-Evans
Derbyniodd y Pwyllgor dystiolaeth gan Tim Rhys-Evans, sylfaenydd a chyfarwyddwr Only Men Allowed

Mae Cymru yn gysylltiedig â cherddoriaeth a chân, felly mae’n fy mhoeni i eu bod yn dweud ‘efallai nad gwlad y gân fyddwn mwyach os ydym yn caniatáu hyn, lle mae gwasanaethau cerddoriaeth yn cael eu torri, a gallant hyd yn oed ddiflannu mewn rhannau o Gymru’. Mewn gwirionedd, rydym wedi gweld gyda’r ensembles cenedlaethol fod llai o bobl wedi bod yn clyweld ar eu cyfer eleni, felly mae hynny’n bryder.

Hefyd, o ran yr adroddiad a gomisiynwyd, ar ôl i weinidogion penodol adael, rwy’n teimlo nad oedd yn flaenoriaeth i rai awdurdodau lleol. Rwy’n credu mai dyna pam ein bod wedi dweud mor amlwg yn yr adroddiad fod angen arweiniad cenedlaethol a strategaeth genedlaethol, oherwydd na allwch ddibynnu ar awdurdodau lleol.

Rwy’n credu bod rhai pobl, a bod yn deg, wedi dweud ‘wel efallai bod hynny’n mynd ychydig yn rhy bell, nid ydym am godi bwganod’. Ond eto, weithiau gall defnyddio’r mathau hynny o ymadroddion ddweud ‘wel nawr yw’r adeg i sicrhau nad ydym yn cyrraedd y sefyllfa lle nad yw’r gwasanaethau hynny yn bodoli mwyach’. Rwy’n gobeithio bod ein cymorth wedi golygu y gellir cynnal y drafodaeth honno ar yr adeg iawn cyn i fwy o wasanaethau cerdd gael eu torri neu ddiflannu’n gyfan gwbl’.

Mae’r adroddiad ei hun yn cynnwys 16 o argymhellion ond beth yw’r mater pwysicaf sy’n codi o’r canfyddiadau?

Wel, roeddem am ddod o hyd i atebion oherwydd bod hyn wedi bod yn agos at fy nghalon ers blynyddoedd lawer.  Mae’n bosibl bod diffyg cydweithredu yn y gorffennol gan bobl o gefndiroedd gwahanol yn y gwasanaeth cerddoriaeth i ddweud ‘wel mewn gwirionedd, sut gallwn wneud i hyn ddigwydd a sut y gallwn wella ar hyn?’

Croesawais fuddsoddiad Llywodraeth Cymru o ran y gronfa waddol, mewn perthynas â’r amnest cerddoriaeth ac o ran rhoi cerddoriaeth ar yr agenda wleidyddol eto. Ond, heb newid strwythurol, nid yw pethau’n mynd i wella. Felly, yr argymhelliad pwysicaf i ni oedd dweud bod angen i ni sefydlu corff hyd braich cenedlaethol ar gyfer gwasanaethau cerddoriaeth yng Nghymru.  Ni allwn ddibynnu ar awdurdodau lleol unigol mwyach yn penderfynu a ydynt yn blaenoriaethu hyn ai peidio. Rhaid i ni sicrhau y câi ei ariannu’n briodol, ac y byddai elfen ranbarthol i’r dull cyflwyno ar lawr gwlad.

Ar hyn o bryd, rydych yn ystyried gwaith ensembles cenedlaethol mewn math gwahanol o dirwedd i’r gwaith sy’n mynd rhagddo ar lawr gwlad yn ein cymunedau. Fe’i gelwir ‘y pyramid’, felly y cerddorfeydd ysgolion sydd gyntaf, yna mae’r cerddorfeydd cymunedol, yna mae’r ensembles cenedlaethol. Pe bai un corff cenedlaethol – byddai’n canfod pobl ifanc i ddod trwy’r system, a dyna’r hyn nad ydym yn ei weld ar hyn o bryd.

