Gofalu am wenyn y Pierhead: ein staff sy’n gwirfoddoli

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Awst 2019

Mae Pierhead y Cynulliad wedi bod yn gartref i ddau gwch gwenyn ar y to ers mis Gorffennaf 2018, lle mae tîm bach o staff sy’n gwirfoddoli yn eu monitro ac yn gofalu amdanynt yn rheolaidd.

Er gwaethaf eu lleoliad ar y to mae’r cychod gwenyn mewn man diogel, cysgodol sy’n eu hamddiffyn rhag y gwaethaf o dywydd Bae Caerdydd. O dan lygaid craff ein gwirfoddolwyr gwnaethant ymgartrefu drwy’r hydref a goroesi eu gaeaf cyntaf. Nawr mae’n haf eto, mae’r gwenyn yn gweithio’n galed ac wedi dechrau cynhyrchu mêl.

Yma, mae dau o’n gwirfoddolwyr yn siarad am eu profiadau:

Emily

Mae’r haf wedi cyrraedd ac mae gwenyn y Pierhead yn brysurach nag erioed yn chwilota ardaloedd cyfagos y Pierhead i adeiladu storfeydd o’u mêl euraidd bendigedig.

Er bod un o’r cychod gwenyn wedi cael dechrau cymharol araf yr haf hwn, mae’r gwenyn wedi gwneud iawn amdano ac maen nhw bellach wedi cronni ffrâm ar ôl ffrâm o fêl a fydd yn cael ei gynaeafu yn yr hydref. Nid yw byth yn peidio â fy synnu pa mor galed y mae’r gwenyn yn gweithio…i wneud dim ond 1KG o fêl, bydd ein gwenyn wedi hedfan 145,000km a gallent fod wedi ymweld â hyd at 2000 o flodau’r dydd! Fel y gallwch weld o’r lluniau isod, maen nhw wedi bod yn brysur iawn.

Felly sut mae’r gwenyn yn gwneud mêl? Mae ein gwenyn wedi bod yn brysur yn chwilota’r ardal leol am neithdar a geir mewn planhigion a blodau gwyllt. Cesglir y neithdar, yna unwaith y bydd y tu mewn i’r cwch gwenyn, bydd y gwenyn gweithgar yn bwyta, yn treulio ac yn ailgyfogi’r neithdar i’r celloedd. Pan fydd y cysondeb cywir, caiff y mêl ei selio, sef yr hyn y gallwch chi ei weld yn y lluniau isod.

Dyma’r tymor cyntaf lle byddwn ni’n gallu cynaeafu mêl, ac fel gwenynwr newydd rwy’n edrych ymlaen at weld y broses. Mae mêl wedi’i gynaeafu ers miloedd o flynyddoedd am ei fuddion amrywiol. Nid yn unig y mae’n flasus a byth yn difetha, ond mae ganddo hefyd lawer o briodweddau meddyginiaethol hefyd. Mae’n wrthfacterol ac yn wrthlidiol a gellir ei ddefnyddio hyd yn oed i helpu i leddfu symptomau clefyd y gwair. Gobeithio y bydd y gwenyn yn ddigon caredig i rannu peth o’u mêl gyda ni yn ddiweddarach yn y flwyddyn!

Oeddech chi’n gwybod?
Daethpwyd o hyd i fêl ym meddrodau Pharoaid yr Aifft hynafol a phan gawsant eu cloddio roeddent yn dal i fod yn fwytadwy 3000 o flynyddoedd yn ddiweddarach! Profi’r theori nad yw mêl byth yn difetha!

Sian D


Fel carwr natur, rwy’n teimlo’n ffodus iawn i fod yn rhan o brosiect mor gyffrous yn y Cynulliad.

Pwy ag ŵyr bod cymaint i’w ddysgu am wenyn?! Rydw i wedi bod yn gweithio ar y prosiect ers ychydig dros flwyddyn bellach ac rydw i’n dal i ddysgu yn gyson am eu ffyrdd a’u triciau. Rydw i bron bob amser yn cael fy synnu pan fydda i’n codi’r caead oddi ar gwch gwenyn ac yn edrych i mewn – yn enwedig ar y cyflymder rhyfeddol y mae’r cychod gwenyn yn newid ac yn datblygu.

Mae natur brysur y gwenyn yn golygu ei bod yn hanfodol ein bod yn cynnal archwiliadau wythnosol yn ystod misoedd yr haf, tra bod y blodau’n blodeuo a bod gweithgarwch peillio yn mynd rhagddo. Rydyn ni’n gweithio fel pâr yn ystod yr arolygiadau, gan sganio bob ffrâm yn drylwyr wrth inni weithio ein ffordd drwy’r cwch gwenyn. Wrth inni sganio rydyn ni’n edrych am fêl (eu cyflenwad bwyd); paill; celloedd nythaid wedi’u capio; larfa; wyau; a’r frenhines anamlwg fel arfer.

Yn ystod arolygiad efallai y byddwch yn dod o hyd i rai o’r gwenyn yn codi eu cefnau yn yr awyr ac yn gwyntyllu eu hadenydd yn wyllt. Os ydych chi’n ddigon dewr i roi’ch wyneb yn agos atyn nhw, yna byddwch chi’n arogli arogl ffres hyfryd lemwn. Mae’r arogl hwn a ryddheir yn helpu’r gwenyn sy’n chwilota am fwyd i ddod o hyd i’w ffordd adref.

Wrth ichi sganio drwy’r cychod gwenyn fe welwch hefyd fod y celloedd wedi’u capio yn dod mewn gwahanol feintiau. Bydd y rhai mawr sydd wedi codi yn cynnwys gwenyn drôn (gwryw) ac mae’r celloedd mwy gwastad yn cynnwys gwenyn benywaidd llai.

