Taro’r Tant: Ymchwiliad i Ariannu Addysg Cerddoriaeth a Gwella Mynediad Ati

Cyfweliad gyda Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu.

Cyflwynwch eich hunan ac esboniwch yn fras gylch gorchwyl y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu

Fy enw i yw Bethan Sayed, ac rwy’n cadeirio’r Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru.

Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor yn siarad yn nigwyddiad lansio'r adroddiad.
Bethan Sayed AC, Cadeirydd y Pwyllgor yn siarad yn nigwyddiad lansio’r adroddiad.

Rydym yn craffu ar weinidogion y llywodraeth mewn perthynas â’u portffolio. Er enghraifft, rydym wedi gwneud ymchwiliad i radio yng Nghymru yn ddiweddar. Rydym wedi edrych ar y Gymraeg ac rydym hefyd wedi edrych ar yr amgylchedd hanesyddol, yn ogystal â chyllid heblaw cyllid cyhoeddus ar gyfer y Celfyddydau.

Mae wedi bod yn dda i ni allu cael cylch gwaith sy’n cynnwys cyfathrebu fel y gallwn edrych ar dirwedd darlledu Cymru a chraffu ar honno’n effeithiol hefyd.

Mae’r Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu newydd gyhoeddi ei adroddiad ar ei ymchwiliad i ariannu addysg cerddoriaeth yng Nghymru a mynediad ati. Dewiswyd pwnc yr ymchwiliad hwn trwy ffordd eithaf arloesol ac ychydig yn anarferol.  A allech esbonio’r cefndir a’r hyn a arweiniodd y Pwyllgor i edrych ar y mater penodol hwn?

Ar ôl bod ar bwyllgorau ers cryn amser, gwn fod gan Aelodau’r Cynulliad eu syniadau eu hunain ac yn cynnig syniadau ar gyfer gwaith yn y dyfodol, sy’n ddilys, ond gallent fod yn seiliedig ar ein hoff bynciau ein hunain.

Roeddwn yn meddwl y byddai’n ddiddorol mynd at aelodau’r cyhoedd i ofyn iddynt yn union pa fath o ymchwiliad yr hoffent i ni ei ystyried a’r hyn roedd y boblogaeth am i ni ganolbwyntio arno, a’r hyn oedd y meysydd blaenoriaeth allweddol.

Cynaliasom arolwg cyhoeddus a’r canlyniad oedd bod pobl am i ni ystyried cerddoriaeth mewn addysg. Hynny yw addysg cerddoriaeth a gaiff pobl mewn ysgolion ac yn ein cymunedau a sut y gellir ei gwella a’i datblygu.

Roedd yn syniad eithaf da cynnal yr arolwg cyhoeddus hwn oherwydd y gallai pobl ymgysylltu â phwyllgor mewn ffordd wahanol iawn. Felly, roeddwn yn fodlon mai ein pwyllgor ni oedd y cyntaf i roi cynnig ar hyn ac efallai y gallem ei wneud eto i feddwl am syniadau eraill ar gyfer y dyfodol.

Beth oedd y themâu allweddol yn yr ymchwiliad?

Roeddent yn awyddus iawn i ni edrych ar wasanaethau cerddoriaeth mewn ysgolion. Roedd etholwyr yn dod i’n swyddfeydd yn dweud bod problemau gyda chyllid y sector hwn. Roeddem yn gweld toriadau i wasanaethau cerddoriaeth awdurdodau lleol.

Felly, roeddem am fynd i’r afael â’r hyn oedd yn bwysig a meddwl am atebion i weld sut y gallem gynorthwyo’r sector.

Ni wnaethom ystyried y cwricwlwm, oherwydd bod addysg cerddoriaeth o ran darparu gwasanaeth tiwtora’n wahanol iawn i hynny. Mae hynny’n rhywbeth y gallem ei ystyried yn y dyfodol. Ond nid dyna’r hyn roeddem yn canolbwyntio arno y tro hwn.

Yn ystod yr ymchwiliad, clywodd y Pwyllgor gan ystod eang o dystion ac, o ystyried eich profiadau eich hunan fel cerddor, mae’n rhaid bod y pwnc hwn yn agos iawn at eich calon – oedd unrhyw beth a gododd yn ystod yr ymchwiliad a oedd yn syndod arbennig?

