Category: Pobl y Cynulliad

‘Methiant cenedl’ i ddathlu a nodi cyfraniad merched – Y Llywydd, Elin Jones AC

Cyhoeddwyd yr ethygl hon yn wreiddiol ar BBC Cymru Fyw ar 6 Chwefror 2018. Mae’r erthygl wreiddiol ar gael yma.

Mae gen i deimladau cymysg wrth nodi’r canmlwyddiant pwysig hwn.

Cymysg yn yr ystyr ei bod hi’n dal i fod yn gwbl anghredadwy i mi mai dim ond canrif sydd ers i fenywod gael unrhyw lais yn y broses ddemocrataidd – a hyd yn oed wedyn, dim ond rhai menywod enillodd y bleidlais ym 1918.

Mae’n fy rhyfeddu hefyd bod menywod yn dal yn gorfod brwydro a gwrthdystio dros gydraddoldeb yn y byd gwleidyddol.

Mae datblygiadau cadarnhaol wedi bod wrth gwrs, a nifer yma yng Nghymru.

Roedd yr egwyddor o sicrhau cyfleoedd cyfartal wrth wraidd sefydlu’n Cynulliad Cenedlaethol ym 1999, cymaint felly nes iddo gael ei ymgorffori yn neddfau a rheolau ein democratiaeth newydd.

Yn 2003, ein Cynulliad ni oedd y ddeddfwrfa gyntaf yn y byd i ethol yr un nifer o fenywod a dynion, ac er bod nifer y menywod etholedig wedi lleihau rhywfaint ers hynny, mae’r Cynulliad wedi cynnwys cyfran uwch o aelodau benywaidd na Thŷ’r Cyffredin, Senedd yr Alban a Chynulliad Gogledd Iwerddon ar hyd y blynyddoedd.

Rwy’n weddol sicr y byddai’r ymgeisydd seneddol benywaidd cyntaf yng Nghymru, Millicent Mackenzie, yn falch iawn ohonom.

Millicent sefydlodd Cangen y Suffragettes yng Nghaerdydd, ac mi safodd, yn aflwyddiannus, fel ymgeisydd sedd Prifysgol Cymru ym 1918.

Mae’n destun embaras i mi mai dim ond yn ddiweddar ges i wybod amdani, ond efallai bod hynny’n adlewyrchu ein methiant fel cenedl i ddathlu cyfraniad ein merched ar hyd yr oesoedd.

Hyd yn oed nawr, yn oes newydd datganoli, pwy sy’n cofnodi neu’n ysgrifennu am gyfraniadau menywod i lywodraeth neu Senedd Cymru?

Oes, mae gennym resymau dros ddathlu ac mae angen gwneud hynny’n amlach.

Ond pam felly ydw i’n teimlo braidd yn ddigalon am elfennau o’n diwylliant gwleidyddol heddiw, o ran y modd y mae wedi esblygu a’r effaith y mae hynny’n ei gael ar fenywod sy’n gweithio yn y maes yn 2018?

Yn un peth, mae’r hinsawdd wleidyddol ar lefel rhyngwladol wedi newid, a bellach, mae naratif cyhoeddus yn cael ei wthio gan rai carfanau gyda’r bwriad penodol o danseilio ymdrechion dros gydraddoldeb.

Alla i ddim, ac ni ddylem anghofio am yr hyn ddigwyddodd i’r Aelod Seneddol Llafur, Jo Cox, gafodd ei llofruddio yn 2016, nag ychwaith am y bygythiadau o drais yn erbyn gwleidyddion benywaidd blaenllaw eraill – yma yng Nghymru a thu hwnt.

Ymgyrch Me Too

Ac yna mae’r broblem arall sydd wedi codi yn y penawdau’n ddiweddar – er nad problem newydd yw hi yn y byd gwleidyddol – sef achosion o aflonyddu, bwlio ac ymddygiad amhriodol.

Mae gwaith sylweddol ar droed yn y Cynulliad Cenedlaethol ac yn San Steffan er mwyn sicrhau bod gweithdrefnau a pholisïau priodol mewn lle er mwyn delio â chwynion o’r fath.

Ein nod fydd ceisio sicrhau a hyrwyddo parch ac urddas yn ein Seneddau, ond mae’n destun siom a rhwystredigaeth ein bod ni heddiw, yn yr unfed ganrif ar hugain, yn gorfod mynd i’r afael â hyn o gwbl.

Digon yw digon oedd neges yr ymgyrch “fi hefyd” neu #metoo – datganiad pwerus gan fenywod o gyd gefnogaeth a gwrthwynebiad.