Oeddech chi’n gwybod y gall y frenhines ddewis rhyw ei phlant? Pan fydd brenhines forwyn yn gadael y cwch gwenyn am y tro cyntaf bydd hi’n cael sawl pariad gyda gwenyn drôn yn ystod ei hediad. Yna mae hi’n storio’r sberm gan ei ddefnyddio fesul tipyn wrth iddi ddodwy ei hwyau. Bydd ei chyflenwad fel arfer yn para tua thair blynedd. Os bydd hi’n ffrwythloni ŵy â sberm yna bydd gwenynen fenyw yn dod i’r amlwg, a bydd drôn yn dod allan o ŵy heb ei ffrwythloni. Mae’r ‘dewis’ hwn yn cael ei bennu gan faint y celloedd haid a wneir gan y gwenyn gweithgar. A dim ond ychydig o’r ffeithiau hynod ddiddorol am y gwenyn rhyfeddol yw’r rhain!

Sian C

Manteisiais ar y cyfle i fod yn rhan o’r tîm cadw gwenyn yma yn y Cynulliad ac nid yw fy mhrofiad hyd yma wedi siomi.

Mae cadw gwenyn yn hynod ddiddorol ac rwy’n teimlo bod yr amser a dreulir ar ben y Pierhead mor hamddenol. Mae gofalu am y gwenyn a gwylio’r cychod gwenyn yn tyfu ac yn newid wedi bod yn addysg, ac rwy’n llawn parch tuag at y cytrefi a’r ffordd y mae natur yn gweithio.

Rydw i wedi dysgu cymaint, nid yn unig am y gwenyn, ond hefyd mae hefyd wedi ennyn fy niddordeb mewn materion amgylcheddol ymhellach ac o hyn rydw i wedi gwneud rhai newidiadau mawr i’m harferion fel defnyddiwr, fy neiet ac yn yr ardd! Nid yn unig rydw i wedi dysgu sgil newydd, rydw i hefyd wedi cwrdd â phobl newydd anhygoel o bob rhan o fywyd y Cynulliad, na fyddwn i wedi cael y cyfle i ddweud mwy na ‘helo’ cyflym iddyn nhw yn y coridor fel arall.

Diolch am y cyfle i fod yn rhan o brosiect mor arloesol – dwi wrth fy modd!”

Katy

Rwyf bob amser yn synnu gweld y llythrennau ‘Dr.’ o flaen fy enw. Ond, doctor ydw i. Nid y math y byddech chi am gael yn gwmni ar awyren pan fo’r stiwardiaid yn gweiddi ‘a oes meddyg yma?!’, efallai, oherwydd fy mod i’n ‘Ddoctor Gwenyn’ (yn ôl fy nghyfeillion, ta beth). Roedd fy noethuriaeth yn seiliedig ar astudio pryfed peillio gwyllt, a oedd yn cynnwys nodi rhywogaethau gwenyn a’r blodau y maen nhw’n bwydo arnyn nhw.

Felly, roeddwn i wedi cyffroi’n lân i glywed bod y Cynulliad wedi dechrau cadw gwenyn. Erbyn hyn, rwy’n aelod o’r tîm Gwenyn, ac mae’n fraint o’r mwyaf. Er fy mod i wedi astudio cymunedau o bryfed peillio gwyllt, nid oedd gennyf ddim profiad o gadw gwenyn mêl. Rwyf wedi dysgu cymaint gan Nature’s Little Helpers a fy nghyfeillion ar y tîm, ac rwy’n ddiolchgar iawn am y cyfle i wneud hynny.

Maen nhw’n anifeiliaid anhygoel. Maen nhw’n gweithio fel grŵp go iawn, ac mae i bob un aelod o’r grŵp ei rôl arbenigol yn dibynnu ar ei oedran, gan fynd ati i’w chyflawni’n ddiwyd. Y gwenyn ieuengaf yw’r glanhawyr. Maen nhw’n symud ymlaen i fwydo’r larfâu sy’n frodyr ac yn chwiorydd iddyn nhw, adeiladu’r crwybrau a gwarchod y cwch gwenyn cyn hedfan i ffwrdd i gasglu paill a neithdar. Gyda’i gilydd, maen nhw’n creu’r grŵp mwyaf trylwyr a rhyfeddol. Ac, wrth gwrs, mae yna Frenhines. Fodd bynnag, nid yw hi’n teyrnasu fel y byddech chi’n dychmygu, oherwydd y gwenyn gweithgar sy’n penderfynu beth yw beth. Drwy arwyddion, maen nhw’n rheoli gweithgarwch y frenhines – maen nhw hyd yn oed yn penderfynu a yw hi’n dodwy cynrhonyn gwrywaidd neu fenywaidd!


Oherwydd eu lleoliad ar y to a pheidio â bod eisiau aflonyddu ar y gwenyn, nid yw’r cychod gwenyn ar agor i’r cyhoedd, er efallai y byddwch chi’n gweld un o’n gwenyn yn casglu paill o amgylch Bae Caerdydd.

Diwrnod Atal Hunanladdiad y Byd – Cefnogi Athrawon a Phobl Ifanc

Lynne Neagle AC

Mae hunanladdiad yn bwnc anodd iawn ac yn rhy aml mae’n bwnc sy’n croesi meddwl llawer o bobl ifanc, gan gynnwys plant ysgol. Dyna pam, heddiw – ar Ddiwrnod Atal Hunanladdiad y Byd – rwy’n falch o groesawu’r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi ei chanllaw cyntaf erioed i gefnogi athrawon ynghylch hunanladdiad a hunan-niweidio.

Hunanladdiad a phobl ifanc

Hunanladdiad yw prif achos marwolaeth ymhlith pobl ifanc. Mae’r ffigurau diweddaraf, a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn dangos cynnydd amlwg yn nifer y bobl ifanc sy’n marw trwy hunanladdiad a chynnydd sy’n peri pryder yn nifer y merched sy’n marw trwy hunanladdiad.

Gellir atal hunanladdiad, a dyna pam rwyf wedi ymrwymo i godi ymwybyddiaeth o atal hunanladdiad. Credaf fod yn rhaid i ni, fel gwlad, wneud popeth o fewn ein gallu i ymyrryd a rhoi stop ar farwolaethau ataliadwy.