 Pan aethom i Ysgol Pengam, canfuom fod gwaith strwythuredig iawn yn cael ei wneud ym maes roc a phop, a’u bod yn cystadlu mewn cystadlaethau yn Lloegr, ond nid oeddent yn gallu gwneud hynny yng Nghymru ac nid oedd dim ensemble. Mae ensemble ar gyfer y gerddorfa, yma yng Nghymru ond dim ensembles roc a phop.

Maya Morris o Ysgol Lewis Pengam yn perfformio yn ystod y digwyddiad lansio
Maya Morris o Ysgol Lewis Pengam yn perfformio yn ystod y digwyddiad lansio

Felly, rwy’n tybio mai’r hyn a wnaeth fy synnu, efallai oherwydd fy mod wedi dod o’r ochr fwy clasurol, yw bod cymaint o frwdfrydedd i sefydlu’r ensemble hwn fel y gallai pobl a oedd am fynd i’r diwydiant roc neu bop wneud hynny trwy eu strwythurau ysgol.

Felly, roedd hynny’n agoriad llygad, ond hefyd yn bleser ei weld, oherwydd nad yw cerddorfeydd ac ensembles bob amser yn addas i bawb. Nid oes rhaid i chi allu darllen cerddoriaeth i gymryd rhan yn y mathau hynny o weithgareddau, felly byddai’n agor llwybr newydd.

O ran y ffrydiau ariannu, nid oedd hynny’n fy synnu, oherwydd bod fy chwaer yn 18 oed ac mae wedi mynychu cerddorfeydd ac rwy’n gwybod, o’m diddordeb cyson yn y mater hwn, nad peth newydd yw’r gostyngiad cynyddol hwn yn narpariaeth gwasanaethau.

Mae’r adroddiad yn dweud bod yn rhaid i wasanaethau cerddoriaeth gael eu diogelu a’u meithrin a bod yn hygyrch i bawb.  Mae’r Pwyllgor yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i roi gweithgarwch creadigol ar sail gyfartal â meysydd dysgu a phrofiad eraill.  Pam mae addysg cerddoriaeth mor bwysig? Beth yw’r manteision?

 Rwy’n credu bod llawer o ysgolion yn deall y drefn o ran cerddoriaeth oherwydd eu bod yn deall ei bod yn sgil y gellir ei drosglwyddo – mae’n ymwneud â gweithio fel tîm, mae’n ddisgyblaeth, mae’n galluogi pobl i fod yn greadigol ac i’w nodau llesiant gael eu diwallu. Ond, mewn rhai ysgolion, oni bai bod y pennaeth wir yn deall gwerth cerddoriaeth, efallai na fydd yn treiddio trwy’r ysgol.

Fel rhywun sydd wedi canu’r piano, y fiola a’r feiolin ers i mi fod yn ifanc, rwy’n credu bod yn rhaid ystyried nad yw’n rhywbeth arbenigol nac yn unigryw, a’i fod yn hygyrch – oherwydd y gall eich helpu mewn cynifer o ffyrdd gwahanol mewn bywyd.

Er enghraifft, byddai cwrs cerddorfa yn fy ngalluogi i ddod yn annibynnol. Byddai’n gyfle i mi wneud ffrindiau newydd. Rhaid i chi ddysgu gwrando ar eraill a gallu eu parchu, felly nid yw’r cyfan yn ymwneud â’r gerddoriaeth sydd ar y papur – mae’n ymwneud â sut rydych am ddatblygu fel unigolyn.

Gall pobl sy’n mynd i fyd cerddoriaeth yn ifanc fynd â’u sgiliau i gyfeiriadau eraill a byddwch yn cwrdd â meddygon, gwyddonwyr a gwleidyddion sydd wedi defnyddio cerddoriaeth mewn ffyrdd iddynt ganolbwyntio ar yr hyn y maent am ei wneud mewn bywyd.