Ac roedd ysbryd yr ymgyrch honno a’r brwdfrydedd dros sicrhau lle i fenywod yn ein Senedd yn bresennol yn y Siambr rhai wythnosau yn ôl hefyd mewn dadl ar gydraddoldeb yng ngwleidyddiaeth Cymru. Roedd hyn yn gyfle i Aelodau benywaidd a gwrywaidd fel ei gilydd i godi pen a chodi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd llais menywod yn ein gwleidyddiaeth genedlaethol.

A dyna yr ydw i am ei ddathlu heddiw, sef parodrwydd rheini heddiw ac ar hyd y ganrif ddiwethaf i ddal ati a gweithredu’n gadarnhaol er mwyn gwrthsefyll anghyfiawnder a rhagfarn.

Ac o wneud hynny, rydw i am achub ar y cyfle i ddiolch i fenywod o bob plaid a dim plaid – yr etholedig rai a’r rheiny na lwyddodd i gael eu hethol – am fod yn barod i roi eu henwau ar y papurau pleidleisio, i fod yn ymgeiswyr etholiad a gwneud gwahaniaeth yng ngwyneb lliaws o rwystrau.

Mae angen mwy o fenywod ar ein llwyfannau cyhoeddus lleol a chenedlaethol i ddilyn yr esiampl osododd Millicent Mackenzie ganrif yn ôl a gwireddu ei dyhead hi o herio rhagfarn gyda dewrder er mwyn newid ein diwylliant gwleidyddol a sicrhau cydraddoldeb go iawn i genedlaethau’r dyfodol.

Elin Jones AC, Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Dathlu 100 mlynedd ers Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918

Er mwyn coffáu 100 mlynedd ers i Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918 gael Cydsyniad Brenhinol, mae’r Dirprwy Lywydd Ann Jones AC (@ann_jonesAM) yn trafod pwysigrwydd symudiad pleidleisio menywod yng Nghymru.

Mae 6 Chwefror 2018 yn nodi can mlynedd ers rhoi Cydsyniad Brenhinol i Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918. Rhoddodd y Ddeddf hon yr hawl fenywod bleidleisio, cyn belled â’u bod dros 30 oed a’u bod hwy neu eu gwŷr yn bodloni cymhwyster eiddo. Prin fod modd galw’r Ddeddf, a gynyddodd yr etholaeth gan fwy na 8 miliwn o bobl, yn gydraddoldeb, ond roedd yn gam mawr ymlaen ar y daith tuag at roi’r bleidlais lawn i fenywod, a ddaeth yn y pen draw yn 1928. I nodi’r canmlwyddiant, caiff rhaglen o ddigwyddiadau, arddangosfeydd a gweithgareddau eraill ei chynnal ar draws Cymru a’r Deyrnas Unedig.

Menywod, Cymru a Gwleidyddiaeth

Rwy’n teimlo’n angerddol dros ben ynglŷn â hyrwyddo rôl menywod mewn cymdeithas.  Felly, rwyf wedi sefydlu gweithgor Cymru, Menywod a Gwleidyddiaeth o Aelodau Cynulliad benywaidd. Drwy gydweithio â rhanddeiliaid allweddol yn y sector, byddwn yn gweithio i gyflwyno rhaglen o ddigwyddiadau a gweithgareddau i ymchwilio i hanes y mudiad pleidlais i fenywod yng Nghymru, ac yn sicrhau bod sylw’n cael ei roi i’r rôl y mae menywod yn ei chwarae mewn cymdeithas ddinesig yng Nghymru.

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru eisoes wedi ennill cydnabyddiaeth ryngwladol am hybu cydraddoldeb rhywiol. Yn 2003, dyma oedd y senedd gyntaf yn y byd â’r un nifer o ddynion a menywod.  Yn anffodus, mae’r Cynulliad wedi gweld dirywiad graddol yn nifer yr Aelodau Cynulliad benywaidd, gyda menywod yn eistedd mewn dim ond 26 o’r 60 sedd yn y siambr ar hyn o bryd. Er bod y Cynulliad yn parhau i fod yn arweinydd rhyngwladol ym maes cynrychiolaeth i fenywod, mae’r dirywiad yn nifer y menywod sy’n cynrychioli pobl Cymru yn peri pryder. Felly, roedd yn ddiddorol clywed yr Athro Laura McAllister a’i chyd-aelodau’n argymell cynnwys system cwota yn y system etholiadol yn yr adroddiad diweddar, “Senedd sy’n Gweithio i Gymru”.