Cynorthwyo pobl ifanc, athrawon ac ysgolion

Y ffaith drasig yw, yn 2017, bu farw tua 226 o blant ysgol ledled y DU drwy hunanladdiad. Mae’n amlwg bod angen canllawiau ar ysgolion i gefnogi athrawon a gweithwyr proffesiynol eraill sy’n dod i gysylltiad yn rheolaidd â phlant a phobl ifanc.

Yn wir, yn ein hadroddiad pwysig, Cadernid Meddwl, gelwais i yn fy rôl fel cadeirydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad Cenedlaethol am i ganllawiau o’r fath ar siarad am hunanladdiad a hunan-niweidio gael eu cyhoeddi ar gyfer ysgolion. Rwy’n falch bod Llywodraeth Cymru wedi gwrando arnom ac y bydd, yr wythnos hon, yn lansio canllawiau i gynorthwyo staff ysgolion i ymateb i bobl ifanc sy’n meddwl am hunanladdiad neu sy’n hunan-niweidio.

Yr her nawr fydd gweithredu a mynd ymhellach fyth. Mae’r canllawiau’n gadarn ynghylch sut y dylai ysgolion ymateb i bobl ifanc lle mae’n glir eu bod yn mynd drwy’r felin, ond mae’n hynod bwysig ein bod ni’n codi pont i helpu ysgolion i gyrraedd y bobl ifanc hynny nad oes neb yn gweld eu bod yn mynd drwyddi, sef y rhai na wyddys amdanynt hyd nes ei bod yn rhy hwyr.

Mae dwys angen inni fod mewn sefyllfa lle ein bod nid yn unig yn ymateb i bobl ifanc mewn trallod amlwg, ond ein bod hefyd yn sicrhau bod trafodaethau sensitif a phriodol am hunanladdiad yn digwydd ym mhob ysgol.

Rwyf wedi credu ers tro mai busnes pawb yw iechyd meddwl mewn ysgol, felly, wrth groesawu’r canllawiau newydd, byddaf yn parhau i bwyso ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod dull sensitif ynghylch atal hunanladdiad yn dod yn rhan arferol o amserlenni ysgolion.

Mae gan ysgolion a’r system addysg rôl allweddol i’w chwarae o ran creu gwytnwch emosiynol. Roedd yr adroddiad Cadernid Meddwl, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2018, yn cynnwys map ar gyfer newid sylweddol o ran cefnogi iechyd emosiynol ac iechyd meddyliol plant.

Wrth wraidd ein hargymhellion roedd galwadau am fwy o bwyslais ar feithrin gwytnwch, ac ymyrraeth gynnar – i ymgorffori strategaethau iechyd meddwl a strategaethau ymdopi da a fydd yn aros gyda phobl ifanc am weddill eu hoes. 

Gwella’r dyfodol ar gyfer plant, pobl ifanc ac oedolion

Credaf yn gryf, os cawn ni hyn yn iawn i’n plant a’n pobl ifanc, bydd cymaint o bethau eraill yn disgyn i’w lle. Byddant yn dysgu’n well, byddant yn cyflawni mwy, a byddant yn cael swyddi gwell, ond byddant hefyd yn oedolion mwy gwydn. Rwy’n credu bod cysylltiad uniongyrchol rhwng gwneud hyn yn iawn a rhwystro’r cynnydd a welir mewn problemau iechyd meddwl ac yn nifer yr hunanladdiadau ymhlith oedolion hefyd.

Nid ydym yn awgrymu y dylai athrawon ddod yn arbenigwyr iechyd meddwl. Ond hoffem weld bod pawb sy’n gofalu am blant a phobl ifanc, sy’n gwirfoddoli, neu sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc yn cael hyfforddiant ym maes ymwybyddiaeth o iechyd emosiynol ac iechyd meddwl, i helpu i fynd i’r afael â materion yn ymwneud â stigma, hybu iechyd meddwl da a gallu dangos y ffordd at wasanaethau cymorth lle bo angen.

Yn ystod yr ymchwiliad Cadernid Meddwl, dywedwyd wrthym fod llawer o athrawon yn ofni dweud y peth anghywir. Rwyf wedi siarad ag athrawon sydd wedi dweud wrthyf eu bod yn ofni mynd adref gyda’r nos am mai nhw yw’r unig bobl sydd ar ôl a all helpu rhywun ifanc sy’n hunan-niweidio, ac nid ydynt yn gwybod beth i’w wneud.

Dyna pam yr ydym yn pwyso am i hyfforddiant iechyd meddwl sylfaenol – gan gynnwys sut i siarad am hunanladdiad – fod yn rhan o hyfforddiant cychwynnol athrawon a rhan o eu datblygiad proffesiynol parhaus. Mae gwir angen i ni alluogi pobl sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc i deimlo’n gyffyrddus am gynnal sgyrsiau anodd.

Mae galluogi pobl i siarad am hunanladdiad yn allweddol. Fel aelod o’r grŵp gweinidogol ar y cyd a sefydlwyd mewn ymateb i Gadernid Meddwl er mwyn cyflymu’r gwaith ar ddull ysgol gyfan tuag at iechyd meddwl plant, caf fy hun yn aml yn dweud os ydym yn canolbwyntio ar feithrin perthnasoedd tosturiol â phobl ifanc, yna mae’n dilyn bydd iechyd meddwl yn fusnes pawb mewn ysgolion.

Rwy’n croesawu’r canllawiau newydd hyn fel cam ymlaen tuag at feithrin y dull tosturiol a charedig hwnnw, a gobeithio y bydd yn annog i bawb weld bod gan bob un ohonom ran i’w chwarae wrth atal hunanladdiad.

10 rheswm i ymweld â’r Senedd yr haf hwn

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Chwilio am rywbeth i’w wneud y penwythnos hwn? Beth am fynd i Fae Caerdydd i ymweld â’r Senedd?

O wleidyddiaeth i bensaernïaeth, o gelf i gynhyrchion Cymreig, mae gan y Senedd rywbeth at ddant pawb.