Rwy’n credu bod angen i ni annog mwy o ysgolion i ddeall nad yw’n rhywbeth dibwys, lle mae pobl yn gwrando ar gerddoriaeth neu’n ei chwarae am awr y dydd. Mae’n ymwneud â sut y gellir ystyried hynny’n rhan greiddiol o’r cwricwlwm ym mhob lliw a llun. Trwy’r adroddiad hwn, rwy’n gobeithio y gallwn argyhoeddi pobl y gallwn dyfu a datblygu cerddoriaeth yn ein hysgolion.

Gyda’r holl fanteision posibl hynny, rhaid y bu’n anodd i’r Pwyllgor glywed rhai tystion yn disgrifio sefyllfa cerddoriaeth yn addysg Cymru fel ‘argyfwng’.  Ym mis Gorffennaf 2015, comisiynodd Llywodraeth Cymru adroddiad i wasanaethau cerddoriaeth yng Nghymru – Beth fu casgliad y Pwyllgor ynghylch y cynnydd a wnaed yn y 3 blynedd ers cyhoeddi’r adroddiad hwnnw – a yw Llywodraeth Cymru yn gwneud digon i atal yr ‘argyfwng’ hwn rhag datblygu?

Roedd yn anodd iawn clywed pobl megis Owain Arwel Hughes, sy’n arweinydd enwog, Tim Rhys-Evans, sy’n arwain Only Men Allowed, yn dweud y pethau hyn, oherwydd nad ar chwarae bach y byddent yn defnyddio’r gair ‘argyfwng’.

Tim Rhys-Evans
Derbyniodd y Pwyllgor dystiolaeth gan Tim Rhys-Evans, sylfaenydd a chyfarwyddwr Only Men Allowed

Mae Cymru yn gysylltiedig â cherddoriaeth a chân, felly mae’n fy mhoeni i eu bod yn dweud ‘efallai nad gwlad y gân fyddwn mwyach os ydym yn caniatáu hyn, lle mae gwasanaethau cerddoriaeth yn cael eu torri, a gallant hyd yn oed ddiflannu mewn rhannau o Gymru’. Mewn gwirionedd, rydym wedi gweld gyda’r ensembles cenedlaethol fod llai o bobl wedi bod yn clyweld ar eu cyfer eleni, felly mae hynny’n bryder.

Hefyd, o ran yr adroddiad a gomisiynwyd, ar ôl i weinidogion penodol adael, rwy’n teimlo nad oedd yn flaenoriaeth i rai awdurdodau lleol. Rwy’n credu mai dyna pam ein bod wedi dweud mor amlwg yn yr adroddiad fod angen arweiniad cenedlaethol a strategaeth genedlaethol, oherwydd na allwch ddibynnu ar awdurdodau lleol.

Rwy’n credu bod rhai pobl, a bod yn deg, wedi dweud ‘wel efallai bod hynny’n mynd ychydig yn rhy bell, nid ydym am godi bwganod’. Ond eto, weithiau gall defnyddio’r mathau hynny o ymadroddion ddweud ‘wel nawr yw’r adeg i sicrhau nad ydym yn cyrraedd y sefyllfa lle nad yw’r gwasanaethau hynny yn bodoli mwyach’. Rwy’n gobeithio bod ein cymorth wedi golygu y gellir cynnal y drafodaeth honno ar yr adeg iawn cyn i fwy o wasanaethau cerdd gael eu torri neu ddiflannu’n gyfan gwbl’.

Mae’r adroddiad ei hun yn cynnwys 16 o argymhellion ond beth yw’r mater pwysicaf sy’n codi o’r canfyddiadau?

Wel, roeddem am ddod o hyd i atebion oherwydd bod hyn wedi bod yn agos at fy nghalon ers blynyddoedd lawer.  Mae’n bosibl bod diffyg cydweithredu yn y gorffennol gan bobl o gefndiroedd gwahanol yn y gwasanaeth cerddoriaeth i ddweud ‘wel mewn gwirionedd, sut gallwn wneud i hyn ddigwydd a sut y gallwn wella ar hyn?’

