Iechyd meddwl amenedigol: flwyddyn yn ddiweddarach

Tîm Ymgysylltu â Dinasyddion, Ionawr 2019

Faint o gynnydd sydd wedi’i wneud?

Wythnos yma, bydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad yn clywed oddi wrth Gweinidog Llywodraeth Cymru dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, Vaughan Gething AC, am y gwaith sydd wedi ei wneud mewn ymateb i ymchwiliad y Pwyllgor blwyddyn diwethaf i wasanaethau iechyd meddwl amenedigol.

Mae iechyd meddwl amenedigol yn ymwneud â’r cyfnod rhwng beichiogi a diwedd y flwyddyn gyntaf ar ôl i babi gael ei eni. Mae a wnelo iechyd meddwl amenedigol â lles emosiynol menywod beichiog a’u plant, eu partneriaid a’u teuluoedd.

Lansiodd y Pwyllgor ei adroddiad ar ganfyddiadau’r ymchwiliad yn yr hydref y llynedd ac addawodd olrhain y cynnydd a wnaed gan Lywodraeth Cymru o ran y newidiadau arfaethedig flwyddyn ar ôl hynny.

Fel rhan o ymchwiliad y Pwyllgor, gofynnwyd barn rhai sydd â phrofiad uniongyrchol o’r gwasanaethau a gynigir ar gyfer iechyd meddwl amenedigol yng Nghymru. Gyfrannodd eu straeon onest, weithiau anodd, at lunio argymhellion y Pwyllgor i Lywodraeth Cymru.

Yr hyn a glywsom

“Rydym i gyd yn byw mewn gwahanol ardaloedd ac roedd yn rhaid inni geisio cael help mewn ffyrdd gwahanol.”

Er mwyn sicrhau bod y Pwyllgor wedi clywed gan y rhai yr effeithiwyd arnynt gan y mater, cymerodd 30 o bobl o bob cwr o Gymru rhan mewn digwyddiad ym Mae Caerdydd. Roedd amrywiaeth o famau, aelodau o’r teulu a staff yn gweithio gyda’r rhai yr effeithir arnynt. Siaradwyd am eu profiadau – beth, yn eu barn hwy, oedd wedi gweithio, yr hyn y teimlent y gellid ei wella, a pha newidiadau y byddent yn hoffi eu gweld yn cael eu gwneud i’r cymorth sydd ar gael.

“Cysondeb gofal – bydwraig â hyfforddiant ym maes iechyd meddwl. Wyneb cyfeillgar.”

Roedd y prif faterion a nodwyd yn cynnwys:

  • Prinder Unedau Mamau a Babanod yng Nghymru
  • Pwysigrwydd yr hyfforddiant ar gyfer gweithwyr proffesiynol ym maes gofal iechyd
  • Anghysondebau o ran y gwasanaethau iechyd meddwl amenedigol cymunedol a ddarperir
  • Yr angen i sicrhau parhad y gofal
  • Yr angen i ddileu’r stigma sydd ynghlwm wrth gyflyrau iechyd meddwl amenedigol a normaleiddio profiad y fam

Gallwch wylio fideo byr yn crynhoi’r materion a godwyd yn ystod y digwyddiad yma:

“Mae’r fideo yn brydferth ac emosiynol. Diolch. Rwy’n falch fy mod wedi gallu rhannu fy mhrofiadau i wneud gwahaniaeth.”

Roedd amseriad y digwyddiad, a gynhaliwyd yn gynnar yn ystod yr ymchwiliad, yn golygu y gallai aelodau’r Pwyllgor ddefnyddio profiadau a barn y rhai a oedd yn bresennol i lywio’r ymchwiliad, a chyfeirio’r cwestiynau tuag at faterion a godwyd gan y rhai gyda profiad uniongyrchol.

“Roeddem yn teimlo bod Aelodau’r Cynulliad wedi gwrando arnom ni. Roeddem yn teimlo bod yr hyn a ddioddefwyd gennym yn bwysig i eraill, ond yn y pen draw mae’n gwneud i chi deimlo y bydd rhywbeth yn newid er gwell. Mae’n beth cyffrous i wybod bod pobl eraill yn teimlo’n gryf am yr un pethau.”

Defnyddiwyd materion a godwyd yn ystod y digwyddiad yn ystod cyfarfodydd ffurfiol â chyrff cynrychioliadol perthnasol a Llywodraeth Cymru, a chyfrannodd profiadau nifer o’r rhai a oedd yn bresennol ar adroddiad y Pwyllgor:

Iechyd meddwl amenedigol yng Nghymru (PDF, 5.1MB)

Beth wnaeth y Pwyllgor ei argymell?