1. Y bensaernïaeth a’r dyluniad sydd wedi ennill gwobrau

Mae’r Senedd yn wirioneddol unigryw. Mae’n well edrych ar y twmffat a’r canopi enfawr o bren cedrwydd Canada cynaliadwy o’r tu mewn i’r adeilad, lle gallwch archwilio ar ddwy lefel.

2. Archwilio llwybr y Senedd

Ydych chi’n chwilio am weithgareddau difyr, rhad ac am ddim i blant i’w mwynhau’r penwythnos hwn? Gall fforwyr bach deithio drwy’r canrifoedd ar ein llwybrau i blant.  Chwiliwch y Senedd a chasglwch y cliwiau – a dysgwch lawer o ffeithiau diddorol ar hyd y ffordd. Rhowch eich cerdyn wedi’i orffen yn ôl i’r Dderbynfa a chewch gynnig yn y raffl i ennill gwobr!

3. Gweld beth sy’n digwydd y tu ôl i’r llenni

Dros yr haf mae ein teithiau tywys arferol yn cynnwys mynediad unigryw i ardaloedd nad ydynt fel arfer ar agor i’r cyhoedd. Bydd ein tywyswyr cyfeillgar, arbenigol yn mynd â chi ar daith drwy hanes y Bae i bensaernïaeth y Senedd a Chymru heddiw.
Gorau oll, mae’r teithiau am ddim ac yn rhedeg yn ddyddiol am 11.00 / 14.00 / 15.00

4. Mwynhau blas o Gymru yn ein caffi a’n siop

Mae diwrnod o archwilio’r Bae yn galw am baned a chacen yn ein caffi. Dewiswch o amrywiaeth o luniaeth a mwynhewch olygfeydd hyfryd o’r Bae drwy ffenestri enfawr y Senedd. Wrth ymyl y caffi mae’r siop, sy’n cadw cynnyrch, llyfrau ac anrhegion Cymreig.

5. Edrych ar gelf

Bydd y Senedd yn cynnal arddangosfeydd newydd gwych drwy gydol yr Haf.

Gallech greu eich cerdyn post eich hun o Gymru wedi’i ysbrydoli gan osodiad enfawr Steve Knapik MBE a’i bostio yn ein blwch post.
Dysgwch am hanes Bae Caerdydd drwy hen luniau du a gwyn Jack K Neale o longau yn hwylio allan o Ddociau Bute, gan gludo glo De Cymru yn ôl i Ffrainc.
Neu meddyliwch am yr hyn y byddech chi’n ei ychwanegu at Drawn Together, prosiect cenedlaethol a oedd yn gwahodd pobl i gymryd pum munud i dynnu llun rhywbeth y gallent ei weld. Cyfrannodd dros 4,500 o bobl gyda lluniau wedi dod o bob sir yng Nghymru.

6. Y tîm diogelwch mwyaf cyfeillgar yng Nghaerdydd

Fel gydag unrhyw adeilad seneddol, mae’n ofynnol i bob ymwelydd fynd drwy broses ddiogelwch fel yn y maes awyr ar ei ffordd i mewn i’r Senedd. Fodd bynnag, mae ein tîm diogelwch yn gwneud eu gorau i greu argraff gyntaf dda. Dyma ddetholiad bach iawn o’r nifer fawr o sylwadau a gawsom amdanynt ar Trip Advisor:

“Wedi gorfod mynd drwy broses ddiogelwch, ond roedden nhw y mwyaf cyfeillgar imi ddod ar eu traws (Heathrow, cymerwch sylw)”
Celticfire

“Yr adeilad llywodraeth mwyaf cyfeillgar imi ymweld ag ef erioed! Adeilad hardd a diddorol gyda’r staff mwyaf cyfeillgar imi ddod ar eu traws erioed. Roedd hyd yn oed y tîm diogelwch yn hyfryd, gan sicrhau trosglwyddiad hawdd, diogel i’r adeilad.”
Gillyflower58


“Proses ddiogelwch fel yn y maes awyr yn cael ei chyflawni gan staff hapus a chyfeillgar iawn.”
138Paul138

Wnaethom ni sôn bod gennym hefyd Dystysgrif Ragoriaeth Trip Advisor?

7. Mwynhau dyluniad amgylcheddol y Senedd

Poeth ym Mae Caerdydd? Mae dyluniad unigryw y Senedd yn ei chadw’n hyfryd ac yn oer ar ddyddiau’r haf. Mae ei ffenestri yn agor ac yn cau’n awtomatig er mwyn helpu i reoleiddio’r tymheredd y tu mewn.

8. Helpu ni i ddathlu 20 mlynedd

Eleni rydym yn dathlu 20 mlynedd o Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Rhannwch eich dyheadau ar gyfer Cymru dros yr 20 mlynedd nesaf ar ein bwrdd.

9. Mae gennym Lego®, Duplo® a gweithgareddau ar gyfer y rhai bach

Os ydych chi’n teimlo’n ysbrydoledig ar ôl gweld dreigiau, tywysogesau a dewiniaid Bright Bricks, dewch draw i ychwanegu eich creadigaeth Lego® eich hun i’n map o Gymru. Drwy gydol y gwyliau mae gennym hefyd daflenni lliwio a chrefftau ar gael i ddiddanu’r rhai bach wrth ichi fwynhau egwyl fach.

10. Mae am ddim!

A faint mae’n ei gostio i gael mynediad at hyn i gyd, fe’ch clywaf yn gofyn? Dim byd. Mae’r Senedd yn adeilad cyhoeddus – eich adeilad chi – ac rydyn ni ar agor 7 diwrnod yr wythnos. P’un a ydych chi’n ymweld â Chaerdydd am y penwythnos neu’n rhywun lleol nad ydych erioed wedi mentro y tu mewn, ewch i lawr i’r Senedd yr haf hwn wrth inni ddathlu 20 mlynedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Ein Cynulliad Dinasyddion cyntaf

Ar benwythnos 19 – 21 Gorffennaf, ymgasglodd 58 o’r 60 o bobl a ddewiswyd fel rhai sy’n cynrychioli poblogaeth Cymru yn Neuadd Gregynog, yn y Canolbarth, i gymryd rhan yn ein Cynulliad Dinasyddion cyntaf. Penderfynodd Comisiwn y Cynulliad gynnal y Cynulliad Dinasyddion hwn fel rhan o’i ddathliadau 20 mlynedd.