Croesawais fuddsoddiad Llywodraeth Cymru o ran y gronfa waddol, mewn perthynas â’r amnest cerddoriaeth ac o ran rhoi cerddoriaeth ar yr agenda wleidyddol eto. Ond, heb newid strwythurol, nid yw pethau’n mynd i wella. Felly, yr argymhelliad pwysicaf i ni oedd dweud bod angen i ni sefydlu corff hyd braich cenedlaethol ar gyfer gwasanaethau cerddoriaeth yng Nghymru.  Ni allwn ddibynnu ar awdurdodau lleol unigol mwyach yn penderfynu a ydynt yn blaenoriaethu hyn ai peidio. Rhaid i ni sicrhau y câi ei ariannu’n briodol, ac y byddai elfen ranbarthol i’r dull cyflwyno ar lawr gwlad.

Ar hyn o bryd, rydych yn ystyried gwaith ensembles cenedlaethol mewn math gwahanol o dirwedd i’r gwaith sy’n mynd rhagddo ar lawr gwlad yn ein cymunedau. Fe’i gelwir ‘y pyramid’, felly y cerddorfeydd ysgolion sydd gyntaf, yna mae’r cerddorfeydd cymunedol, yna mae’r ensembles cenedlaethol. Pe bai un corff cenedlaethol – byddai’n canfod pobl ifanc i ddod trwy’r system, a dyna’r hyn nad ydym yn ei weld ar hyn o bryd.

Cafwyd trafodaeth a ellid ei wneud mewn ffordd wahanol ond, yn y pen draw, rwy’n credu y daethom i’r casgliad – yn enwedig gan ein bod yn galw am strategaeth gerddoriaeth genedlaethol – y byddai un corff cenedlaethol i ymdrin â’r elfen benodol hon o’r gweithlu addysgol yn rhan annatod o’i ddyfodol. Fel pwyllgor, rwy’n credu ein bod am iddo fod yn flaengar. Roeddem am wneud argymhelliad a fyddai’n herio syniadau pobl ac y byddent yn ystyried pethau ychydig yn wahanol i’r cyllid presennol a’r strwythurau presennol.

Hefyd, ni fyddem am adael unrhyw un o’r ardaloedd penodol hynny ar ôl. Nid oeddem am fod yn rhy argymhellol, ond roeddem am osod ein marc a dweud ‘rhaid i hyn fod yn system genedlaethol bellach’.

I lawrlwytho Taro’r Nodyn Cywir: Ymchwiliad i Arian Ar Gyfer a Mynediad i Addysg Cerddoriaeth, cliciwch yma

Am y diweddaraf gan y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu, dilynwch @SeneddDGch ar Twitter.

Cyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru: stori a chanddi ddau hanner gwahanol iawn.

Cyfweliad gydag Adam Price AC, aelod o Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Cynulliad Cenedlaethol Cymru.


Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus newydd gyhoeddi ei adroddiad ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru. Yn yr adroddiad, mae’r Pwyllgor wedi dweud ei fod yn pryderu’n arw am y modd y deliodd Llywodraeth Cymru â phrosiect Cylchffordd Cymru. A allwch chi roi trosolwg o’r ymchwiliad a rhai o’r prif bethau a ddysgodd y pwyllgor?

Ar un ystyr, mae’n bosibl rhannu’r adroddiad yn ddau, ac mae’n debyg bod hynny’n amlygu rhai o’r gwirioneddau mawr sydd wrth wraidd yr hyn a ddysgodd y Pwyllgor am y modd deliodd Llywodraeth Cymru â phrosiect Cylch Cymru.

Yn y bôn, mae gennych chi’r cyfnod cychwynnol pan oedd Llywodraeth Cymru yn gefnogol iawn i’r prosiect. Mae adroddiad gwreiddiol Swyddfa Archwilio Cymru ar y cyllid cychwynnol a roddwyd i Gylchffordd Cymru a’r rhan gyntaf o’n hadroddiad ni’n sôn am yr ymdeimlad o dorri corneli. Er enghraifft, pryderon rhai swyddogion am y broses o brynu FTR Moto a’r ffordd y cafodd y pryderon hynny eu diystyru, ac i ba raddau roedd y Gweinidog yn cadw golwg ar y penderfyniadau hynny.