Cafwyd trafodaeth a ellid ei wneud mewn ffordd wahanol ond, yn y pen draw, rwy’n credu y daethom i’r casgliad – yn enwedig gan ein bod yn galw am strategaeth gerddoriaeth genedlaethol – y byddai un corff cenedlaethol i ymdrin â’r elfen benodol hon o’r gweithlu addysgol yn rhan annatod o’i ddyfodol. Fel pwyllgor, rwy’n credu ein bod am iddo fod yn flaengar. Roeddem am wneud argymhelliad a fyddai’n herio syniadau pobl ac y byddent yn ystyried pethau ychydig yn wahanol i’r cyllid presennol a’r strwythurau presennol.

Hefyd, ni fyddem am adael unrhyw un o’r ardaloedd penodol hynny ar ôl. Nid oeddem am fod yn rhy argymhellol, ond roeddem am osod ein marc a dweud ‘rhaid i hyn fod yn system genedlaethol bellach’.

I lawrlwytho Taro’r Nodyn Cywir: Ymchwiliad i Arian Ar Gyfer a Mynediad i Addysg Cerddoriaeth, cliciwch yma

Am y diweddaraf gan y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu, dilynwch @SeneddDGch ar Twitter.

Sicrhau Dyfodol ar gyfer y Celfyddydau yng Nghymru

Erthygl gwadd gan Bethan Sayed AC, Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad

Dros y 10 mlynedd diwethaf, mae cyllid Llywodraeth Cymru a’r Loteri Genedlaethol ar gyfer Cyngor Celfyddydau Cymru wedi gostwng bron 10 y cant mewn termau real, tra bod y Llywodraeth wedi galw ar y sector i ddibynnu llai ar wariant cyhoeddus.

Fi yw Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad ac fel Pwyllgor, roeddem yn teimlo mai dyma’r amser cywir i gynnal ymchwiliad i gyllid heblaw cyllid cyhoeddus ar gyfer y celfyddydau i weld pa mor ymarferol yw galwad y Llywodraeth, ac i nodi camau ymarferol a fyddai’n galluogi’r sector i ymateb yn effeithiol iddo.

Mae angen cyllid ar y celfyddydau er mwyn sicrhau eu dyfodol, ond sut y gellir sicrhau’r cyllid hwnnw?

Pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach

Ni ellir gwadu pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach. Mae’r celfyddydau yn goleuo ac yn cyfoethogi ein bywydau, ac felly maent yn rhan anhepgor o gymdeithas iach. Mae manteision y celfyddydau ar gyfer unigolion a’r gymdeithas gyfan bellach yn cael eu cydnabod yn eang. O’r effaith economaidd i fanteision ym myd addysg, dylai llunwyr polisi gydnabod, hyrwyddo a manteisio ar botensial y celfyddydau o ran sicrhau canlyniadau cadarnhaol yn y gymdeithas.

Cydnabod yr heriau sy’n wynebu’r celfyddydau yng Nghymru

Yn gynnar iawn yn ystod yr ymchwiliad, daeth yn amlwg bod sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn wynebu heriau unigryw, amrywiol ac anodd iawn wrth geisio sicrhau cyllid heblaw cyllid cyhoeddus. Oherwydd bod llawer o’r sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn fach o ran maint ac wedi’u lleoli’n bell o ganolfannau poblogaeth mawr, mae’n anodd iddynt godi arian nad yw’n refeniw cyhoeddus. Yn benodol, o edrych ar y cyllid heblaw cyllid cyhoeddus a ddyfernir ledled y DU, mae’n syfrdanol gweld faint o’r cyllid hwnnw a ddyfernir yn Llundain a de-ddwyrain Lloegr.

Canfu astudiaeth yn 2013 fod cyfraniadau gan unigolion a busnesau i’r celfyddydau yn Llundain yn cyfrif am 85 y cant o’r cyllid cyffredinol a ddyfarnwyd ledled Lloegr.  Er nad oedd Cymru’n rhan o’r astudiaeth, mae’n debyg nad yw ein sefyllfa ni’n wahanol i ranbarthau Lloegr y tu allan i Lundain.