Roedd gan y Cynulliad Dinasyddion ddau gwestiwn i’w ystyried:

  • Sut y gall pobl yng Nghymru lywio eu dyfodol?
  • Pa feysydd datganoledig sy’n gweithio’n arbennig o dda a pha rai sy’n herio Cymru?

Cyfranogwyr y Cynulliad Dinasyddion

Dewiswyd chwe deg o gyfranogwyr, o blith ymgeiswyr o 10,000 o aelwydydd a ddewiswyd ar hap, i gymryd rhan. Roeddent yn gynrychioliadol o safbwynt demograffig o’r boblogaeth yng Nghymru. Nid oedd gan oddeutu 75 y cant radd prifysgol, nid oedd gan 25 y cant unrhyw TGAU neu gymhwyster cyfwerth, ac ni phleidleisiodd 60 y cant yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru (y Cynulliad) yn 2016. Gan hynny, roedd y gymanfa wleidyddol hon yn wahanol i unrhyw un arall a gafwyd dros yr ugain mlynedd diwethaf yng Nghymru.

Roedd y 60 unigolyn a ddewiswyd i gymryd rhan yn y digwyddiad hwn yn gynrychioliadol o boblogaeth Cymru 16 oed a hŷn o ran:

Oedran:

  • 16-29 – 23.5 y cant (14-15)
    • 39-44 – 22.4 y cant (13-14)
    • 45-59 – 23.9 y cant (14-15)
    • 60+ – 30.2 y cant (18)

Lefel addysg:

  • Dim cymwysterau – 25.9 y cant (15-16)
    • Lefel 1 neu 2 – 29 y cant (17-18)
    • Lefel 3 neu brentisiaeth neu arall – 20.5 y cant (12-13)
    • Lefel 4 neu uwch – 24.5 y cant (14-15)

Daearyddiaeth:

  • 12 o bobl o bob un o’r 5 rhanbarth etholiadol.

Ethnigrwydd:

  • Gwyn – 95.6 y cant (50)
  • BAME – 4.4 y cant (10 – penderfynwyd gor-gynrychioli’r categori hwn)

Nifer a bleidleisiodd yn etholiad 2016

  • Wedi pleidleisio – 40.7 y cant (24-25)
    • Anghymwys neu heb bleidleisio – 59.3 y cant (35-36)

Sgiliau Cymraeg (siarad, darllen, ysgrifennu, deall neu ryw gyfuniad o’r fath):

  • Oes – 26.7 y cant (16)
    • Nac oes – 73.3 y cant (44)

Rhyw (hunan-ddynodedig):

  • Gwryw – 51 y cant (30-31)
    • Benyw – 49 y cant (29-30)
    • Arall – 0 y cant (ni ddewisodd neb y categori hwn)

Penwythnos y Cynulliad Dinasyddion

Dechreuodd y Cynulliad Dinasyddion gyda chyfranogwyr yn ystyried y meysydd sydd wedi’u datganoli i Gymru. Cyflwynodd panel o siaradwyr wybodaeth gefndirol am y Cynulliad, ei gyllideb, ei bwerau a’i rôl. Yna gofynnwyd i’r cyfranogwyr nodi ar bapur:

Daeth y cyfranogwyr i gasgliadau ar y meysydd yr oeddent yn teimlo bod Cymru yn gwneud yn dda mewn perthynas â hwy, a’r meysydd yr oeddent o’r farn eu bod yn cynnig yr her fwyaf i Gymru.

“Clywais lawer o safbwyntiau diddorol ac amrywiol o amgylch y bwrdd – hoffwn weld rhai o’r rhain yn cael eu gweithredu”.


Niz, aelod o’r Cynulliad Dinasyddion.

Yna, canolbwyntiodd y cyfranogwyr ar y prif gwestiwn yr oedd Cynulliad Dinasyddion hwn i fod i roi sylw iddo, sef sut y maen nhw – pobl Cymru – am allu llywio eu dyfodol drwy waith y Cynulliad.

Clywodd y cyfranogwyr gan siaradwyr arbenigol a gyflwynodd dystiolaeth i’r Cynulliad Dinasyddion ynghylch y ffyrdd y gallant wneud hyn eisoes. Yn dilyn hynny, gwnaethant ganolbwyntio ar y ffyrdd ychwanegol y gallai pobl yng Nghymru wneud hyn yn y dyfodol.

Canolbwyntiodd y cyfranogwyr ar y swyddogaethau a ganlyn:

  1. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ddylanwadu ar waith pwyllgorau.
  2. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ymgysylltu â’r broses ar gyfer cymeradwyo’r gyllideb ddrafft.
  3. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy ofyn cwestiynau i’r Llywodraeth.
  4. Ffyrdd o lywio’r dyfodol drwy helpu i osod agenda’r Cynulliad (e.e. y broses ddeisebau, Senedd Ieuenctid Cymru).

Adborth gan gyfranogwyr:

Llenwodd yr holl gyfranogwyr ffurflen adborth ar ddiwedd penwythnos y Cynulliad Dinasyddion, gan roi eu barn ynghylch a oedd cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion wedi newid eu teimladau neu beidio o ran cyfrannu at y broses o wneud penderfyniadau yn fwy cyffredinol.

  • Cytunodd 91 y cant o’r cyfranogwyr yn gryf fod cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion hwn wedi eu gwneud yn fwy awyddus i gymryd rhan mewn agweddau eraill ar y broses o wneud penderfyniadau.
  • Cytunodd 93 y cant yn gryf eu bod yn teimlo’n fwy hyderus i gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau gwleidyddol yn sgil cymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion.

“Roedd y profiad o ddod yma, cwrdd â llawer o bobl wahanol, a gwrando ar safbwyntiau gwahanol yn wych – roedd yn benwythnos da iawn.”

