Author: chrisblogassembly

Bwyd, diod a Brexit ar y fwydlen ar gyfer craffu ar y Prif Weinidog

Mae’r diwydiant bwyd a diod yn rhan bwysig o economi Cymru ac mae’r gadwyn gyflenwi bwyd yn un o sectorau mwyaf Cymru, yn cyflogi mwy na 240,000 o bobl gyda throsiant blynyddol o dros £19 biliwn.

Yn ogystal â bod yn gyflogwr pwysig ynddo’i hun, mae cynhyrchu bwyd hefyd yn cefnogi nifer o ddiwydiannau eraill fel twristiaeth a lletygarwch.
I graffu ar waith y Prif Weinidog o ran cefnogaeth Llywodraeth Cymru i fwyd a diod, a materion cyfredol sy’n wynebu’r diwydiant yng Nghymru, ymwelodd y Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog â’r Drenewydd ar 16 Chwefror.

Gan fod ansicrwydd o hyd ynghylch dyfodol y DU ar ôl Brexit, roedd y Pwyllgor yn awyddus i holi’r Prif Weinidog ynghylch trefniadau masnach ryngwladol bosibl a’r goblygiadau i’r diwydiant. Yn 2016, er enghraifft, aeth 92.7 y cant o’r allforion cig o Gymru a adawodd y DU i’r UE.

Ymweliad â chynhyrchwyr bwyd lleol

I ddeall pryderon busnesau lleol, ymwelodd Aelodau’r Pwyllgor â Hilltop Honey, sef cynhyrchydd bwyd lleol, a chynnal trafodaeth gyffredinol â chynrychiolwyr o’r cwmni a dau fusnes lleol arall, sef Cultivate a Monty’s Brewery.

Aeth y Pwyllgor o amgylch cyfleusterau Hilltop Honey a thrafod nifer o faterion sy’n wynebu’r diwydiant bwyd a diod, gan gynnwys twristiaeth, masnach, brandio a hyrwyddo.

Yn benodol, pwysleisiodd y cyfranogwyr yr angen i hyrwyddo ansawdd ac ystod cynhyrchion Cymreig mewn ffordd sy’n fwy cydlynol ac uchel ei phroffil.

Mewn perthynas â’r Drenewydd a chanolbarth Cymru, clywodd y Pwyllgor farn bod “diffyg neges farchnata gydlynol i Bowys” a “dim digon o gymorth i ddatblygu’r diwydiant twristiaeth yn yr ardal.”
Trafodwyd pwysigrwydd cyd-gefnogaeth rhwng busnesau yng Nghymru, gyda’r awgrym bod “angen i gwmnïau Cymreig weithio’n well gyda chwmnïau Cymreig” er budd pawb.

Mynegodd y busnesau a oedd yn bresennol bryderon hefyd am effaith debygol Brexit, gan gynnwys colli mynediad at gronfeydd yr UE ac ansicrwydd parhaus am drefniadau masnachu ag Ewrop a thu hwnt yn y dyfodol.

Atebodd y Prif Weinidog bryderon busnesau lleol

Codwyd nifer o awgrymiadau penodol a gynigiwyd yn ystod y drafodaeth yn Hilltop Honey yn uniongyrchol â’r Prif Weinidog yn ystod cyfarfod ffurfiol y Pwyllgor.

Holodd y Pwyllgor y Prif Weinidog ynghylch a allai’r Llywodraeth ystyried y gallai cwmni fynd ar daith fasnach y tro cyntaf am ddim, ar ôl clywed y gallai’r costau rwystro busnesau bach rhag cymryd rhan.

Er bod y gefnogaeth sydd eisoes ar gael gan Lywodraeth Cymru yn cael ei hystyried yn gefnogaeth gadarnhaol, awgrymwyd y gallai mwy o gwmnïau gymryd rhan pe gallent brofi taith fasnach am y tro cyntaf gyda llai o fuddsoddiad.

O ystyried y pwyslais y mae busnesau wedi ei roi ar yr angen i hyrwyddo diwydiant bwyd a diod Cymru a chynnyrch Cymreig, argymhellodd yr Aelodau y dylai Llywodraeth Cymru ystyried ei bod yn rhoi thema hyrwyddo blwyddyn dwristiaeth yn y dyfodol yn ymwneud â ‘Cymru fel cartref i fwyd a diod’.

Cytunodd y Prif Weinidog i ystyried y ddau awgrym ymhellach, a bydd y Pwyllgor yn ysgrifennu i gael gwybod am unrhyw ystyriaethau pellach.

Brexit a masnach ryngwladol yn y dyfodol

Roedd Brexit a threfniadau masnach ryngwladol yn y dyfodol yn themâu allweddol wrth holi’r Prif Weinidog.

Clywodd y Pwyllgor am bryderon mawr ynghylch yr effaith bosibl ar gynhyrchwyr bwyd a diod pe bai tariffau’n cael eu rhoi ar gynhyrchion a gaiff eu hallforio o Gymru i’r UE. Dywedodd y Prif Weinidog:

“…90 per cent of our exports go to the single market. Meat, for example, can carry, in extreme circumstances, a subsidy of 104 per cent…Now, it’s obvious what the effect would be on our sheep meat exports if that were to happen, and there are a number of tariffs in other areas as well. So, tariff barriers are the ones that are most obviously talked about, because they would make our goods more expensive in our most important market.”

Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch effaith rhwystrau eraill, fel prosesau tollau arafach yn effeithio ar nwyddau darfodus a’r angen i barhau i alinio safonau bwyd rhwng Cymru a’r UE yn dilyn Brexit.

Yn absenoldeb cefnogaeth yr UE i’r diwydiant ffermio yn y dyfodol, galwodd y Prif Weinidog ar Lywodraeth y DU i ddarparu’r cyllid angenrheidiol fel y byddai Llywodraeth Cymru yn gallu gwarantu taliadau i ffermwyr.

Dywedodd y Prif Weinidog na ddylai’r arian hwn fod yn rhan o’r grant bloc cyffredinol i Gymru ac y dylid ei neilltuo oddi wrth nawdd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus eraill.

Y diweddaraf:

Gellir cael y diweddaraf am y cyfarfod ar Senedd TV.
Neu darllenwch y trawsgrifiad llawn.

Cryfhau ansawdd ein democratiaeth Gymreig

Post gwestai gan Dr Elin Royles, Prifysgol Aberystwyth.

Mae’r ymgynghoriad ar Greu Senedd i Gymru yn gosod y trywydd ar gyfer cam nesaf llwybr datganoli i Gymru.

Dyma wrthbwynt pwysig i’r bygythiad cryf bod Llywodraeth San Steffan am ganoli pwerau yn hytrach na throsglwyddo pwerau datganoledig nôl i’r Cynulliad Cenedlaethol yn y Bil Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, Yn wir, gan sefyll uwchlaw’r diffyg parch a’r tanseilio datganoli, mae’r ymgynghoriad yn adeiladu ar ganlyniad refferendwm 2011.

Dyma baratoi’r ffordd ar gyfer gwybod sut mae pobl Cymru am weld gweithredu ar rymoedd yn Neddf Cymru 2017. Ac mae na gyfle i ni i gyd i gyfrannu i’r broses.

Mae sylfeini cadarn ar gyfer yr ymgynghoriad gan fod Panel Arbenigol ar Ddiwygio Etholiadol a sefydlwyd gan Gomisiwn y Cynulliad wedi pwyso a mesur ystod o faterion a chynnig argymhellion cadarn ar gyfer diwygio etholiadol i Gymru.

I mi, yr hyn sy’n allweddol am yr ymgynghoriad yw ei fod yn cynnig cyfle i bobl Cymru roi barn ar sut i sicrhau bod y Cynulliad yn gweithio mewn ffordd mwy effeithiol gan felly daclo materion sydd wedi bod yn heriol i’r Cynulliad ers ei ddyddiau cynnar, megis niferoedd Aelodau Cynulliad, a hefyd ddylanwadu ar sut y gellir cryfhau ansawdd democratiaeth yng Nghymru i’r dyfodol.

Hyd yn oed yn 1999 pan taw corff newydd gyda grymoedd cyfyngedig oedd y Cynulliad, daeth goblygiadau nifer cyfyngedig o 60 AC i’r fei yn ddigon cyflym.

O Gomisiwn Richard, i Gonfensiwn Cymru Gyfan, i Gomisiwn Silk, mae ymchwiliadau annibynnol wedi galw am gynyddu niferoedd aelodau. Ymhob achos, gan wybod yn iawn nad yw ethol mwy o wleidyddion yn beth poblogaidd, argymhellwyd cynyddu’r nifer o aelodau er mwyn hogi’r gallu i graffu ar waith y Llywodraeth ac ar ddeddfwriaeth.

Yn wir, awgrymodd Comisiwn Silk bod bygythiadau gwirioneddol i’r modd mae Cymru’n cael ei lywodraethu heb gynyddu’r niferoedd o AC oherwydd y pwysau trwm a’r cyfyngiadau ar eu gallu i graffu a chwblhau eu dyletswyddau deddfwriaethol yn effeithiol.

Yn sgil y pwysau cynyddol, dydi hi ddim yn syndod felly bod y Panel Arbenigol yn argymell cynyddu maint y Cynulliad i o leiaf 80 aelod. Da o beth fyddai lleihad cyfochrog yn nifer aelodau etholedig Cymru ar lefelau eraill o lywodraeth.

Wrth edrych i gryfhau democratiaeth yng Nghymru i’r dyfodol, mae argymhellion y Panel i ostwng yr oedran pleidleisio isaf yn etholiadau’r Cynulliad i 16 oed yn gam pwysig ymlaen i gynyddu ymwybyddiaeth wleidyddol a chyfranogi ymysg pobl ifanc.


Creu Senedd i Gymru

Dyma ddechrau cyfnod newydd o ddatganoli a dyma’ch cyfle chi i ddweud wrthym sut rydych chi am i’ch Cynulliad Cenedlaethol fod.

Dechrau’r arolwg >


Mae ein gwaith ymchwil ar Iaith, Addysg a Hunaniaeth fel rhan o Ganolfan Ymchwil Cymdeithas Sifil WISERD wedi bod yn cyfweld disgyblion 16+ oed mewn ysgolion a cholegau addysg bellach ar draws Cymru gan gynnwys eu holi ynghylch eu hagweddau tuag at wleidyddiaeth a phleidleisio.

Rydyn ni wedi gweld nifer ohonynt yn mynegi dyhead clir i gael y gallu i bleidleisio o 16 oed. Codwyd disgwyliadau ymysg pobl ifanc gan y cyfle i bleidleisio a estynnwyd rai 16 oed yn Refferendwm Annibynniaeth yr Alban.