Gwnaeth y Pwyllgor nifer o argymhellion gan gynnwys mwy o fuddsoddiad mewn gwasanaethau cymunedol arbenigol, sefydlu Uned Mamau a Babanod yn agosach i adre ar gyfer pobl ar draws Cymru, a sicrhau mynediad amserol i gymorth seicolegol i ferched beichiog ac ôl-enedigol a’u partneriaid.

Mae’r blog hwn, a gyhoeddwyd gan Wasanaeth Ymchwil y Cynulliad, yn crynhoi’r 27 o argymhellion a wnaed gan y Pwyllgor, gyda 23 ohonynt wedi eu derbyn, neu derbyn mewn egwyddor, gan Lywodraeth Cymru: Blog y Gwasanaeth Ymchwil yngylch Iechyd Meddwl Amenedigol

“Mae’r allbwn hwn yn gwneud y pryder o siarad am fy mhrofiadau yn werth chweil.  Hyd yn oed os na dderbyniwyd yr holl argymhellion, mae hyn yn dal i fod yn fwy nag a gawsom y llynedd neu pan oeddwn i’n sâl.”

Cyfeiriodd Aelodau’r Cynulliad hefyd at y materion a godwyd gan y bobl gyda profiad uniongyrchol yn ystod y ddadl yn y Cyfarfod Llawn ar 31 Ionawr 2018. Gallwch wylio’r ddadl yma: Dadl y Cyfarfod Llawn ar yr adroddiad Iechyd Meddwl Amenedigol.

Beth fydd yn digwydd nesaf?

Yn ei adroddiad, gofynnodd y Pwyllgor i Lywodraeth Cymru roi’r wybodaeth ddiweddaraf am y cynnydd a wnaeth erbyn diwedd Hydref 2018. Gallwch weld yr wybodaeth ddiweddaraf yma.

Gofynnwyd i’r rhai a fu’n rhan o’r ymchwiliad gwreiddiol roi sylwadau ar yr wybodaeth ddiweddaraf i hysbysu cyfarfod y Pwyllgor a’r Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol wythnos yma (10 Ionawr 2019), lle bydd yn ateb cwestiynau ar y cynnydd y mae’r Llywodraeth wedi’i wneud.

Gallwch wylio’r sesiwn ar Senedd TV, neu ddal i fyny yn nes ymlaen.


Mae eich barn yn llywio ein gwaith

Eich Cynulliad chi ydym ni, ac rydym yn eich cynrychioli chi. 

Os hoffech wybod ragor am gymryd rhan yng ngwaith y Cynulliad, ewch i’n gwefan.

Aberystwyth: Cymuned, Bwyd a Gweledigaeth

Senedd Aber Logo

Rydyn ni’n dod â’r Cynulliad i chi

Fel rhan o’n cynllun Senedd@ rydym wedi bod yn cyfarfod â grwpiau cymunedol ac ymgyrchwyr ledled Aberystwyth i gael gwybod mwy am eu gweledigaethau ar gyfer dyfodol y dref a’r cymunedau cyfagos. O iechyd i addysg, yr amgylchedd a bwyd, mae’r Cynulliad yn gyfrifol am wneud penderfyniadau sy’n effeithio ar ein bywydau o ddydd i ddydd. Rydyn ni’n meddwl ei bod yn bwysig, ble bynnag rydych chi’n byw yng Nghymru, i chi gael gwybod sut mae’r rhain yn cael eu gwneud ac yn bwysicaf oll – sut gallwch chi ddweud eich dweud.

Ar 28 Tachwedd, gwnaethom ymuno â Bwyd Dros Ben Aber i greu llwyfan cymunedol lle gall pobl fwyta, cyfarfod a dweud wrthym am y pethau sy’n bwysig iddyn nhw.

Bwyd Dros Ben Aber – Pwy ydyn nhw a beth maen nhw’n ei wneud

Bwyd Dros Ben Aber
Bwyd Dros Ben Aber

Mae Bwyd Dros Ben Aber yn cymryd camau i leihau gwastraff bwyd yn Aberystwyth. Maen nhw’n casglu bwyd mae busnesau lleol yn ei daflu ac yn ei ailddosbarthu o fewn y gymuned. Drwy brydau “Pay As You Feel”, mae’r cyd-sylfaenwyr Chris Woodfield, Chris Byrne a Heather McClure yn dod â phobl leol at ei gilydd ac yn dangos bod “gwastraff” da yn gallu bod yn flasus ac yn faethlon. Eu gweledigaeth yw i Aberystwyth fod yn enghraifft arloesol o gynaliadwyedd bwyd. Yn rhywle lle caiff bwyd ei dyfu, ei ddosbarthu a’i fwyta mewn ffordd deg ac yn gynaliadwy o ran yr amgylchedd – lle mae pobl o bob oedran a chefndir yn dod at ei gilydd i fwynhau.

Pobl yn mynychu Bwyd Dros Ben Aber

Buom yn siarad â Chris Woodfield i gael rhagor o wybodaeth.