Sarah, aelod o’r Cynulliad Dinasyddion

Yr adroddiad

Mae adroddiad ynghylch y Cynulliad Dinasyddion wrthi’n cael ei ddrafftio. Bydd yr adroddiad yn ystyried y materion a ganlyn:

1. Yr hyn y mae cyfranogwyr yn ei werthfawrogi fwyaf am Gymru fel y mae ar hyn o bryd;

2. Yr hyn y mae cyfranogwyr yn ei ystyried fel yr heriau mwyaf sy’n wynebu Cymru;

3. Manteision ac anfanteision pob ffordd ychwanegol o lywio’r dyfodol;

4. Trefn dewis y cyfranogwyr o ran datblygiadau arloesol ym mhob un o’r pedair swyddogaeth a drafodwyd, a pham;

5. Trefn dewis y cyfranogwyr o ran yr holl ddatblygiadau arloesol, a pham;

6. Barn y cyfranogwyr ynghylch a ddylid ystyried mabwysiadu pob datblygiad arloesol ai peidio, a pham.

Bydd hyn yn rhoi dealltwriaeth ragorol i’r Cynulliad o’r hyn y mae pobl yng Nghymru yn ei ystyried fel yr heriau mwyaf a sut yr hoffai pobl yng Nghymru allu llywio eu dyfodol drwy waith y Cynulliad.

Y nod yw cyhoeddi’r adroddiad mewn digwyddiad cyhoeddus yn ystod Gŵyl Wleidyddiaeth Gwlad ddiwedd mis Medi, a bydd Comisiwn y Cynulliad yn trafod ei ymateb yn nhymor yr hydref.

Y tîm sy’n gyfrifol am y Cynulliad Dinasyddion

Casglwyd y dystiolaeth a’r wybodaeth i’r cyfranogwyr gan arweinwyr arbenigol y Cynulliad Dinasyddion, sef: Yr Athro Graham Smith, Athro Gwleidyddiaeth a Chyfarwyddwr y Ganolfan Astudio Democratiaeth ym Mhrifysgol Westminster a Dr Huw Pritchard, darlithydd y Gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod o Ganolfan Llywodraethiant Cymru. Helpodd Huw drwy gasglu gwybodaeth gefndirol ar gyfer y Cynulliad Dinasyddion.

Hefyd, cydlynodd grŵp llywio Comisiwn y Cynulliad waith craffu a dadansoddi mewnol, ac fe roddodd Cymdeithas Hansard feirniadaeth ddiduedd allanol.

Yn ogystal â hynny, rhoddodd y siaradwyr arbenigol, sy’n academyddion ac ymarferwyr blaenllaw yn y maes hwn, gyngor ar ba mor gynhwysfawr, cywir a chytbwys oedd y dystiolaeth yr oedd y Cynulliad i’w chlywed ar y cyfleoedd sydd i’w cael nawr ac yn y dyfodol i bobl yng Nghymru lywio eu dyfodol. 

Roedd siaradwyr gwadd y Cynulliad Dinasyddion yn cynnwys yr arweinwyr arbenigol, ynghyd â Dr Alan Renwick, Coleg Prifysgol Llundain, Dr Diana Stirbu, Prifysgol Metropolitan Llundain, Dr Clodagh Harris, Coleg Prifysgol Corc, yr Athro Cristina Leston-Bandeira, Prifysgol Leeds a Rebecca Rumbul, Ymchwilydd Arweiniol gyda My Society.

Comisiynodd Comisiwn y Cynulliad ddau sefydliad blaenllaw i gyflwyno a recriwtio’r Cynulliad Dinasyddion, sef y Sortition Foundation, sy’n darparu datrysiadau haenedig dethol ar hap, a’r Involve Foundation, prif elusen cyfranogiad cyhoeddus y DU.

Llond Gwlad o Dalent Greadigol

Steve Knapik MBE sy’n sôn am ei arddangosfa, ‘Cerdyn Post o Gymru’, sy’n agor yn y Senedd ar 27 Gorffennaf 2019.

Rwy’n artist, ond rwyf hefyd yn angerddol am fy ngwaith gyda’r elusen i blant, Blue Balloon. Drwy’r elusen hon, mae llawer o bobl yn gweithio’n galed i wella bywydau plant yng Nghymru.  Ychydig flynyddoedd yn ôl, roeddwn i am helpu Blue Balloon drwy drefnu prosiect celf enfawr i greu tirlun mawr, mawr iawn; mor fawr, a dweud y gwir, roeddwn i’n gobeithio torri Record Guinness y Byd am y tirlun parhaus hiraf erioed. Roeddwn i’n gwybod y byddai’n llawer o waith, felly gofynnais am help gan lawer o wahanol bobl, gan gynnwys disgyblion ysgolion cynradd, grwpiau sy’n cefnogi pobl sy’n byw â dementia, a disgyblion ysgolion sydd ag anghenion ychwanegol. Roedd hi’n bwysig i mi gynnwys amrywiaeth o bobl i wneud yn siŵr bod y prosiect yn cynnwys ac yn croesawu pawb.

Gwnaethom ni weithio’n galed am bum mlynedd. Roedd trefnu popeth yn dipyn o waith, ond roedd e’n werth chweil i weld y cyffro a’r mwynhad ar wynebau pawb. Er mwyn torri Record Guinness y Byd, roedd angen o leiaf 30,000 o ddarluniadau arnom, felly roedd llawer o waith i’w wneud! Roedd llinellau ar bob darlun yn dangos ble roedd y mynyddoedd a’r awyr, ac roedd hyn yn golygu bod modd cyfuno’r lluniau i greu un gwaith celf mawr. Gwelais lawer o dalent greadigol a ffyrdd llawn dychymyg o feddwl am ein tirweddau. Er enghraifft, defnyddiodd rhai o’r plant ysgol gynradd flociau o streipiau lliw i gynrychioli caeau.