Dathlu llwyddiannau menywod ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod

Bydd ein gweithgarwch yn canolbwyntio yn y tymor byr ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod (8 Mawrth), sef diwrnod byd-eang sy’n dathlu llwyddiannau cymdeithasol, economaidd, diwylliannol a gwleidyddol menywod. Mae’r diwrnod hefyd yn nodi galwad i weithredu i symud yn gynt tuag at gydraddoldeb yn niferoedd y dynion a menywod. Bydd y Senedd yn cynnal arddangosfa sy’n adrodd hanes y mudiad pleidlais i fenywod yng Nghymru a darlith gan Dr Ryland Wallace, yr awdurdod blaenllaw ar y mudiad yng Nghymru. Byddwn hefyd yn gweithio mewn partneriaeth ag Opera Cenedlaethol Cymru i lansio ‘Rhondda Rips It Up!’, opera a gomisiynwyd o’r newydd i bortreadu bywyd Margaret Haig Thomas, un o ffigurau mwyaf amlwg y mudiad pleidlais i fenywod i Gymru.

Ann Jones AM                                                                                                                                                                Dirprwy Lywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Rydym ar frig Mynegai Cydraddoldeb yn y Gweithle Stonewall UK ar gyfer 2018

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru wedi cael ei gydnabod fel cyflogwr blaenllaw y DU ar gyfer 2018 ar gyfer pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol ym Mynegai Cydraddoldeb yn y Gweithle diweddaraf Stonewall.

Dyma’r tro cyntaf inni fod ar frig y rhestr a daw ddeng mlynedd ers inni gael ein cynnwys yn y mynegai am y tro cyntaf. Ers hynny, rydym wedi gweithio’n ffordd i fyny’n raddol ac wedi ymddangos yn y deg uchaf am y pedair blynedd diwethaf.

Logo Stonewall - Cyflogwr Y Flwyddyn    Logo stonewall - Prif Gyflogwr Traws

Logo Stonewall - Canmoliaeth Perfformwyr Disglair        Logo Stonewall - Grwp Rhwydwaith Cymeradwyaeth Uchel

Arweinydd ar gyfer cydraddoldeb yn y gweithle

Mae Stonewall hefyd wedi canmol ein gwaith yn hyrwyddo, cydnabod a chefnogi cydraddoldeb trawsryweddol, gan ein nodi fel un o ddim ond 11 o sefydliadau enghreifftiol yn y DU.

At hynny, mae ein rhwydwaith gweithle LHDT, OUT-NAW, wedi cael Cymeradwyaeth Uchel fel Grŵp Rhwydwaith ac rydym wedi sicrhau statws sefydliad sy’n Perfformio’n Rhagorol oherwydd ein perfformiad rhagorol cyson yn y Mynegai.

Rydym yn falch o fod yn arwain y ffordd nid yn unig yng Nghymru ond ledled y DU.

Gweithio tuag at ffyrdd mwy blaengar o weithio

Cawsom ein cynnwys yn y mynegai am y tro cyntaf yn 2008, lle’r oeddem yn safle 208 yn y DU. Ers hynny, rydym wedi gwneud newidiadau cynyddol i’n polisïau a’n gweithgareddau ymgysylltu sydd wedi arwain at ein gwelliant parhaus a’n hymagwedd tuag at gynhwysiant LHDT ac felly, ein cynnydd yn y Mynegai.

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
208 73 47 42 20 26 11 4 3 5 1

Rydym yn senedd fodern ac rydym yn croesawu ffyrdd creadigol o feddwl. Rydym wedi bod yn rhagweithiol ac yn flaengar yn ein hymagwedd tuag at gydraddoldeb LHDT erioed, gan greu amgylchedd a diwylliant cynhwysol drwy wneud newidiadau ystyrlon bach.

Rydym wedi defnyddio dull cynyddol tuag at gynhwysiant LHDT, gan ddefnyddio adborth gan Stonewall ac arfer gorau i fod yn sefydliad blaengar. Mae bod yn gynhwysol yn ein DNA. Roedd Deddf Llywodraeth Cymru 2006 a sefydlodd Comisiwn y Cynulliad fel corff corfforaethol yn nodi bod yn rhaid i’r Cynulliad wneud trefniadau priodol o ran cadarnhau bod ei swyddogaethau’n cael eu harfer gan ystyried yr egwyddor y dylid sicrhau cyfle cyfartal i bawb. Felly mae’n rhan o bopeth rydym yn ei wneud.

Arwain newid drwy arweinyddiaeth gref

Rydym yn falch o gael arweinyddiaeth ymroddedig a chadarn ar draws y sefydliad ac ar wahanol lefelau yn y sefydliad, o’r Llywydd, y Prif Weithredwr a’r Cyfarwyddwyr, i’n tîm Amrywiaeth a Chynhwysiant a chynghreiriad ac aelodau’r rhwydwaith ar draws y Cynulliad.