Beth wnaeth dy ysbrydoli i ddechrau Bwyd Dros Ben Aber?

Gweithredu’n lleol ar newid amgylcheddol gyda phobl debyg. Rydym i gyd yn angerddol ynghylch effaith gwastraff bwyd ar yr amgylchedd ac roeddem yn awyddus i wneud ein gorau i sicrhau newid ar lawr gwlad i’r broblem fyd-eang hon ac ar yr un pryd i rannu hyn â’n cymuned a gweld sut y gallwn ni oll gydweithio i gyfrannu’n gadarnhaol at ein hamgylchedd lleol.

Pa effaith mae Bwyd Dros Ben Aber wedi’i chael ar y gymuned leol?

Credwn fod Bwyd Dros Ben Aber wedi cael effaith gadarnhaol ar y gymuned leol drwy ddarparu prydau bwyd “Pay As You Feel” iachus yn rheolaidd yn ogystal ag ailddosbarthu tua 300kg o wastraff bwyd bob wythnos. Rydym yn parhau i ysbrydoli a grymuso gwirfoddolwyr i weithredu’n lleol a chynnig cyfleoedd gwirfoddoli ystyrlon a buddiol.

Beth yw eich uchelgeisiau ar gyfer y dyfodol?

Mae ein cynlluniau ar gyfer y dyfodol yn canolbwyntio ar hwyluso’r broses o greu canolfan gymunedol ac amgylcheddol greadigol yng nghanol Aberystwyth. Rydym yn angerddol ynghylch cefnogi ein heconomi leol, gan ddarparu cyflogaeth ystyrlon ar lefel graddedigion a chefnogi ein cymuned i ffynnu.  Yn y pen draw, credwn y gall Aberystwyth ddod yn astudiaeth achos enghreifftiol ac yn dref arloesol o ran bod yn gymuned dim gwastraff bwyd ac yn lle llewyrchus i fyw, dysgu a thyfu.

Os hoffech chi gymryd rhan a chofrestru ar gyfer ein digwyddiadau Senedd@, ewch i www.cynulliad.cymru/seneddaber

Os hoffech gael rhagor o wybodaeth am waith y Cynulliad, pwy sy’n eich cynrychioli chi a lleisio eich barn, ewch i www.cynulliad.cymru neu dewch o hyd i ni ar Facebook @CynulliadCenedlaetholCymru Twitter @CynulliadCymru

Cael gwared o’r rhwystrau i annog cynulleidfa amrywiol a chynrychioliadol i fywyd cyhoeddus

Daw ein herthygl blog gwadd gan y Dirprwy Lywydd, Ann Jones AC wrth inni nodi Diwrnod Rhyngwladol Pobl ag Anableddau ar 3 Rhagfyr.

A minnau wedi bod yn wleidydd ers nifer o flynyddoedd, rwyf wedi gorfod wynebu nifer o rwystrau. Mae rhai ohonynt yn sgil fy anabledd ac rwyf wedi gweithio’n galed i oresgyn y rhwystrau hyn. Rwyf wedi bod yn ddigon lwcus i gael llawer o gefnogaeth gan fy nheulu, cydweithwyr ac yn y gweithlu, sydd wedi cael effaith fawr ar fy mywyd.Rwy’n gwybod o fy mhrofiad fy hun bod y rhwystrau sy’n wynebu pobl anabl yn gallu bod yn annymunol a gall rhwystro pobl rhag cymryd rhan mewn bywyd cyhoeddus a gwleidyddiaeth. Mae’n rhaid i ni gael gwared ar y rhwystrau hyn er mwyn annog cynulleidfa amrywiol a chynrychioliadol i fywyd cyhoeddus.

Gall y rhwystrau y mae pobl anabl ddod ar eu traws gynnwys:

  • Canfyddiadol – yn seiliedig ar safbwynt hygyrchedd neu safbwynt pobl o bobl anabl;
  • Amgylcheddol – yn seiliedig ar hygyrchedd ofod corfforol; neu
  • Gweithdrefnol – yn seiliedig ar y polisïau a gweithdrefnau ar waith.

Fy mam oedd fy ysbrydoliaeth i mi, ac fe wnaeth hi’n siŵr fy mod i’n cael yr holl gyfleoedd ag yr oedd pobl heb anabledd yn eu cael. Dyma beth sydd angen i ni ei wneud ar gyfer y cyhoedd ehangach, drwy gael gwared ar y rhwystrau hyn.

Ymrwymiad i hyrwyddo amrywiaeth

Rwy’n teimlo hi’n fraint fawr cael bod yn Ddirprwy Lywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Rwy’n awyddus i ddefnyddio fy rôl i dynnu sylw at faterion o bwys. Y ddwy thema rwyf wedi bod yn canolbwyntio arnynt hyd yma yw ‘Menywod mewn Gwleidyddiaeth’ a ‘Hyrwyddo Cynulliad Hygyrch’. Dros y blynyddoedd, mae’r Cynulliad wedi ennill nifer o wobrau nodedig am ei ymrwymiad i gynhwysiant ac amrywiaeth.