Yn ein hymchwil ni, mae nifer wedi mynegi siom (a weithiau deimladau cryfach) nad oedd cyfle iddynt bleidleisio yn y Refferendwm i adael yr Undeb Ewropeaidd.

Ar yr un pryd, mae’n hymchwil yn cadarnhau lefel uwch o ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth ymysg rhai pobl ifanc na fyddai’r disgwyl ond eu bod yn tueddu i fod yn ansicr ac â diffyg hyder am eu lefel dealltwriaeth o’r broses wleidyddol.

O’r herwydd, law yn llaw â gosod 16 fel yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau Cynulliad, mae gofyn cynyddu a ffurfioli’r addysg wleidyddol a dinasyddiaeth i’n pobl ifanc. Er bod trefniadau penodol Cymreig mewn lle o ran addysg bersonol a chymdeithasol a’r Fagloriaeth Gymreig, mae’r ymchwil yn awgrymu bod angen diwygio i arfogi pobl ifanc yn well.

Addysg sydd nid yn unig yn darparu mwy o wybodaeth i bobl ifanc ond hefyd yn sicrhau addysg dinasyddiaeth a democratiaeth o ansawdd gan gynnwys rhoi’r cyfle iddynt drafod pynciau gwleidyddol ymysg ei gilydd.

Dyma gamau allweddol i gryfhau ansawdd democratiaeth yng Nghymru yn y dyfodol.

Ymunwch yn y trafod.


Gwybodaeth am Ganolfan Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru – WISERD@Aberystwyth

Canolfan ymchwil ryngddisgyblaethol ym Mhrifysgol Aberystwyth yw Canolfan Wleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru – WISERD@Aberystwyth, gyda’r nod o ddatblygu ein dealltwriaeth o wleidyddiaeth a chymdeithas gyfoes yng Nghymru yng nghyd-destun byd cydgysylltiedig, gan gefnogi a chyflawni gwaith ymchwil o safon byd-eang yn y gwyddorau cymdeithasol, a chyfrannu at wybodaeth gyhoeddus a datblygiad polisi yng Nghymru.

Rydyn ni yng Nghanolfan Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru yn hynod o falch o fod yn cydweithio gyda Chomisiwn y Cynulliad ar y digwyddiad ar ymgynghoriad ‘Creu Senedd’ i Gymru yn Aberystwyth ar 15 Mawrth.

Cynhelir y digwyddiad ar nos Iau, 15 Mawrth am 6.00 yng Nghanolfan Arad Goch, Stryd y Baddon, Aberystwyth.

 

Creu Senedd i Gymru

Cryfhau ein democratiaeth: eich cyfle i ddweud eich dweud

Post gwestai gan Helen Mary Jones, Dirprwy Gyfarwyddwr Academi Morgan

Fe ddylwn i ddatgan buddiant ar lefel bersonol.

Roeddwn i’n aelod o’r Cynulliad Cenedlaethol am 12 mlynedd rhwng 1999 a 2011, felly mae gen i farn gref am sut y mae ein Cynulliad yn gweithio, a sut y gallai fod yn fwy effeithiol.

Ond nid fy marn i sy’n cyfrif yma. Mae 12 Mawrth yn un o amryw gyfleoedd i bawb yng Nghymru edrych ar y newidiadau sy’n cael eu rhoi gerbron a rhannu eu barn.

Mae tipyn o sylw wedi bod yn y cyfryngau i rai o gynigion y Panel Arbenigol, gan gynnwys cynyddu nifer yr Aelodau, newid y ffordd yr ydym yn eu hethol, newid ffiniau etholaethau i wella cynrychiolaeth, a gostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed.

Mae’r rhain yn faterion pwysig iawn, ond hoffwn dynnu sylw at ddau fater arall y mae’r ymgynghoriad yn ymdrin â nhw.

Yn etholiad cyntaf y Cynulliad Cenedlaethol ym 1999, defnyddiodd Llafur a Phlaid Cymru, y ddwy blaid fwyaf a etholwyd, weithdrefnau gweithredu cadarnhaol gwahanol i sicrhau y cafodd menywod eu dethol mewn seddi enilladwy.

Nid oedd yn hawdd i’r naill blaid wneud hyn.

O ganlyniad, etholwyd cyfran fawr o fenywod, ac yn 2003, cafwyd y senedd gyntaf yn y byd gorllewinol â chydbwysedd o fenywod a dynion.

Yn y senedd gytbwys hon – a fu’n destun astudiaethau academaidd niferus – roedd awyrgylch gwleidyddol tra gwahanol, gydag ymgais i weithio mwy drwy gonsensws, a rhoi sylw dyledus i faterion sy’n aml yn mynd ar goll, fel hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau plant.

Ers hynny, rydym wedi gweld dirywiad yng nghanran y menywod sy’n cael eu hethol i’r Cynulliad. Mae’r Panel Arbenigol yn awgrymu mesurau i atal y dirywiad hwn, gan gynnwys deddfu ar gyfer cwotâu cydraddoldeb a chaniatáu i bobl gael eu hethol drwy rannu swydd. Rwy’n credu bod angen ystyried hyn. Beth yw’ch barn chi?

Yna, mae’r mater o bwy a ddylai fod yn gymwys i bleidleisio.

Mae cryn drafodaeth wedi bod am y cynnig i ostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed. Mae cynnig diddorol arall wedi cael llai o sylw. Ar hyn o bryd, gall dinasyddion y DU, dinasyddion y Gymanwlad a dinasyddion aelod-wladwriaethau eraill yr UE sy’n byw yng Nghymru bleidleisio yn etholiadau’r Cynulliad. Wrth gwrs, nid ydym yn gwybod beth fydd statws dinasyddion yr UE sy’n byw yng Nghymru ar hyn o bryd ar ôl ymadael â’r UE.