Mae ein hymagwedd gynhwysol yn weladwy i staff ac ymwelwyr. Rydym yn chwifio baner yr enfys ar adegau penodol drwy gydol y flwyddyn, mae ein tystysgrif a’n gwobrau Mynegai Cydraddoldeb yn y Gweithle gan Stonewall wedi’u harddangos yn ein derbynfa, mae cynghreiriad ac aelodau’r rhwydwaith yn gwisgo cortynnau gwddf lliwiau’r enfys ac mae gan ein cynghreiriad arwydd ar eu desg sy’n cyhoeddi eu cefnogaeth i Gydweithwyr LHDT.

Pan ymunodd un cydweithiwr â’r sefydliad, roedd yn falch iawn o’n hymagwedd tuag at gynhwysiant LHDT, gan nodi “cymerodd dair blynedd imi ddod allan yn fy hen swydd; ac fe gymerodd lai na thair wythnos imi wneud yr un peth yma. Roedd hi’n glir ar unwaith fod pawb yn derbyn pawb arall fel y maen nhw.”

photo - LGBT staff and allies with the rainbow flag

Dywedodd Elin Jones AC, Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru:

“Mae’n anrhydedd mawr cael ein cydnabod gan Stonewall fel cyflogwr blaenllaw y DU ar gyfer pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol.

“Mae gan y Cynulliad Cenedlaethol amrywiaeth a chynhwysiant wrth wraidd ei rôl yn cynrychioli pobl Cymru.

“Rydym yn falch o gefnogi ein rhwydwaith staff LHDT a pharhau i weithio i greu diwylliant cynhwysol – nid yn unig i’r bobl sy’n gweithio yma ond i’r bobl yr ydym yn eu cynrychioli ar draws cymunedau amrywiol Cymru gyfan.

“Fel senedd Cymru, mae’n iawn y dylem arwain drwy esiampl i ddangos yr hyn y gellir ei gyflawni gyda’r agweddau, yr arweinyddiaeth a’r penderfyniad cywir.

“Mae hwn nid yn unig yn ddiwrnod gwych i’r Cynulliad, ond mae hefyd yn newyddion da i staff yn y nifer o sefydliadau eraill yng Nghymru a gynrychiolir yn y 100 o gyflogwyr gorau. Mae hyn yn dangos bod Cymru yn amlwg yn deall gwerth darparu gwasanaethau a pholisïau cynhwysol ac rwy’n llongyfarch pawb.”

Dywedodd Joyce Watson AC, Comisiynydd y Cynulliad sy’n gyfrifol am amrywiaeth a chynhwysiant:

“Mae hwn yn gyflawniad rhagorol sy’n dod ddeng mlynedd ers i’r Cynulliad gael ei gydnabod am y tro cyntaf ym Mynegai Cydraddoldeb yn y Gweithle Stonewall.

“Mae’n brawf o ymroddiad ein staff, yn enwedig ein tîm amrywiaeth a chynhwysiant, yn croesawu ac yn cynnwys cydraddoldeb LHDT ym mhob agwedd ar ein gwaith yn cynrychioli pobl Cymru.

“Mae ein llwyddiant yn dangos y gall newidiadau cynyddol mewn polisi ac ymagwedd barod tuag at newid agweddau gyflawni llawer iawn a bod yn enghraifft i eraill.”

 

I gael rhagor o wybodaeth am weithio i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, ewch i’n tudalennau Recriwtio.

Tuag at Senedd sy’n Gweithio i Gymru

Cyflwynodd Elin Jones AC, Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol, darlith flynyddol Canolfan Llywodraethiant Cymru (Prifysgol Caerdydd) ddydd Mercher, 6 Rhagfyr, yn Adeilad y Pierhead, Bae Caerdydd.

Mae fideo llawn o’r ddarlith ar YouTube neu gallwch ddarllen y trawsgrifiad isod…

Mae’n bleser gen i fod gyda chi heno ac rwy’n ddiolchgar i chi, Canolfan Llywodraethiant Cymru, am y gwahoddiad a’r cyfle i draddodi’r ddarlith hon wrth i dymor arall ac yn wir blwyddyn arall ddirwyn i ben.

Tymor anodd

Nid yw’r misoedd diwethaf wedi bod yn hawdd, â dweud y lleiaf. Mae’r tristwch a ddaeth i’r Cynulliad yng ngoleuni marwolaeth Carl Sargeant wedi dod ag ystod lawn o emosiynau, cwestiynau ac adweithiau a fydd, yn sicr, yn parhau am nifer o fisoedd i ddod.  A thrwy hynny oll, fel Llywydd, bu’n ddyletswydd arnaf i sicrhau bod ein Cynulliad yn trin teulu Carl gyda’r parch y maent yn ei haeddu, a bod ein Haelodau wedi gallu nodi colli cydweithiwr agos â’r urddas a ddisgwylir gan ein deddfwrfa ddemocrataidd genedlaethol.

Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth bod ein siambr gylchog berffaith fach ni yn rhoi cryfder i’n gwleidyddion – ar adegau craffu pan fyddant am herio, gwrthdaro neu ddadlau, neu ar yr achlysuron prin hynny, pan fyddwn ni am uno – weithiau i herio, ond hefyd i fynegi galar a balchder.  Yn ystod y cyfnodau hyn yr wyf yn fwyaf balch o fod yn Llywydd – pan fydd ein sefydliad democrataidd yn dod yn ganolbwynt ar gyfer mynegiant cenedlaethol ar y cyd.  Ac yn ystod yr amseroedd anodd, mae’r Cynulliad yn dangos gwir wytnwch a dygnwch.

I mi, oedd yn aelod o ddosbarth ’99 y Cynulliad, ac yn ddigon hen i gofio siom ’79, mae’r gwytnwch hwn yn parhau i fod yn ffenomen ryfeddol.  I rai yma heno, dyma’r hyn y maent wedi bod yn ymwybodol ohono erioed  ac wedi dod i’w dderbyn a’i ddisgwyl gennym ni.

Cenhedlaeth Brett a Wil

Mae yna rai myfyrwyr gwleidyddiaeth ifanc blwyddyn gyntaf yn y gynulleidfa heno sydd wedi gwneud cryn argraff arnaf dros yr wythnosau diwethaf – efallai y byddwch wedi gweld Geneva, Aisha, Brett a Wil ar y Sunday Politics Show yn ddiweddar, gan siarad yn huawdl ynghylch sut y gallwn ni wneud gwleidyddiaeth a’r amgylchedd gwleidyddol yng Nghymru yn well ar gyfer y genhedlaeth nesaf.  Dyma’r genhedlaeth sy’n eiddgar ac yn barod i gymryd y baton i mewn i ganol y ganrif hon – os nad cyn hynny.

Roedd Brett a Wil eisoes wedi sicrhau prif rôl ar y teledu ychydig wythnosau’n gynharach pan aethant nerth eu traed, yn llawn cyffro, i Swyddfa Llywodraeth Cymru ym Mharc Cathays ar ôl clywed bod yna ail-drefnu ar y gweill.  Fe wnaethon nhw ddatgan hyn ar Twitter – rwy’n credu fy mod wedi ail-drydaru un ohonynt – a chael eu cyfweld gan ITV Cymru yn ddiweddarach.  Ac yn ystod trafodaeth gyda’r gohebydd Rob Osborne, dywedant, er mawr syndod, nad oedd ganddynt unrhyw gof o gwbl o adeg pan nad oedd Jane Hutt yn Weinidog y Llywodraeth.

Wrth wrando arnyn nhw’n siarad, dechreuais feddwl am eu hoedran, yr wyf wedi cael cadarnhad ohono ers hynny, a gweithiais allan yr oeddwn yn ymgyrchu fel ymgeisydd yn  etholiad cyntaf erioed Cynulliad Cenedlaethol Cymru pan oedd pob un o’r myfyrwyr hyn – neu ‘pundits’ gwleidyddol, fel yr wyf yn siwr yr hoffen nhw gael eu galw erbyn hyn – yn cael eu geni, sef rhwng mis Gorffennaf 1998 a mis Chwefror 1999.

Fel un a ystyriwyd yn un o’r ‘to ifanc’ a dderbyniwyd i’r Cynulliad Cenedlaethol cyntaf hwnnw, mae’n beth digon dychrynllyd i sylweddoli eich bod wedi bod yn Aelod etholedig trwy gydol oes cenhedlaeth newydd gyfan.  I fynd â hi gam ymhellach, nid yw Wil, sydd o Aberystwyth, erioed wedi cael Aelod Cynulliad arall ar wahân i Elin Jones. Hir oes i hynny felly!

Dyma’r genhedlaeth sy’n ystyried Rhodri Morgan a Carwyn Jones fel enwau adnabyddus bob dydd. Mae Brett yn adrodd stori ddoniol am sut y bu ar wyliau unwaith mewn carafán ar yr un safle â Rhodri Morgan.  Iddo ef roedd yn beth arferol, naturiol i wersylla mewn cae glaswellt wrth ymyl arweinydd llywodraeth eich gwlad.

I Brett, Wil, Aisha a Geneva – dyma’r Gymru maen nhw’n ei hadnabod, dyma pwy ydym ni.  Mae’r Cynulliad Cenedlaethol yn gymaint o ran o hunaniaeth y genedl hon â Chalon Lân, Parc y Sgarlets neu Gareth Bale.