Mae’r rhain yn cynnwys y canlynol, ond nid ydynt yn gyfyngedig iddynt:

  • Mynegai Cydraddoldeb yn y Gweithle Stonewall, lle mae’r Cynulliad wedi’i gydnabod fel y Cyflogwr Gorau yn y DU yn 2018 ac mae wedi bod yn un o Gyflogwyr Gorau’r DU ar gyfer pobl LGBT bob blwyddyn ers 2009
  • Gwobr Awtistiaeth Gyfeillgar y Gymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol
  • Mae’n un o deg cyflogwr gorau’r DU, wedi’i achredu gan y sefydliad Cyflogwyr Gorau i Deuluoedd sy’n Gweithio
  • Statws Cyflogwr sy’n Gadarnhaol am Heneiddio
  • Marc siarter ‘Yn Uwch na Geiriau’ Action on Hearing Loss, a Gwobrau Rhagoriaeth Gwasanaeth.

Mae’r Cynulliad wedi ymrwymo i hyrwyddo amrywiaeth, cynhwysiant a chyfle cyfartal i staff a phobl Cymru. Mae tîm Amrywiaeth a Chynhwysiant ymroddedig yng Nghomisiwn y Cynulliad ynghyd â Phwyllgor yn y Cynulliad (y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau) sy’n mynd i’r afael â’r materion hyn o bob dydd. Yn ychwanegol at hyn, mae adroddiad wedi’i gomisiynu gan Fwrdd Taliadau’r Cynulliad i nodi rhwystrau a chymhellion i bobl anabl sefyll mewn etholiad.

Rydym yn falch bod gennym adeilad hygyrch a’r polisïau, gweithdrefnau a hyfforddiant ar waith i sicrhau y gall pobl anabl gymryd rhan lawn yn ein democratiaeth. Boed yn Aelod Cynulliad, aelod o staff neu’n ymwelydd.

Ond mae wedi bod yn dipyn o daith. Rydym wedi gweithio’n galed dros nifer o flynyddoedd i barhau i wella hygyrchedd ein hadeiladau a’r cymorth sydd gennym i bobl anabl.

Dylunio cartref cynhwysol o’r tu mewn i’r tu allan

Pan roedd pensaer y Senedd yn rhoi ei gynlluniau ar waith, sylwais nad oedd rhai o’r nodweddion dylunio yn ystyried anableddau. Roedd y waliau gwydr mawr yn gwbl dryloyw, gan ei gwneud hi’n anodd iawn i berson â nam ar y golwg weld. Cyflwynais fy syniad i gynnwys cymhorthion gweledol fel dotiau mawr ar yr arwyneb gwydr. Roedd yn rhaid i mi wthio’r syniad nifer o weithiau cyn y cytunwyd arno. Wedi’r cyfan, os yw’n iawn i berson ag anabledd, mae’n iawn i bawb. Dyma’r newidiadau bach sy’n gwneud gwahaniaeth mawr.

Yn 2017, roeddwn i’n ddigon ffodus i fynd i gynhadledd agoriadol i seneddwyr ag anableddau Cymdeithasol Seneddol y Gymanwlad yn Nova Scotia, Canada. Roedd yn ysbrydoliaeth gweld y brwydrau a’r llwyddiannau roedd pobl o bob rhan o’r Gymanwlad wedi’u profi. Roeddwn i’n falch iawn o roi sylw i Gymru a dangos ein hadeilad Seneddol gwych. Mae hwn wedi’i sefydlu bellach fel rhwydwaith annibynnol yn enw Seneddwyr y Gymanwlad ag Anableddau (CPwD). Rwy’n gobeithio y bydd hyn yn ysgogi newid cadarnhaol drwy’r Gymanwlad ac yn wir, yn y byd, mewn gwleidyddiaeth a bywyd cyhoeddus i gyd.

Ann Jones gyda Kevin Murphy, llefarydd Cynulliad Nova Scotia yng Nghanada
Ann Jones AC gyda Kevin Murphy, MLA, llefarydd Cynulliad Nova Scotia yng Nghanada

Byddwn yn annog pob person anabl sy’n darllen y blog hwn i ystyried pa rôl y gallwch ei chwarae mewn bywyd cyhoeddus, p’un a ydych chi’n gwirfoddoli yn eich cymuned, gwneud cais am rôl gyhoeddus neu drwy sefyll fel Aelod Cynulliad.

Mae’n bwysig, ar Ddiwrnod Rhyngwladol Pobl ag Anabledd, ein bod ni’n cofio bod gan bobl anabl lais sydd angen ei glywed, ac y dylid herio a chael gwared ar unrhyw rwystrau rhag cymryd rhan. Mae gan bob un ohonom ran i’w chwarae i helpu i nodi rhwystrau i bobl anabl a chael gwared arnynt.