Un ffordd syml o ddatrys yr holl gymhlethdodau a allai godi yw caniatáu i bawb sy’n preswylio’n gyfreithlon yng Nghymru gael pleidleisio, yn unol â chynigion Llywodraeth Cymru ar gyfer etholiadau cynghorau lleol. Mae hyn i’w weld yn deg i mi. Mae gan bawb sy’n byw yma, ni waeth beth yw ei statws technegol o ran dinasyddiaeth, ran yn yr hyn sy’n digwydd yng Nghymru. Felly nid oes bosib y dylent gael dweud eu dweud am bwy sy’n rhedeg Cymru? Beth yw’ch barn chi?

Hoffwn annog pawb i feddwl am y materion y mae’r ymgynghoriad hwn yn eu codi.

Fe all dadl gyfansoddiadol o’r fath ymddangos yn go ddiflas. Ond yn ei hanfod, mae’n fater o sut rydym yn cael y bobl iawn i wneud y penderfyniadau iawn am faterion sy’n effeithio ar bawb, a chraffu ar y materion hyn: ein gwasanaeth iechyd, yr hyn y mae ein plant yn ei astudio yn yr ysgol, a’n hamgylchedd.

Dyma’ch cyfle chi i gyfrannu at y ddadl ynghylch creu Senedd Cymru sy’n wirioneddol yn cynrychioli pob un ohonom ac yn gweithio ar ran pob un ohonom.
Dewch i’r digwyddiad ar 12 Mawrth, dewch i un o’r cyfarfodydd eraill, neu ewch ar-lein i ymateb i’r ymgynghoriad yno.

Mae’n gyfle i chi godi eich llais.


Mae Academi Morgan yn uned materion cyhoeddus a sefydlwyd gan Brifysgol Abertawe.

Ein nod yw defnyddio ymchwil o’r radd flaenaf i lywio’r gwaith o ddatblygu polisi i fynd i’r afael â’r materion mwyaf heriol y mae Cymru a’r byd yn eu hwynebu heddiw. Rydym yn falch iawn o’r bartneriaeth rydym yn ei datblygu â Chynulliad Cenedlaethol Cymru ac yn falch o fod yn cynnal y digwyddiad pwysig hwn ar 12 Mawrth i alluogi dinasyddion Abertawe a’r rhanbarth i ddweud eu dweud am y cynigion cyffrous y mae Panel Arbenigol y Cynulliad Cenedlaethol wedi’u cyflwyno i dyfu a chryfhau ein democratiaeth yma yng Nghymru.

 

Creu Senedd i Gymru

Teithio Llesol. Beth nesaf?

Yn yr wythnosau diwethaf, gofynnodd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau, yr wyf yn ei gadeirio, i bobl beth yw eu rhesymau dros gerdded a beicio a’u rhesymau dros beidio â gwneud. Cysylltodd dros 2,500 o bobl â ni i rannu eu profiadau.

Yn gyntaf, diolch i bawb a gymerodd amser yn llenwi’r arolwg neu’n cymryd rhan mewn sesiwn grŵp ffocws. Mae’n bwysig iawn i bob un o aelodau’r pwyllgor ein bod yn deall yr heriau rydych chi’n eu hwynebu wrth ddewis teithio’n llesol.

Dywedodd 60% ohonoch sydd eisoes yn deithwyr llesol nad yw beicio’n ddiogel, a dywedodd 67% fod nifer y llwybrau beicio’n wael. Fe wnaeth yr ystadegyn hwn ein synnu.

Dros yr wythnosau nesaf, byddwn yn siarad ag awdurdodau lleol, grwpiau ymgyrchu, ac arbenigwyr ym meysydd yr amgylchedd adeiledig, iechyd ac anabledd. Byddwn yn rhannu eich barn chi â nhw ac yn gofyn cwestiynau  ynghylch sut y gallai Llywodraeth Cymru wneud i Ddeddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 ddarparu llwybrau cerdded a beicio gwell i bobl Cymru.

Ar 21 Mawrth, byddwn yn trafod y mater gyda Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet.  Caiff ein hadroddiad a’n hargymhellion eu cyhoeddi’n fuan wedi hynny. Rwy’n edrych ymlaen at eu rhannu gyda chi.

 

Russell George AC
Cadeirydd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau

 

Cyfrifon Cyhoeddus: Sicrhau bod llywodraethau’n gwario eich arian yn ddoeth.

Adeilad y Pierhead ar fachlud haul ym Mae Caerdydd

Heb waith craffu ar gyfrifon cyhoeddus, ni fyddai achosion o osgoi treth fel gan Amazon a Starbucks wedi cael eu dwyn i oleuni.

Yn ogystal â bod yn berthnasol i swyddogion ac archwilwyr, mae hefyd yn rhywbeth sy’n bwysig i bawb.

Mae’n fater o fynd ar drywydd ble a sut y caiff eich trethi eu gwario.