Bellach mae tair cenhedlaeth o ddatganolwyr Cymreig – yr ymladdwyr, y sylfaenwyr a’r dyfodol:

  • Yr ymladdwyr yw’r rhai a dreuliodd y rhan fwyaf o’u bywydau yn brwydro am hunan-lywodraeth, dim ond i lwyddo ac yna ei drosglwyddo i’r genhedlaeth nesaf
  •  Y sylfaenwyr yw’r rhai ohonom sydd wedi bod â’r ddyletswydd i ymgorffori lle a statws y Cynulliad ym meddylfryd y genedl ac i gadarnhau’r sylfeini y cafodd ei adeiladu arnynt.
  • Ac yna mae’r dyfodol, y genhedlaeth nesaf – y rheini sydd am gydio yn y peth a gwneud iddo ffynnu. A dydw i ddim ond yn sôn am ein gwleidyddion y dyfodol.  Mae hyn yn berthnasol i’n harweinwyr y dyfodol mewn meysydd eraill hefyd, sy’n cyfrannu at wleidyddiaeth Cymru y tu allan i’r maes etholedig: yr academyddion, yr economegwyr, y gwneuthurwyr polisi, yr ystadegwyr, yr etholiadegwyr a’r sylwebyddion.  I’r bobl hyn – yn wir i holl bobl Cymru, p’un a oes ganddynt ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth ai peidio – mae gennym ddyletswydd i gryfhau craidd ein sefydliad democrataidd.

Continue reading “Tuag at Senedd sy’n Gweithio i Gymru”

Deddf Cymru 2017 – Pennod newydd ar gyfer datganoli yng Nghymru

Bydd pwerau newydd yn cael eu rhoi i Gymru yn 2018, ond pa wahaniaeth y gallai hyn ei wneud i chi ac i fywyd yng Nghymru? 

SeneddInk

Ar 18 Medi 1997, pleidleisiodd pobl Cymru o blaid sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Ers hynny, mae datganoli yng Nghymru wedi bod drwy nifer o newidiadau (a bu cynifer o wahanol setliadau ag a fu o gampau llawn ym maes rygbi Cymru – cyfnod arbennig o lwyddiannus ym maes rygbi Cymru!). Cafodd y Cynulliad a Llywodraeth Cymru eu gwahanu’n ffurfiol, cymerodd y Cynulliad bwerau deddfu sylfaenol, roedd Gorchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol yn mynd a dod, daeth y pŵer i basio Mesurau yn bŵer i basio Deddfau, a chafodd Cymru bwerau i godi trethi a benthyca arian.

Ar 31 Ionawr eleni, cafodd Deddf Cymru 2017 Gydsyniad Brenhinol, gan nodi dechrau cyfnod nesaf datganoli yng Nghymru. Beth yw goblygiadau hyn i Gymru?

Mae’r testun rhagarweiniol i’r Ddeddf yn ei disgrifio fel “Deddf i ddiwygio Deddf Llywodraeth Cymru 2006 a Deddf Cymru 2014 ac i wneud darpariaeth ynghylch swyddogaethau Gweinidogion Cymru ac am dribiwnlysoedd yng Nghymru; ac at ddibenion cysylltiedig”. Goblygiadau hyn yn ymarferol yw bod y Ddeddf:

  • Yn cynnwys, am y tro cyntaf, ddatganiad bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Llywodraeth Cymru yn rhannau parhaol o dirwedd gyfansoddiadol a gwleidyddol y DU;
  • Yn cyflwyno model newydd o ddatganoli: model cadw pwerau (sy’n debyg i’r hyn sydd wedi’i sefydlu yn yr Alban);
  • Yn rhoi pwerau newydd i Weinidogion Cymru mewn meysydd fel ynni, cynllunio, ffyrdd a phorthladdoedd;
  • Yn rhoi i’r Cynulliad bwerau newydd dros ei drefniadau mewnol, trefniadol ac etholiadol ei hun;
  • Yn sefydlu cysyniad tribiwnlysoedd Cymru a Llywydd tribiwnlysoedd Cymru.

Yn amlwg, bydd y Ddeddf yn rhoi mwy o reolaeth i’r Cynulliad dros rai meysydd, yn arbennig etholiadau’r Cynulliad. Fodd bynnag, mae hefyd yn cadw rheolaeth dros feysydd polisi eraill i San Steffan, gan gynnwys, yn arbennig, awdurdodaeth gyfreithiol Cymru.