Roedd pawb yn gyffrous am ein hymdrech i dorri Record y Byd. Roedd hyd yn oed Stadiwm Liberty yn Abertawe yn barod i ni arddangos dros bum milltir o ddarluniadau gwreiddiol wedi’u cyfuno…

Ac yna, newyddion gwael! Gwnaethom ni glywed nad oedd modd cofrestru ein prosiect fel record byd. Roeddwn i’n drist ac yn siomedig iawn. Beth oeddwn i’n mynd i’w wneud â’r holl ddarluniau gwych? Ond roeddwn i’n benderfynol na fyddwn i’n cael fy nhrechu. Roedd y gweithiau celf anhygoel hyn yn haeddu cael eu harddangos. Roedd angen adeilad eiconig a phwysig arnaf i arddangos y dalent a’r creadigrwydd a welais gan blant ledled Cymru.

Cysylltais â Chynulliad Cenedlaethol Cymru a chwrdd ag Alice sy’n guradur yno. Mae hi’n gweithio gydag artistiaid i drefnu arddangosfeydd. Pa le gwell i arddangos y gweithiau celf gwych hyn na’r Senedd, cartref democratiaeth yng Nghymru, lle mae pobl yn gwneud penderfyniadau pwysig am yr hyn sy’n digwydd yn ein gwlad? Cwrddais i ag Alice a buom yn siarad am greu arddangosfa o’r tirluniau yn y Senedd. Fe dreuliom ni lawer o amser yn cynllunio, ac o’r diwedd, roeddem ni’n barod i roi’r arddangosfa at ei gilydd er mwyn i bawb ei mwynhau.

Rwy’n teimlo mai’r Senedd fydd y lle perffaith i ddangos ein gwaith celf, ac rwy’n edrych ymlaen at gael hyd yn oed mwy o bobl i gymryd rhan, drwy annog ymwelwyr â’r Senedd i wneud cardiau post i’w hanfon, ac i ddathlu llawer o bethau cyffrous sy’n digwydd yn y Cynulliad eleni…

Ugainmlwyddiant Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Roedd yn gymaint o anrhydedd cael fy newis i fod yn rhan o’r dathliad pwysig hwn. Crëwyd Cynulliad Cenedlaethol Cymru 20 mlynedd yn ôl, ac mae’r adeilad hardd hwn yn lle gwych ar gyfer dathliad mawr. Mae’r adeilad ar agor i’r cyhoedd, ac rwy’n falch iawn i’ch gwahodd CHI, y cyhoedd, i fentro mewn a chymryd rhan wrth greu eich tirlun unigryw eich hun. Rwy’n gobeithio y cewch chi gymaint o hwyl â dros 30,000 o blant ac oedolion o’ch blaen wrth gymryd rhan yn ein prosiect.

Senedd Ieuenctid Cymru

Ym mis Chwefror eleni, cyfarfu Senedd Ieuenctid Cymru, sy’n cynnwys 60 o bobl ifanc 11-18 oed, am y tro cyntaf. Rydym ni am helpu i ddathlu’r digwyddiad gwych hwn a sefyll ochr yn ochr â’r 60 aelod sy’n cynrychioli pob rhan o Gymru. Mae gan bob aelod ddiddordeb mawr mewn elfennau o fywyd sy’n effeithio ar bobl ifanc heddiw. Mae mor bwysig i’n pobl ifanc gael llais, ac mae’r Senedd Ieuenctid yn gweithio’n galed i sicrhau bod y llais hwnnw’n cael ei glywed. Fe wnaeth rhai aelodau o’r Senedd Ieuenctid hyd yn oed gymryd rhan yn fy mhrosiect pan oedden nhw yn yr ysgol!

Arwyddair yr elusen i blant, Blue Balloon, yw ‘Gobaith heddiw am well yfory’, ac mewn sawl ffordd, mae’n berthnasol i’r bobl ifanc hyn sy’n cynrychioli lleisiau holl bobl ifanc Cymru ac yn helpu i wneud gwahaniaeth.

Y celfyddydau fel rhan o’n Cymreictod

Mae gan Gymru fel cenedl ymdeimlad cryf o berthyn a hunaniaeth. Mae hyn i’w weld mewn sawl ffordd, yn enwedig drwy’r celfyddydau. Rydym ni’n dathlu Cymru fel gwlad y gân, felly mae cerddoriaeth yn rhan gref o’n treftadaeth; ond mae barddoniaeth, drama a’r celfyddydau gweledol yn bwysig iawn hefyd. Gall pob math o bethau ein hysbrydoli. Mae artistiaid wedi eu swyno gan dirweddau Cymru ers canrifoedd: y mynyddoedd, y môr a’r awyr.

Mae’n bwysig i ni edrych yn fanwl ar ein hamgylchedd agos, ac wrth siarad â phobl ifanc a phobl nad oedden nhw mor ifanc yn ystod y prosiect, gwnaethom drafod llawer o bethau sy’n effeithio ar ble rydym ni’n byw. Gall yr amgylchedd o’n cwmpas helpu i ddechrau trafodaeth, a gwnaethom ddangos ein teimladau am ein hamgylchedd drwy ein tirluniau. Rhaid i ni beidio byth â cholli golwg ar bwysigrwydd y celfyddydau mewn cymdeithas a sut gallan nhw fod yn bositif iawn i’n llesiant a’n synnwyr o bwy ydym ni.

Niwroamrywiaeth yn y gweithle

Amrywiaeth a Chynhwysiant

Niwroamrywiaeth yn y gweithle

Mae niwroamrywiaeth yn ymwneud â chydnabod bod pobl yn amgyffred pethau’n wahanol. I’r rhan fwyaf o bobl, mae’r ymennydd yn gweithio ac yn dehongli gwybodaeth mewn ffordd debyg, ond mae rhai pobl yn dehongli gwybodaeth mewn ffyrdd gwahanol. Dim ond ffordd arall o ymgysylltu â’r byd o’ch cwmpas yw hyn.

Pam mae’n bwysig i sefydliadau dderbyn a chefnogi niwroamrywiaeth yn y gweithle

Mae sefydliadau’n sylweddoli bod amrywiaeth o sgiliau, profiadau, safbwyntiau a chefndiroedd yn meithrin arloesedd, a bod hyn yn ei dro yn gallu gwella cynhyrchiant, bodloni anghenion cwsmeriaid yn well a dylanwadu ar y cynhyrchion a’r gwasanaethau a gynigir.