Mae gan Aelodau etholedig rôl bwysig i’w chwarae, p’un a ydynt yn anabl neu beidio, i roi llais i anghenion pobl anabl.  Mae cael ymgyrchwyr ac eiriolwyr yn bwysig iawn hefyd ond mae gwerth cael cynrychiolwyr etholedig sydd wedi profi anawsterau ac wedi’u trechu yn amhrisiadwy. Dyna pam bod angen gwneud mwy, i ymdrechu ar gyfer cydraddoldeb a chynhwysiant ym mhob agwedd ar fywyd.

“Cerdded y prom a chicio’r bar bob tro!” – Pam rydych chi’n #CaruAber

O 3 tan 7 Rhagfyr 2018, bydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn dod â llond wythnos o’i weithgareddau arferol, arddangosfeydd arbennig a digwyddiadau ymgysylltu â’r cyhoedd i Aberystwyth fel rhan o’n hymgyrch Senedd@.

Rydym wedi bod yn gofyn am eich hanesion, eich atgofion a’ch gwybodaeth neilltuol am #CaruAber ar gyfer ein harddangosfa, “Aberystwyth: Gorffennol, Presennol, Dyfodol”.

Ganed a magwyd yr awdur arobryn Jenny Sullivan yng Nghaerdydd, ond fel cynifer o bobl eraill ar hyd a lled Cymru (ac yn wir, y byd!), mae gan Aberystwyth le unigryw yn ei chalon.

Mae’n byw yn Llydaw er 2004, ond yma y mae hi’n rhannu ei hoff atgofion #CaruAber, a cherdd o’r enw “Aberystwyth”.

Jenny Sullivan

Beth yw eich hoff atgof o Aberystwyth?

Treulio llawer diwrnod gwlyb yn y siopau llyfrau pan oedd y plant yn fach.  Aberystwyth oedd “y lle i ni” pan oedd hi’n rhy wlyb i fynd i’r traeth!  (Yr atgof gwaethaf yw’r gwesty glan môr â chawod heb ddŵr!)

Beth sy’n unigryw am Aberystwyth?

Y ffordd rwydd y mae’r “coleg a’r dref” yn ymgymysgu.  Ac mae rhywbeth cysurus braf am Aberystwyth.  Pan fyddwn i’n ymweld â llyfrgelloedd ac ysgolion lleol, byddwn i’n ceisio aros ar lan y môr.  Byddaf wrth fy modd yn cael clywed y tonnau wrth ddihuno yn y bore.

Sut mae Aberystwyth wedi newid dros y blynyddoedd?

Siopau gwahanol: rhai adeiladau newydd – ond ar y cyfan, nid llawer!

Cofiwch, rwyf heb fynd yno ers rhai blynyddoedd – mae angen i rai ysgolion a llyfrgelloedd fy ngwahodd i, os gwelwch yn dda!

 ABERYSTWYTH

Sea rattles pebbles

claws at shale

worries the filigree pier

 

Front lines are the expendables:

Window-boxed brecwast-a-gwelies,

Three-flights-down for a bath;

Student halls, window-sills full

of bare feet and beer cans;

and “Llys y Brenin”

balconied apartments

(Expensive) for the crachach.

 

Sea makes sorties

chewing at the roots of

Constitution Hill.

 

Hippie shops and cafes creep

backwards, towards respectability.

Charity shops flare and die, and

The mighty rearguard Banks

(Barclays, Lloyds) oppress the odd posh shop and Woolworths, where

anoraked and steaming tourists flee the unrelenting rain.

 

The sea attacks

retreats, attacks,

hurls pebbles

 

Only Waunfawr observes

the town, sneaking out

the back way, regrouping

somewhere in the

mountains, while offshore,

Momentarily confused by groyns

the sea fires missile dolphins,

Gulps the crimson sun

and waits for booming night.

 

Jenny Sullivan

Cydnabyddiaeth: Pont, “Say That Again”

 

Ewch i www.cynulliad.cymru/seneddaber i gofrestru a chymryd rhan yn ein harddangosfeydd a’n digwyddiadau. Gallwch hefyd rannu eich hanesion #CaruAber â ni ar Twitter, Facebook ac Instagram!

Cyfarfod olaf Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog gyda Carwyn Jones AC

Read this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Gymraeg

Bydd Pwyllgor y Cynulliad yn cyfarfod 16 Tachwedd i holi Carwyn Jones AC ar ei amser yn gyfrifol am Lywodraeth Cymru.

sfm-tw-senedd-cy.png

Beth fydd y Pwyllgor yn ei drafod?