Daw’r rhan fwyaf o ddarpariaethau’r Ddeddf i rym ar y diwrnod penderfynwyd gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru, sef ar y Prif Ddiwrnod Penodedig, sef 1 Ebrill 2018. Bydd pwerau codi treth a ddarperir gan Ddeddf Cymru 2014 ddod i rym ar yr un diwrnod.

Felly pa newidiadau allwn ni eu disgwyl o ganlyniad i Ddeddf Cymru 2017?

Yn naturiol, bydd Llywodraeth Cymru a’r Cynulliad am ddefnyddio pwerau newydd a gafwyd i ddeddfu i wella bywydau pobl yng Nghymru. Un posibilrwydd arall yw y gallai’r Cynulliad ei hun newid. Ym mis Tachwedd 2016, cyhoeddodd Comisiwn y Cynulliad y byddai’n bwrw ymlaen â gwaith i archwilio sut y gellid defnyddio’r pwerau newydd yn y Ddeddf i ddiwygio’r Cynulliad. Yna, cafwyd cyhoeddiad ym mis Mehefin 2017, yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus, y byddai’r Comisiwn yn ceisio newid enw’r Cynulliad i Senedd Cymru.

Yn ychwanegol at hyn, mae Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol y Cynulliad, a gafodd y dasg o edrych ar nifer yr Aelodau y mae eu hangen ar y Cynulliad, sut y dylid eu hethol, a’r hyn y dylai’r oedran pleidleisio isaf fod, wedi cyflwyno ei adroddiad ym mis Rhagfyr 2018. Darllenwch yr adroddiad yma.

Beth bynnag fydd canlyniad gwaith y Panel, mae’n amlwg bod cam nesaf datganoli yng Nghymru yn ddim ond megis dechrau.

Huw Gapper, Uwch Swyddog Newid Cyfansoddiadol

Creu Senedd i Gymru

Diwrnod #ShwmaeSumae – Ein canllaw i hyrwyddo’r Gymraeg yn y gweithle

Unwaith eto eleni, bydd Aelodau a staff y Cynulliad yn nodi Diwrnod Shwmae/Su’mae gydag wythnos o weithgareddau. Bydd pawb yn cael eu hannog i gychwyn pob sgwrs yn Gymraeg gyda ‘Shwmae’ neu ‘Su’mae’, a bydd taflenni a sticeri yn cael eu dosbarthu drwy’r adeilad i godi ymwybyddiaeth o’r diwrnod.

Dysgu Learn 2

Bydd llawer o’r gweithgareddau yn cael eu hanelu at y nifer fawr o ddysgwyr yn y sefydliad. Yn wir, mae’r Cynulliad ar flaen y gad wrth ddarparu gwersi Cymraeg yn y gweithle. Mae tîm o dri thiwtor mewnol sy’n darparu gwersi ar bob lefel i Aelodau’r Cynulliad a’u staff ac i staff Comisiwn y Cynulliad.

Byddwch yn hyblyg o ran eich staff a’u hanghenion

Mae’r tîm yn gallu cynnig hyblygrwydd yn ei ddarpariaeth: yn ogystal â chynnig gwersi ffurfiol sy’n dilyn y gwerslyfrau arferol, mae hefyd yn gallu cynnig sesiynau un-i-un i ddysgwyr. Gall rhai o’r sesiynau hyn ganolbwyntio ar elfennau penodol megis ynganu neu loywi sgiliau siaradwyr Cymraeg rhugl. Cynhelir sesiynau penodol i wasanaethau cyfan o fewn y Cynulliad fel y gwasanaeth diogelwch neu’r gwasanaeth TGCh, gyda’r sesiynau yn cael eu teilwra i anghenion penodol y gwasanaethau hynny.

Dysgu Learn

Hwyl yw’r nod!

Mae’r tîm hefyd yn trefnu digwyddiadau mwy anffurfiol o bryd i’w gilydd – er enghraifft, adeg Diwrnod Shwmae/Su’mae neu o amgylch Gŵyl Ddewi, trefnir cwis, helfa drysor ac ati. Yn ddiweddar, ffurfiwyd Côr y Cynulliad, a hynny’n rhannol er mwyn cynnig cyfle i ddysgwyr fwynhau defnyddio eu Cymraeg.

Er mwyn sicrhau bod mwy o sgyrsiau yn dechrau’n Gymraeg drwy gydol y flwyddyn, rydym yn darparu cortynnau gwddf iaith gwaith neu’r cortynnau gwddf arbennig i ddysgwyr y gwnaeth y Cynulliad eu cynhyrchu rai blynyddoedd yn ôl.