Hyd nes i ni gydnabod a mynd i’r afael â’r sefyllfa anghytbwys hon, mae’n amhosibl gweld sut y gellir gwella’r sefyllfa’n ddigonol yng Nghymru. Mae’r ffaith bod maint a lleoliad mor bwysig i gynhyrchu refeniw masnachol yn cymhlethu’r sefyllfa ymhellach, gan ei gwneud hi’n anoddach i sefydliadau godi refeniw y tu allan i ganolfannau poblogaeth mawr.

Mae’r rhain yn anawsterau sy’n benodol i Gymru, sy’n dangos yr angen i Lywodraeth Cymru ddarparu lefel ddigonol o gymorth effeithiol i gefnogi’r hyn y mae wedi gofyn i’r sector ei wneud.

Beth oedd casgliad y Pwyllgor?

Rydym wedi galw ar y Llywodraeth i gymryd camau i godi proffil y celfyddydau fel achos elusennol ac i godi ymwybyddiaeth ymhlith ymddiriedolaethau a sefydliadau’r DU o’r prosiectau a’r sefydliadau celfyddydol ardderchog sydd yna yng Nghymru.

Ar hyn o bryd, nid oes gan y sector yr adnoddau sydd eu hangen i ymateb yn effeithiol i alwad y Llywodraeth. Roedd prinder sgiliau priodol yn y sector yn thema gyffredin yn y dystiolaeth a gyflwynwyd. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i greu adnodd sy’n cynnig arbenigedd ar godi arian ar gyfer sefydliadau celfyddydol bach, yn debyg i’r gefnogaeth a ddarperir ar hyn o bryd i fusnesau bach drwy wasanaeth Busnes Cymru.

Fel y gellid ei ddisgwyl, gwelsom fod sefydliadau mwy o faint yn fwy tebygol o lwyddo wrth wneud cais am grantiau gan fod ganddynt well fynediad at sgiliau priodol (er enghraifft, o ran ysgrifennu ceisiadau effeithiol). O ystyried cyn lleied o’r cyllid sydd ar gael ledled y DU a ddyfernir y tu allan i Lundain a’r de-ddwyrain, mae’n ddealladwy bod yna gystadlu ffyrnig am yr arian sy’n weddill.

Yn y fath hinsawdd, nid yw’n syndod bod sefydliadau llai yn ei chael hi’n anodd cystadlu.

Mae hyn yn pwysleisio’r angen am gymorth sydd wedi’i deilwra, sy’n cydnabod anghenion a galluoedd gwahanol y sefydliadau celfyddydol ledled Cymru.

Nid yw hynny’n golygu na ddylai’r rheini sy’n rhan o’r sector archwilio pob cyfle i gynyddu eu hincwm nad yw’n gyllid cyhoeddus. Cawsom dystiolaeth hefyd yn awgrymu y gallai sefydliadau celfyddydol Cymru fod yn fwy rhagweithiol wrth wneud ceisiadau am gyllid.

Roeddem yn falch o glywed am effaith cenhadaeth fasnachu Llywodraeth Cymru i Tsieina, a oedd yn cynnwys dirprwyaeth ddiwylliannol a drefnwyd gan Celfyddydau Rhyngwladol Cymru. Cwmni theatr sy’n gweithio gydag actorion ag anableddau dysgu yw Hijinx, a dywedodd wrthym fod y daith hon wedi agor drysau i deithiau rhyngwladol a chydweithio yn y dyfodol. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gomisiynu gwaith ymchwil ar farchnadoedd rhyngwladol sy’n cynnig potensial o ran twf i artistiaid Cymru, a lle bo modd, i gynnwys elfen ddiwylliannol ar deithiau masnach, ochr yn ochr â strategaeth i ddatblygu marchnadoedd rhyngwladol.

Ar ôl galw ar y sector celfyddydol i ddibynnu llai ar gyllid cyhoeddus, yr hyn sy’n glir yw bod angen i Lywodraeth Cymru gynnig lefel briodol o gymorth goleuedig sydd wedi’i deilwra os yw’n disgwyl i’w galwad gael effaith gadarnhaol yn y sector.

Gallwch ddarllen adroddiad llawn y Pwyllgor a’i argymhellion yma.

Dilynwch Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu ar Twitter @SeneddDGCH