Cyhoeddodd y Prif Weinidog ei fwriad i ymddiswyddo ym mis Rhagfyr 2018, a bydd y Pwyllgor yn cymryd y cyfle i’w holi am ei amser yn y rôl a gwaith Llywodraeth Cymru ers ei benodi yn 2009.

Yn benodol, bydd y Pwyllgor yn edrych ar ganlyniadau prif amcanion Llywodraeth Cymru dros y 9 mlynedd diwethaf, polisïau allweddol a’r rhaglen ddeddfwriaethol yn ystod y cyfnod, yn ogystal â barn Llywodraeth Cymru ar ei gyflawniadau ac unrhyw wersi a ddysgwyd.

Bydd Aelodau’r Pwyllgor yn cael cyfle hefyd i holi’r Prif Weinidog ar faterion cyfoes yn ystod y cyfarfod.

Sut gallaf wylio’r cyfarfod?

Mae croeso ichi ddod i wylio trafodion y pwyllgor yn fyw. Mae llefydd yn gyfyngedig felly dylech archebu lle drwy ein llinell archebu.

Os nad ydych yn gallu dod i’r Ganolfan Rheolaeth, gallwch weld y cyfarfod yn fyw ar Senedd.tv neu gallwch wylio’r trafodion yn ôl ar ôl y digwyddiad.

Beth mae’r pwyllgor yn ei wneud?

Mae’r Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog yn cyfarfod unwaith bob tymor y Cynulliad i drafod yn benodol yr hyn y mae’r Prif Weinidog yn ei wneud yn ei rôl o oruchwylio swyddogaethau a pherfformiad Llywodraeth Cymru. Cadeirydd y Pwyllgor yw Ann Jones AC, y Dirprwy Lywydd. Mae’r Pwyllgor hefyd yn cynnwys cadeiryddion pwyllgorau eraill y Cynulliad. Mae rhagor o wybodaeth am y Pwyllgor yma.

Beth mae’r Prif Weinidog yn ei wneud?

Prif Weinidog Cymru yw arweinydd Llywodraeth Cymru ac mae’n cael ei benodi gan Ei Mawrhydi’r Frenhines ar ôl iddo gael ei enwebu gan Aelodau’r Cynulliad yn y Senedd.

Mae cyfrifoldebau’r Prif Weinidog yn cynnwys:

  • Penodi Cabinet o Ysgrifenyddion Cabinet, Dirprwy Weinidogion a’r Cwnsler Cyffredinol sy’n ffurfio Llywodraeth Cymru;
  • cadeirio cyfarfodydd y Cabinet;
  • llywio’r gwaith o ddatblygu a chyflwyno polisi;
  • rheoli cysylltiadau â gweddill y DU a chysylltiadau rhyngwladol;
  • cynrychioli pobl Cymru ar fusnes swyddogol; a

materion staffio Llywodraeth Cymru.

‘The Soldier’s Own Diary’ – darlun llawn cyfrinachau

Mae’r artistiaid Scarlett Raven a Marc Marot ymhlith yr artistiaid cyntaf yn y byd i arbrofi â realiti estynedig, wrth iddynt gymysgu celf gain â thechnoleg er mwyn adrodd straeon dwys ynghylch y Rhyfel Mawr drwy farddoniaeth, animeiddiadau a cherddoriaeth.

“The Soldiers Own Diary”

Mae Scarlett yn angerddol ynglŷn â lliw, ac mae ei dull dynamig yn aml yn golygu ei bod yn defnyddio ei dwylo yn hytrach na brwsh i baentio paent olew. Mae ei llinellau ysgubol yn creu symudiad a chyfeiriad, gyda’r artist yn cael ei chymharu ag Anselm Kiefer a Jackson Pollock. Dywed Scarlett:

“Mae’r paent yn cael ei daflu, ei dasgu a’i fflicio. Pan fydd yn glanio, mae’n dal y blodau sy’n chwythu yn y gwynt. Rhaid i’r symudiad fod ym mhob haen, felly pan fyddwch chi’n camu’n ôl, byddwch chi’n teimlo bod y tirlun yn fyw. Mae’n creu byd o hud a lledrith.”

Dywed Marc Marot, a gafodd yrfa lwyddiannus fel rheolwr label cyn ymuno â’r peintiwr olew Scarlett:

“Mae ein gwaith yn cael ei yrru’n fawr gan emosiwn, a’r pŵer yw galluogi ein cynulleidfa i ymdrochi ei hun mewn teimladau pwerus iawn. Mae’n eu cymryd nhw allan o’r presennol. Nid arddangosfa sydd gennym, ond profiad gweledol.”

Eu creadigaeth ddiweddaraf yw ‘The Soldier’s Own Diary’, sef paentiad olew unigryw sydd, wrth edrych arno drwy app Blippar, yn adrodd stori arbennig carcharor rhyfel o’r enw Robert Phillips o Gwmbrân.