Yn ôl Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth, dim ond 16 y cant o oedolion ag awtistiaeth sydd mewn gwaith llawn amser. Mae llawer o bobl ag awtistiaeth yn gallu gweithio ac maent yn awyddus i gael swydd sy’n gydnaws â’u doniau a’u diddordebau. Gydag ychydig o ddealltwriaeth a mân addasiadau yn y gweithle, gallant fod yn gaffaeliad go iawn i fusnesau ledled y DU.

Beth rydym ni’n ei wneud i ddenu pobl niwrowahanol a’u cadw

  • Rydym wedi codi ymwybyddiaeth o gyflyrau niwrowahanol, fel awtistiaeth, ymhlith cydweithwyr a rheolwyr, fel eu bod mewn sefyllfa dda i gefnogi cydweithwyr niwrowahanol yn y gweithle.
  • Rydym wedi darparu hyfforddiant i reolwyr llinell ar gefnogi a rheoli cydweithwyr sydd ag awtistiaeth.
  • Rydym bob amser yn mireinio ein swydd-ddisgrifiadau i roi syniad cliriach i ymgeiswyr am y rôl dan sylw.
  • Rydym wedi cymryd camau i ddiweddaru ein pecynnau ymgeiswyr ac rydym yn y broses o ailwampio ein gwefannau recriwtio i sicrhau hygyrchedd i bawb.
  • Ar hyn o bryd, rydym yn adolygu ein prosesau recriwtio i gynyddu cynhwysiant drwy sicrhau bod ein gwerthoedd yn cyd-fynd â’n proses recriwtio.
  • Rydym yn gweithio gydag ymgeiswyr i ddeall pa gymorth, os o gwbl, y bydd ei angen arnynt os cânt eu penodi. Gall y cymorth hwn gynnwys addasiadau synhwyraidd, megis darparu mannau tawel i weithio, meddalwedd cynorthwyol, clustffonau canslo sŵn, cyfeillio, a chymhorthion synhwyraidd.

 Mae Comisiwn y Cynulliad yn un o lofnodwyr Ymgyrch Hyderus o ran Anabledd y Llywodraeth – rydym yn Gyflogwr Hyderus o ran Anabledd ac rydym hefyd wedi cael gwobr gan Gymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth am fod yn ystyriol o awtistiaeth.

“Fel rhywun sydd â diagnosis o Awtistiaeth ac ADHD sy’n gyflogai yng Nghomisiwn y Cynulliad, rwy’n teimlo fy mod yn cael fy nerbyn am bwy ydw i, fel person sy’n byw gyda’r anableddau hyn. Mae’r sefydliad wedi bod yn gefnogol iawn o ran fy nymuniad i weithio rhan amser gan mai hyn sy’n addas at fy anghenion.

Roedd yn anrhydedd mawr traddodi cyflwyniad am awtistiaeth mewn sesiwn hyfforddi staff lle cefais y cyfle i siarad am fy mhrofiadau personol yn hyn o beth. Roedd y sesiwn hyfforddi arbenigol hon yn help mawr i fi a’m rheolwr llinell ddeall fy anghenion, a gwnaed addasiadau rhesymol o ganlyniad.

Edrychaf ymlaen at barhau i ddatblygu mwy o sgiliau a phrofiad yn ystod fy nghyflogaeth yma ac at barhau i gyfrannu yn frwd at waith bob dydd y sefydliad. ”

Cyflogai Comisiwn y Cynulliad

Hyrwyddo Gweithle sy’n Ystyriol o Deuluoedd

Wythnos Amrywiaeth a Chynhwysiant

Yr wythnos hon, rydym yn dathlu Amrywiaeth a Chynhwysiant. Yma yn y Cynulliad, rydym yn gweithio’n ddiflino tuag at ddatblygu polisïau a gweithdrefnau sy’n cefnogi ein nod o fod yn gyflogwr cynhwysol, sy’n ein helpu i ddatblygu diwylliant sefydliadol lle gallwch fod fel chi eich hunain, ond gallwch hefyd ffynnu a chyflawni eich potensial.

Rydym yn gweithio gyda’n Rhwydweithiau Cydraddoldeb yn y Gweithle i sicrhau y gall ein staff siarad â phobl o’r un anian. Gall staff sydd â nodwedd warchodedig ddod at ei gilydd a chefnogi ei gilydd, yn ogystal â chynnig cyngor ar sut y gallwn ddod yn gyflogwr mwy cynhwysol.

Rydym yn cydnabod ei bod yn mynd yn anos anos cadw’r ddysgl yn wastad rhwng gwaith a bywyd bob dydd, felly rydym yn falch o allu cynnig ystod o drefniadau gweithio hyblyg, yn cynnwys oriau hyblyg, gweithio rhan amser, gweithio gartref, cyfleoedd rhannu swydd, a seibiannau gyrfa. Mae ein trefniadau gweithio hyblyg yn golygu ein bod yn gyson ar restr y 30 o Gyflogwyr Gorau ar gyfer Teuluoedd sy’n Gweithio.

TEULU yw ein rhwydwaith cydraddoldeb yn y gweithle i rieni a gofalwyr sy’n gweithio, a’i bwrpas yw:

  • codi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o’r anghenion a’r rhwystrau i gynhwysiant yn y gweithle;
  • dylanwadu ar ystod o bolisïau, gwasanaethau a hyfforddiant ar faterion a allai effeithio ar rieni a gofalwyr sy’n gweithio, a’u datblygu;
  • hyrwyddo hawliau a chyfranogiad rhieni a gofalwyr sy’n gweithio ym mhob agwedd ar bolisïau, arferion a gweithdrefnau yng Ngwasanaethau Seneddol y Cynulliad;
  • cyfrannu’n weithredol at y gwaith o ddatblygu ac adolygu polisïau perthnasol trwy asesiadau effaith cydraddoldeb; a
  • chasglu a hyrwyddo gwybodaeth am amrywiaeth o faterion sy’n berthnasol i rieni a gofalwyr sy’n gweithio