Mae’r arian hwn yn cael ei wario ar ran pawb, a hynny ar lefel genedlaethol, drwy weinyddiaethau datganoledig, drwy lywodraethau rhanbarthol ac ar lefel leol. Yn yr holl achosion hyn, mae gwleidyddion etholedig yn penderfynu sut i wario ein harian, ac mae’n hanfodol bod y gwariant hwn yn cael ei fonitro i sicrhau ei fod yn effeithiol ac yn effeithlon

Mae’r rôl hon yn golygu bod y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn San Steffan yn dwyn y teitl ‘Brenhines y Pwyllgorau Dethol’, ac fel y dywedodd Margaret Hodge AS mewn gohebiaeth â Gus O’Donell (Pennaeth Gwasanaeth Sifil y DU gynt), ‘Mae’n ddyletswydd ar y Pwyllgor i weithio er budd y cyhoedd a’r trethdalwr yn ddi-ofn, pryd bynnag a lle bynnag yr ydym yn credu bod hynny’n angenrheidiol’.

Heb y gwaith hwn o alw i gyfrif, ni fyddai’r achosion diweddar o osgoi trethi gan gorfforaethau mawr wedi cael eu dwyn i’r parth cyhoeddus, ac efallai na fyddai’r cyfle wedi codi i holi unrhyw un am fethiannau prosiectau a ariannwyd yn gyhoeddus fel Cronfa Buddsoddi Cymru mewn Adfywio.

‘Wnes i erioed feddwl y byddwn i’n mwynhau gwaith a oedd, ar yr olwg gyntaf, yn ymddangos i fod yn waith archwilio sych iawn, yn monitro gwariant y llywodraeth’ – Y Fonesig Margaret Hodge AS

Y Senedd ym Mae Caerdydd

Digwyddiad y Rhwydwaith Cyfrifon Cyhoeddus

Mae Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn falch o fod yn cynnal cyfarfod cyntaf y rhwydwaith cyfrifon cyhoeddus.

Mae bod yn aelod o’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn gyfrifoldeb mawr, ac felly rydym ni fel Pwyllgor eisiau sicrhau ein bod yn barod am yr her, ac yn gwneud ein gorau glas i sicrhau bod eich arian chi’n cael ei wario mewn ffordd gyfrifol.

Ddydd Llun 18 Medi, byddwn yn dod ag ystod eang o bobl ynghyd sydd â diddordeb mewn pwyllgorau cyfrifon cyhoeddus, i ddysgu oddi wrth ei gilydd, datblygu sgiliau newydd a rhannu arfer gorau. Bydd cynrychiolwyr o bob rhan o’r DU a thu hwnt yn trafod sut rydym yn gwneud y gwaith pwysig hwn ar hyn o bryd, a’r hyn y mae modd ei wneud yn well.

Bydd gennym nifer o wahanol sesiynau yn ystod y dydd, gan gynnwys:

  • Prif araith gan y Fonesig Margaret Hodge AS – Beth sy’n gwneud Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus effeithiol?
    Bydd Margaret Hodge yn trafod ei phum mlynedd fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn San Steffan, a’i hymdrech i geisio ailgysylltu’r Senedd â phobl fel pleidleiswyr, trethdalwyr a dinasyddion drwy roi llais i’r materion sy’n bwysig iddyn nhw.
  • Trafodaeth panel – ‘Perthynas sy’n gweithio’ – Rôl yr Archwilwyr yng ngwaith y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus
    Cadeirydd: Anthony Barrett, Archwilydd Cyffredinol Cynorthwyol, Swyddfa Archwilio Cymru
  • Astudiaeth Achos Academaidd –‘Effeithiolrwydd cymharol Pwyllgorau Cyfrifon Cyhoeddus datganoledig y DU’
    Helen Foster, FCA, BA(Anrh), MPA, FHEA Darlithydd mewn Cyfrifeg – Ysgol Fusnes Prifysgol Ulster
  • Ochr arall Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus – Safbwynt tyst
    James Price, Dirprwy Ysgrifennydd Parhaol, Grŵp yr Economi, Sgiliau a Chyfoeth Naturiol, Llywodraeth Cymru

Mae’r agenda llawn ar gael yma.

Cymryd rhan

Cyn y digwyddiad, mae croeso i chi anfon y cwestiynau am gyfrifon cyhoeddus yr hoffech eu gweld yn cael eu hateb, fel:

  • Sut mae pwyllgorau cyfrifon cyhoeddus yn gweithio?
  • Pa adroddiadau sy’n cael eu llunio gan archwilwyr cyffredinol neu bwyllgorau cyfrifon cyhoeddus?
  • Pa dechnegau a dulliau y dylid eu defnyddio i fonitro gwariant gan lywodraethau?
  • Neu unrhyw gwestiynau yr hoffech eu holi i’r rheini sy’n gyfrifol am wario eich arian.

Anfonwch eich cwestiynau ar Twitter drwy ddefnyddio #SeneddPAC neu e-bostiwch SeneddArchwilio@cynulliad.cymru

Yna byddwn yn gallu mynd â’ch cwestiynau i’r digwyddiad ar 18 Medi a’u bwydo i’r trafodaethau.

Digwyddiad

Lleoliad: Y Pierhead, Bae Caerdydd
Dyddiad: 18 Medi 2017
Amser: 9:30 – 4:00pm

Os oes gennych ddiddordeb yn y digwyddiad, mae nifer gyfyngedig o leoedd ar gael. I gadw lle, y manylion cyswllt yw:

SeneddArchwilio@cynulliad.cymru

Gallwch weld y diweddaraf ar y dydd ar ein ffrwd Twitter a gallwch ymuno â’r sgwrs drwy ddefnyddio #SeneddPAC

Yr Hawl i Brynu: dyma beth y mae angen ichi’i wybod am y newidiadau arfaethedig yng Nghymru

Ydy cynlluniau Hawl i Brynu yn helpu tenantiaid fod yn berchen ar gartref neu effeithio ar gymunedau lleol yn negyddol? Dylid eu diddymu neu eu hatal?