Bydd derbyniad byr a chyfle i weld y ddwy arddangosfa sy’n ategu ein Darlith Goffa:

Ganed Robert Phillips yn Nhredegar Newydd ym 1893. Ymunodd â’r Gatrawd Gymreig ym 1914, ond wedi ymosodiad nwy cafodd ei ddal yn Ypres a’i anfon i weithio mewn gwersyll 200 milltir i ffwrdd yn Homburg yng Ngorllewin yr Almaen.

Ym 1916, ar ôl cael ei ddal yn yr Almaen am 15 mis, fe lwyddodd i ddianc gan gychwyn cerdded tuag adref i Gymru. Roedd un o’i gyd-garcharorion yn astrolegydd, a dysgodd Robert sut i wneud ei ffordd am y gogledd tua’r Iseldiroedd gan ddefnyddio’r sêr i’w arwain.  Bu wrthi am fisoedd yn cerdded gyda’r nos, gan ddwyn ieir a wyau i oroesi’r siwrne, cyn cyrraedd Cymru o’r diwedd yng ngaeaf 1916.

Hoffai’r artistiaid Scarlett a Marc ddiolch i wyres Robert, Lynda Osbourne, am ganiatau iddynt ymweld â’i chartref er mwyn dysgu amdano a chymryd ffotograffau o arteffactau grweiddiol. Ymhlith yr arteffactau oedd ei ddyddiadur, yr ysgrifennodd ynddo ym 1917 ar ôl dychwelyd i Gymru ac a esgorodd ar enw’r paentiad.

Roedd mam Marc yn hanu o Wrecsam, a chyn iddi farw yn 2015 gofynnodd i Marc addo y byddai’n creu paentiad â Chymru’n ganolbwynt iddo, ac felly mae ‘The Soldier’s Own Diary’ er cof amdani hi ac am aberth y gwŷr dewr o Gymru.

Mae Castle Fine Art yng Nghaerdydd, sy’n cynrychioli’r artistiaid, yn garedig iawn wedi benthyg y darn i ni yn barod ar gyfer Dydd y Cofio i’w weld gan bobl Cymru, y gall llawer ohonynt uniaethu â stori’r Milwr Phillips.

____________________________________________

Mae ‘The Soldier’s Own Diary’ yn rhan o’n rhaglen Dydd y Cofio 2018, ynghyd â ‘Mudiad y Bleidlais i Fenywod yng Nghymru’.

Roedd mudiad y bleidlais i fenywod yn gweithredu am dros 60 mlynedd ym Mhrydain, ac enillwyd etholfraint rannol ym 1918 a hawliau pleidleisio cyfartal â dynion, o’r diwedd, 10 mlynedd yn ddiweddarach.  Nod yr arddangosfa hon yw rhoi cipolwg ar ran Cymru yn yr ymgyrch hirfaith, amlbwrpas hon, y ffotograffau, y delweddau a’r arteffactau sy’n ceisio dangos rhai o’i phrif elfennau.

Arddangosfeydd: ‘The Soldier’s Own Diary’ gan Scarlett Raven a Marc Marot / ‘Mudiad y Bleidlais i Fenywod yng Nghymru’

Dyddiad: 1-25 Tachwedd 2018

Lleoliad: Y Senedd, Bae Caerdydd

O’r chwith i’r dde: Cynghrair Rhyddid i Fenywod, cangen Caerydd; Gorymdaith Fawr y Swffragetiaid, Llundain 1918
O’r chwith i’r dde: Cynghrair Rhyddid i Fenywod, cangen Caerydd; Gorymdaith Fawr y Swffragetiaid, Llundain 1918. Copyright: MediaWales

Ar hyn o bryd, mae’r Senedd ar agor:

Rhwng dydd Llun a dydd Gwener 09.30 – 16:30

Dydd Sadwrn, dydd Sul a gwyliau banc (drwy’r flwyddyn) 10:30-16:30.

Mae rhagor o wybodaeth i ymwelwyr, gan gynnwys gwybodaeth i’r rhai sydd â chyflwr ar y sbectrwm Awtistig ar gael ar ein gwefan.

Tudalen Trip Advisor ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

Tudalen Facebook y Senedd.

 

Menywod Cymru a’r Rhyfel Byd Cyntaf

 

Blog gwadd gan Dr Dinah Evans

Dr Dinah Evans
Dr Dinah Evans

Eleni bydd y Cynulliad yn croesawu Dr Dinah Evans i gyflwyno ein Darlith Goffa flynyddol ar bwnc ‘Ymateb Menywod Cymru i’r Rhyfel Byd Cyntaf’.

Roedd Dr Dinah Evans yn dysgu Hanes Modern a Chyfoes ym Mhrifysgol Bangor tan 2016. Mae’n aelod o bwyllgor Archif Menywod Cymru ac mae ganddi ddiddordeb arbennig yn effaith y ddwy ryfel byd ar Gymru a’i chymdeithas.