Yn gryno …

Llyfrau Books

Y nod yn y pendraw yw cynyddu gallu’r holl sefydliad i weithredu fel sefydliad naturiol ddwyieithog. Mae cynyddu nifer y dysgwyr Cymraeg sy’n gallu cyfathrebu’n ddwyieithog yn un ffordd o gyflawni’r nod hwnnw.

Dyma rai o’r pethau rydyn ni wedi bod yn ei wneud i annog dysgwyr yn y Cynulliad:

  • cynhyrchu adnoddau ar ffurf cardiau wedi’u lamineiddio neu siâp toblerôn ar wahanol faterion: cyfarchion ac ymadroddion cyffredinol; cadeirio cyfarfodydd; ateb y ffôn;
  • defnyddio siaradwyr Cymraeg eraill yn y sefydliad i fod yn fentoriaid i ddysgwyr;
  • trefnu digwyddiadau anffurfiol fel ‘coffi a chlonc’;
  • cynnal sesiynau blasu i ddechreuwyr pur ar bynciau penodol fel cyfarchion cyffredinol neu’r anthem genedlaethol;
  • digwyddiadau i godi ymwybyddiaeth fel stondin adeg Gŵyl Ddewi, Diwrnod Shwmae neu Ddiwrnod Santes Dwynwen;
  • perswadio staff i ddweud ‘Shwmae’ i gyd-fynd â Diwrnod Shwmae/Su’mae.

Ugain dyfyniad i nodi ugain mlynedd ers i Gymru ddweud ie

Ugain mlynedd yn ôl, ar 18 Medi 1997, cynhaliwyd refferendwm yng Nghymru i weld a oedd cefnogaeth i greu cynulliad i Gymru gyda phwerau datganoledig. Yma rydym yn edrych ar y diwrnod hwnnw a’r daith a ddechreuwyd gydag ugain dyfyniad…

“Devolution is about harnessing the power of community – the diverse community that is the United Kingdom, and the national communities that through devolution can take their futures in their own hands.”

Dyfyniad gan Tony Blair a arweiniodd y blaid Lafur yn ôl i bŵer yn 1997 am y tro cyntaf ers 1979 mewn buddugoliaeth ysgubol. Roedd maniffesto Llafur yn cynnwys ymrwymiad i gynnal refferendwm ar greu Cynulliad i Gymru.

Tony Blair Neil Jenkins

“There are some variations across social groups in Wales. Women clearly support a Welsh Assembly – by 37 to 29 – while men oppose one by 43 to 38.

There is strong majority support for devolution among those aged 18 to 34, while a majority of those voters aged over 65 oppose an assembly.”

Detholiad o ganlyniadau arolwg barn y Guardian/ICM a wnaed wythnos cyn pleidlais y refferendwm.

Ron Davies

“Good morning, and it is a very good morning in Wales.”

Dyma sut y gwnaeth Ron Davies, Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn 1997 ac arweinydd ymgyrch Ie, ddechrau ei araith pan gyhoeddwyd y canlyniad. Gallwch wylio clip o’i araith yma. Hefyd, disgrifiodd Ron Davies ddatganoli yng Nghymru fel “proses nid digwyddiad.”

“When you win a national campaign by less than seven thousand votes it makes every last leaflet, every last foot-step, every last door knocked, worthwhile.”

Leighton Andrews, cyn Aelod Cynulliad a Gweinidog Llywodraeth Cymru yn trafod Ymgyrch Ie mewn blog diweddar ar gyfer yr IWA. Roedd 50.3 y cant o’r rhai a bleidleisiodd yn y refferendwm o blaid datganoli – mwyafrif bychan o 6,721 pleidlais.

Yn dilyn y refferendwm, pasiodd Senedd y DU Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998. Roedd y Ddeddf yn sefydlu’r Cynulliad Cenedlaethol fel corff corfforaethol – gyda’r weithrediaeth (y Llywodraeth) a’r ddeddfwrfa (y Cynulliad) yn gweithredu fel un. Cynhaliwyd etholiadau cyntaf y Cynulliad ar 6 Mai 1999.

Siambr Hywel

“Roedd Monwysion yn chwareli llechi Sir Gaernarfon yn arfer cael eu galw yn Bobol y Medra, oherwydd mai eu hateb hwy i’r cwestiwn, ‘Fedri di wneud hyn?’ oedd ‘Medra.’ A dyna fydd ein neges ni ledled Cymru. Gadewch i Gymru gyfan fod yn Bobol y Medra.”

Alun Michael, a oedd newydd ddod yn Brif Ysgrifennydd Cymru ar 12 Mai 1999. Darllenwch drawsgrifiad llawn o’r Cyfarfod Llawn lle draddododd ei araith.

Continue reading “Ugain dyfyniad i nodi ugain mlynedd ers i Gymru ddweud ie”