Dyma rai o’r cwestiynau trafodwn gyda thenantiaid ledled Cymru fel rhan o’n hymchwiliad y gyfraith arfaethedig i Ddiddymu’r Hawl i Brynu a Hawliau Cysylltiedig yng Nghymru.

Beth yw’r Hawl i Brynu?

Cyflwynwyd y cynllun Hawl i Brynu yn y DU yn 1980 i ganiatáu rhai tenantiaid i brynu eu tai cyngor am ddisgownt.

Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno cynnig newidiadau a fyddai’n dod a’r cynllun Hawl i Brynu i ben yng Nghymru.

Drwy gyflwyno’r gyfraith arfaethedig, nod Llywodraeth Cymru yw diogelu stoc tai cymdeithasol Cymru rhag gostwng ymhellach, gan sicrhau y darperir tai diogel a fforddiadwy i bobl nad ydynt yn gallu cael mynediad i’r farchnad dai i brynu neu rentu cartref.

Mae ein Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau wedi bod yn ystyried penderfyniad Llywodraeth Cymru i gynnig y gyfraith hon i sicrhau eu bod er budd gorau Cymru a’i chymunedau.

Beth mae’r newidiadau arfaethedig yn ei olygu?

Byddai’r hawl i brynu ar gyfer tenantiaid awdurdodau lleol a landlordiaid cofrestredig yn cael ei ddiddymu ar ôl cyfnod o flwyddyn o leiaf ar ôl cyflwyno’r gyfraith.

Mae rhai awdurdodau lleol, gan gynnwys Sir y Fflint, Sir Gaerfyrddin ac Ynys Môn eisoes wedi atal y cynllun hawl i brynu.

Mae Llywodraeth yr Alban eisoes wedi rhoi terfyn ar yr hawl i brynu a hawliau cysylltiedig yn yr Alban, ond mae Llywodraeth y DU yn gweithredu’n wahanol yn Lloegr. Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno ei chynlluniau ei hun i ymestyn y polisi hawl i brynu i fwy o gartrefi.

Byddai’r gyfraith arfaethedig yn rhoi diwedd ar y cynllun hawl i brynu yn holl awdurdodau lleol Cymru.


Eisiau gwybod ein hargymhellion i
Lywodraeth Cymru ar newidiadau i Hawl i Brynu?

Cael yr adroddiad »


Sut gallai’r newidiadau effeithio arnaf i?

Wrth sicrhau bod tenantiaid presennol yn ymwybodol o’r newidiadau, mae’r gyfraith arfaethedig yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi gwybodaeth am ei heffeithiau cyn i’r diddymu digwydd, ac mae hefyd yn rhaid i landlordiaid cymdeithasol yn eu tro ddarparu’r wybodaeth honno i’r holl denantiaid y mae hyn yn effeithio arnynt o fewn dau fis wedi i’r gyfraith arfaethedig ddod i rym.

Ar ôl cyfnod o flwyddyn o leiaf wedi i’r gyfraith ddod i rym, bydd yr holl hawliau’n cael eu diddymu. Mae hyn yn golygu y gall pob tenant y mae hyn yn effeithio arno arfer ei hawl i brynu o fewn y cyfnod hwnnw, ond nid wedi hynny.

Eich barn chi

Ynghyd ag ymgynghoriad cyhoeddus, roedd rhan allweddol o’r ymchwiliad hwn yn cynnwys ymgysylltu a gweithio gyda thenantiaid ledled Cymru i helpu i ddeall beth mae’r newidiadau arfaethedig yn ei olygu iddynt hwy.

Drwy gynnal trafodaethau yng Nghaerdydd, Castell Newydd Emlyn, Bae Colwyn ac Ynys Môn, yn ogystal ag ar-lein ar Dialogue a Facebook, cafodd tenantiaid ledled Cymru gyfle i gymryd rhan, trafod a rhannu eu barn ar y gyfraith arfaethedig ac a ydynt yn teimlo bod angen gwelliannau.

Dylai tai cyngor fod ar gyfer y rhai mewn angen” – Tenant, Grŵp Cyfranogiad Tenantiaid Cyngor Sir Fôn

Cafwyd cefnogaeth eang yn y dystiolaeth ar gyfer y Bil gan denantiaid a sefydliadau, a’r angen i ddiddymu’r Hawl i Brynu er mwyn sicrhau bod y rhai sydd â’r angen mwyaf yn cael mynediad at dai fforddiadwy, ac atal y golled bellach o ran y stoc tai cymdeithasol.

Wedi derbyn yr holl dystiolaeth, mae’r Pwyllgor wedi cytuno bydd diddymu’r Hawl i Brynu yn sicrhau bod y stoc tai cymdeithasol newydd a’r stoc sydd eisoes yn bodoli yn parhau i gael i’w defnyddio ar gyfer ei diben gwreiddiol, sef fel modd o ddarparu llety fforddiadwy ar rent gyfer y rhai sydd â’r angen mwyaf.

Yr effaith ar denantiaid cymwys a pherchentyaeth

Roedd y mwyafrif o denantiaid yn cydnabod y wasgfa y mae pobl yn teimlo bellach yn ceisio cael mynediad at y farchnad dai.