Cyhoeddwyd ei gwaith ymchwil ar effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar fenywod Cymru yn un o benodau’r llyfr ‘Creithiau’ yn 2016, ac ar hyn o bryd mae’n paratoi i gyhoeddi gwaith ymchwil yn gynnar yn 2019 ar ailadeiladu Abertawe ar ôl y rhyfel.

Yma mae’n cyflwyno rhai o’r materion a drafodir yn ei darlith, gan edrych ar rôl a chyfraniad menywod Cymru yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gan nodi canmlwyddiant rhoi’r bleidlais i fenywod.

Mae’n hynod o bwysig ein bod ni’n deall y rhan a chwaraewyd gan ddynion a menywod yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan mai dim ond wedyn y gallwn ni werthfawrogi mawredd eu hymdrech a’u haberth.

Mae’r blynyddoedd diwethaf wedi bod yn gyfle i lawer o bobl ledled y wlad ganolbwyntio ar erchyllterau’r Rhyfel Byd Cyntaf. Penderfynodd nifer o ysgolion fynd â’u disgyblion i Ffrainc a Gwlad Belg i ymweld â mynwentydd enfawr yno fel y gallent werthfawrogi maint yr aberth a wnaed. Mae realiti creulon y rhyfel hefyd wedi’i gyflwyno’n fanwl mewn arddangosfeydd, rhaglenni dogfen a ffilmiau. Mae seremonïau wedi cael eu cynnal ac mae arddangosfeydd mawr i gynrychioli’r caeau o babis wedi cael eu codi ledled y wlad.

Mae llawer o’r sylw wedi canolbwyntio ar brofiad dynion yn ystod y rhyfel; roedd llawer ohonynt prin yn fwy na bechgyn ar y pryd. Ond roedd gan y milwyr, y morwyr a’r awyrluwyr hyn famau, gwragedd, chwiorydd a merched, ac mae eu hanes hwy yn ystod y rhyfel yn bwysig iawn hefyd. Er gwaetha rhwystrau’r adeg o ran dosbarth cymdeithasol a grŵp oedran, chwaraeodd menywod eu rhan yn yr ymgyrch hefyd. Roedd rhai yn gweithio er mwyn rhyddhau’r dynion i fynd i’r gad ac eraill yn trefnu ysbytai ategol neu’n codi arian.  Yn achos nifer o fenywod, roedd eu profiad o waith yn ystod y rhyfel yn beryglus iawn. Roedd miloedd o fenywod a merched yn gweithio mewn ffatrïoedd arfau ledled Cymru, gan beryglu eu hiechyd a’u bywydau wrth lenwi sieliau â ffrwydron (fel arfer â llaw). Hyfforddwyd menywod ifanc eraill o Gymru fel nyrsys, gan deithio wedyn i gadfeysydd ledled Ewrop mor bell ag Alexandria yn yr Aifft a Mesopotamia (Irac heddiw), lle roeddent yn nyrsio milwyr a oedd yn sâl ac yn marw, yn aml o dan amodau erchyll a chan beryglu eu bywydau.

Dim ond drwy ddeall y rhan a chwaraewyd gan ddynion a menywod ym mhob agwedd ar ymgyrch y rhyfel y gallwn ni werthfawrogi mawredd eu hymdrech a’u haberth, ar faes y gad ac yma yng Nghymru.

O’r chwith i’r dde: Cynghrair Rhyddid i Fenywod, cangen Caerydd; Gorymdaith Fawr y Swffragetiaid, Llundain 1918
O’r chwith i’r dde: Cynghrair Rhyddid i Fenywod, cangen Caerydd; Gorymdaith Fawr y Swffragetiaid, Llundain 1918

Ar ôl y Ddarlith Goffa bydd sesiwn holi ac ateb wedi’i chadeirio gan Dr Elin Royles. Mae Dr Elin Royles yn Uwch-ddarlithydd yn Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth. Bydd yr Adran yn dathlu ei chanmlwyddiant yn 2019 hefyd, gan iddi gael ei sefydlu’n fuan ar ôl diwrnod y cadoediad fel ffordd o ymateb i drais eithafol y Rhyfel Byd Cyntaf.

Mae’r ddarlith yn rhad ac am ddim i’w mynychu ond bydd angen cofrestru i gadw lle. Ewch i’r dudalen Eventbrite neu ffoniwch 0300 200 6565.

Bydd derbyniad byr a chyfle i weld y ddwy arddangosfa sy’n ategu ein Darlith Goffa:

Arddangosfa ‘Y Mudiad i roi’r Bleidlais i Fenywod yng Nghymru’ a ‘The Soldier’s Own Diary’ gan Scarlet Raven a Marc Marot.

"A Soldiers Own Diary"
“A Soldiers Own Diary”