Mae’r cyflog cyfartalog mewn rhai ardaloedd yng Nghymru yn llai na’r isafswm cyflog sydd eu hangen i fod yn gymwys ar gyfer cynlluniau Cymorth I Brynu ac mae nifer o denantiaid yn cael eu cyflogi drwy gontractau dim oriau.

Dywedodd tenantiaid Ynys Môn fod y cyflog cyfartalog yn £14,000 i drigolion.

O ganlyniad, mae’r Pwyllgor yn credu ei bod yn bwysig codi ymwybyddiaeth a hyrwyddo dealltwriaeth o’r mentrau i gynorthwyo perchentyaeth ymhlith tenantiaid cyn y diddymu.  

Dyletswydd i roi gwybodaeth i denantiaiad

Mynegodd llawer o denantiaid eu pryderon ynghylch cyfathrebu’r newidiadau hyn gyda thenantiaid. Nad oes unrhyw fanylion yn y Bil ynghylch sut y dylai’r wybodaeth ofynnol gael ei chyfleu i denantiaiad neu ei haddasu i ddiwallu eu hanghenion amrywiol.

O ganlyniad, mae’r Pwyllgor yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn diwygio’r Bil I sicrhau bod gwybodaeth yn cael ei gyfleu i denantiaiad yn y ffordd fwyaf priodol a hygyrch i ddiwallu eu anghenion amrywiol. Dylai’r Llywodraeth profi’r wybodaeth ddraft gyda thenantiaid cyn iddi gael ei chwblhau er mwyn sicrhau ei bod yn addas at y diben.

“…mae pob dim angen mynediad at y cyfryngau cymdeithasol a’r we nawr… mae unrhyw beth sy’n digwydd nawr yn dyfynnu gwefan am ragor o wybodaeth… bydd pobl yn anwybodus os nad yw’r wybodaeth yn hygyrch” – Tenant, Rhwydwaith Tenantiaid De Cymru TPAS Cymru

Beth yw’r camau nesaf?

Nawr bod y Pwyllgor wedi rhoi ei argymhellion I Lywodraeth Cymru ar sut y gellir gwella’r gyfraith arfaethedig, bydd Llywodraeth Cymru yn cael y cyfle i ymateb.

Cyn gwneud y newidiadau i’r gyfraith arfaethedig, bydd argymhellion y Pwyllgor yn cael eu trafod ymhlith holl Aelodau’r Cynulliad sy’n cynrychioli pobl Cymru ar 18 Gorffennaf 2017.

I gael yr holl wybodaeth a’r datblygiadau diweddaraf, gellwch

  • Dilyn y Pwyllgor ar Twitter @SeneddCLlLCh; a
  • Mynd i dudalen y Pwyllgor ar y gyfraith arfaethedig

Deialog â’n democratiaeth

Ugain mlynedd yn ôl i fis Medi eleni, pleidleisiodd pobl Cymru o blaid eu Cynulliad Cenedlaethol eu hunain.

Dyma’r unig sefydliad gwleidyddol y mae pobl Cymru wedi pleidleisio i’w gael erioed. Heddiw, rydym wedi cyhoeddi ein hadroddiad ar sut y gall Cynulliad Cenedlaethol Cymru ddyfnhau ei berthynas â phobl Cymru drwy ddulliau cyfathrebu digidol a’r cyfryngau cymdeithasol.

tasglu-digidol-cyfryngau-cymdeithasol-yng-nghynulliad-cenedlaethol-cymru

Mae ein ffocws wedi bod ar y dinesydd Cymreig, sef defnyddiwr posibl llwyfan a gwasanaethau’r Cynulliad.

Ein man cychwyn yw y dylai pob gohebiaeth y Cynulliad gael ei chynllunio gyda buddiannau dinasyddion / defnyddwyr yn ganolog iddi, a dylai’r wybodaeth ynddi fod yn agored, er mwyn ceisio datblygu perthynas hirdymor â dinasyddion Cymru.

Yn ein hadroddiad rydym yn dangos sut y gall y Cynulliad Cenedlaethol ddefnyddio’r sianelau cyfathrebu digidol a’r cyfryngau cymdeithasol modern i ganfod beth mae pobl yn ei feddwl ac yn poeni amdano, i gasglu tystiolaeth, gwybodaeth a barn, i gymryd rhan mewn amser real â phobl mewn cymunedau lleol a chymunedau o ddiddordeb.

Yna gall yr un cyfryngau ganiatáu i’r Cynulliad rannu gyda hwy yn uniongyrchol sut y mae eu cynrychiolwyr etholedig, yn unigol ac ar y cyd, yn ceisio ymateb i’r materion hynny.

Mewn rhai meysydd mae ein cynigion yn radical.

Rydym am i’r Cynulliad, ei Aelodau a’i staff, ddeall eu bod yn creu cynnwys: mae’r Cynulliad yn blatfform cynnwys sy’n casglu ffeithiau, gwybodaeth, data, sylwebaeth, barn, a dadansoddiadau, yn ysgrifenedig ac yn glyweledol, sydd naill ai’n arwain at weithredu neu weithiau – yn fwriadol – at beidio â gweithredu.

diwrnod-hacio-yn-y-senedd-bae-caerdydd

Senedd Lab (Diwrnod Hacio), fforio sut y gall arloesiad Digidol gwella’r ffordd mae’r Cynulliad yn ymgysylltu efo’r cyhoedd.

O’i drefnu’n iawn, mae hwn yn lle digidol dwys, gwerthfawr a democrataidd sy’n adlewyrchu sgyrsiau’r genedl am y materion hynny sydd o’r pwys mwyaf iddi. Dylai fod yn arloesol, yn greadigol, ac yn ennyn ysbrydoliaeth.

Roedd ein grŵp yn cynnwys pobl ag amrywiaeth o sgiliau perthnasol, gan gynnwys y cyfryngau, addysg, cynnwys digidol a datblygiadau yn y cyfryngau cymdeithasol, sydd wedi ein galluogi i wneud awgrymiadau ymarferol ar gyfer gwella’r modd y mae’r Cynulliad yn gweithredu.

Mae ein hargymhellion yn amrywiol.

Maent yn cynnwys yr awgrymiadau hyn:

  1. Dylai’r Cynulliad arwain y ffordd a sefydlu gwasanaeth cynnwys integredig gan ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol a sianelau eraill (fel cylchlythyrau e-bost pwrpasol) i ymgysylltu’n uniongyrchol â phobl Cymru.
  2. Dylai’r Cynulliad roi pobl, yn hytrach na’r sefydliad a’i brosesau, wrth wraidd straeon newyddion amserol ac anelu at wneud cysylltiad emosiynol â’r bobl y mae’n eu gwasanaethu.
  3. Dylai’r Cynulliad greu cynnwys sy’n helpu pobl i ddeall y cysylltiadau, y gwahaniaethau a’r berthynas waith rhwng y Cynulliad a sefydliadau allweddol eraill ym mywyd cyhoeddus Cymru, i fynd i’r afael â’r diffyg o ran gwybodaeth ddemocrataidd.
  4. Rhaid i Senedd TV fod yn haws ei ddefnyddio, gyda dull syml o alluogi pobl i ganfod a chlipio ffilmiau’n gyflym er mwyn eu cynnwys mewn pecynnau fideo neu eu mewnblannu ar dudalennau Aelodau’r Cynulliad, gwefannau allanol a phlatfformau’r cyfryngau cymdeithasol.
  5. Dylid mabwysiadu dulliau clyfar ar gyfer dadansoddi’r cyfryngau cymdeithasol i ganfod sgyrsiau a chymunedau ar-lein, a chaniatáu i’r Cynulliad gymryd rhan ynddynt.
  6. Rhaid i’r Cynulliad fanteisio ar bob opsiwn amgen yn lle datganiad i’r wasg fel ffordd o hyrwyddo’i waith. Mae gan fapiau, ffeithluniau, blogiau, a chrynodebau byr y potensial i gyfleu negeseuon anodd mewn ffordd gofiadwy.
  7. Dylid cael adran benodedig hawdd ei defnyddio ar gyfer Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar blatfform Hwb, gydag adnoddau ar gyfer addysgu sy’n gysylltiedig ag anghenion y cwricwlwm newydd sydd ar y gweill ar hyn o bryd.
  8. Dylai’r Cynulliad feithrin cysylltiadau cryf â sefydliadau addysg uwch ac addysg bellach Cymru i’w gwneud yn haws ymgysylltu â’r Cynulliad ac archwilio’r posibilrwydd o ddatblygu MOOC (Cwrs Ar-lein Agored Enfawr) am ei waith.
  9. Dylid mabwysiadu’r platfformau cyfryngau cymdeithasol sydd fwyaf addas i ymgysylltu â phobl ifanc a dysgwyr. Dylai’r Cynulliad groesawu’r potensial ar gyfer ymgysylltu digidol gan ddefnyddio platfformau eraill fel Skype, Facetime, realiti rhith neu realiti estynedig.
  10. Dylid meddwl mwy am brofiad ymwelwyr yn ystâd y Cynulliad – y tu allan a’r tu mewn yn y Senedd a’r Pierhead – gan gynnwys tafluniadau, waliau fideo, realiti rhith a realiti estynedig ar yr ystâd.

Rydym hefyd yn argymell bod dathlu 20 mlynedd, yn 2019, ers sefydlu’r Cynulliad yn cael lle canolog mewn ymgyrch i hyrwyddo straeon datganoli, ac  yn argymell i’r Llywydd y dylai ystyried trefnu Gŵyl Ddemocratiaeth Cymru i gyd-fynd â’r pen-blwydd hwnnw.

person-yn-defnyddio-iphone-am-gyfryngau-cymdeithasol

Wrth bleidleisio dros Gynulliad Cenedlaethol ugain mlynedd yn ôl, creodd pobl Cymru sefydliad democrataidd newydd sy’n gweithredu, mae’n deg dweud, mewn byd cyhoeddus darniog.

Er i’r Cynulliad Cenedlaethol ddechrau    pan oedd ein cyfryngau yn datblygu dulliau digidol, aethom ati mewn gwirionedd i greu llywodraeth gyhoeddus newydd yng Nghymru heb fod gan Gymru fyd cyhoeddus cydgysylltiedig. Nid ein gwaith ni fel grŵp oedd ystyried y cyfryngau yng Nghymru a’u heriau strwythurol – mae pwyllgorau’r Cynulliad wedi bod yn ystyried hynny eu hunain.

Ein tasg ni oedd helpu’r Cynulliad Cenedlaethol benderfynu sut orau i feithrin deialog ddwys, ddiffuant a pharhaus gyda phobl Cymru.

Dyma’n hadroddiad. Ymlaen â’r drafodaeth!

lawrlwytho-adroddiad-tasglu-digidol