Y teimlad cyffredinol a gewch yw mai’r cyfeiriad polisi oedd cefnogi’r prosiect a, chan hynny, gwnaed unrhyw beth yr oedd angen ei wneud i gyflawni’r nod hwnnw. Ac yna, gwelwn y Llywodraeth yn troi yn ei thresi, fel petai, wrth symud i ail hanner yr adroddiad sy’n arwain at y penderfyniad terfynol – y trydydd mewn cyfres o benderfyniadau i wrthod gwarantu’r prosiect; heb hynny, nid oedd modd bwrw ymlaen â’r gwaith. Felly mae’r sefyllfa’n debyg i stori’r ‘grand old Duke of York’ gyda Llywodraeth Cymru yn gorchymyn ei swyddogion i orymdeithio i ben y bryn ac yna i orymdeithio’n ôl i lawr eto.

Nawr, wrth gwrs gall llywodraethau, fel unrhyw un arall, newid eu meddwl, ac mae hynny’n digwydd, ond y peth pwysig yw nad yw’r prosesau’n cael eu pennu ar sail y polisi. Mae prosesau, trefniadau llywodraethu da, tryloywder, rheolau, i gyd yn cael eu creu am reswm – i ddiogelu arian cyhoeddus ac, yn y pen draw, i amddiffyn enw da’r llywodraeth ac i sicrhau uniondeb. Dyna’n wir yw diben y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus – i sicrhau nad yw brwdfrydedd gwleidyddion i gyflawni nod polisi penodol yn eu harwain i dorri corneli, gan fod hynny’yn arwain at benderfyniadau gwael.

Yn yr achos hwn, rwy’n credu bod brwdfrydedd sylweddol ac agwedd hynod gadarnhaol wedi gyrru’r Llywodraeth i un cyfeiriad ac yna’n sydyn, am ryw reswm, mae’r hinsawdd wleidyddol yn newid, ac mae’n ymddangos bod popeth yn cael ei wneud i atal y prosiect.

 

Ymddengys bod Llywodraeth Cymru yn seilio’i benderfyniad ar fater cyfrifyddu technegol a dosbarthiad y fantolen. A yw’r Pwyllgor yn teimlo bod Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno’r wybodaeth am y penderfyniad i beidio ag ariannu’r prosiect yn y ffordd orau bosibl?

Mae pryder gwirioneddol nad oedd y Llywodraeth mor dryloyw a chynhwysfawr ag y gallasent fod wrth esbonio eu penderfyniad i wneud tro pedol enfawr, i bob pwrpas. Rhaid ichi gofio bod agwedd Llywodraeth Cymru tuag at natur gyffredinol y prosiect yn dal yn gefnogol iawn a gosododd feini prawf penodol y byddai’n seilio’i phenderfyniad terfynol arnynt. Roedd penderfyniad y Cabinet i wrthod y prosiect yn gryn syndod i’r rhan fwyaf o bobl.

Ar y pryd, roedd yn ymddangos bod y Llywodraeth yn ceisio cyflwyno’r mater eithaf technegol ynghylch a fyddai’r prosiect yn cael ei gynnwys ar y fantolen fel y rheswm canolog dros beidio â bwrw ymlaen ag ef ond, yn ystod yr ymchwiliad hwn, llwyddwyd i ddatgelu nad hwn oedd yr unig reswm – roedd amheuon hefyd am y swyddi etc. Rwy’n credu bod dirgelwch o hyd ynghylch sut y gallai unrhyw Lywodraeth, a oedd wedi gwario cryn dipyn o arian cyhoeddus a buddsoddi amser nifer fawr o swyddogion dros gyfnod o flynyddoedd, ei chael ei hun mewn sefyllfa lle cafodd y cyfan ei droi a’i ben i’w wared yn ystod trafodaeth 20 munud yn y Cabinet, yn ôl pob golwg.

Rwy’n deall pam nad yw llywodraethau fel rheol am i gyngor swyddogol gael ei gyhoeddi ond, yn yr achos hwn, mae nifer o gwestiynau i’w hatebi.

Y peth arall y mae’r adroddiad yn cyfeirio ato yw’r ffaith bod y mater yn ymwneud â’r fantolen wedi’i ystyried yn broblem ers tro ond roedd y cwmni a’i chyllidwyr yn credu bod y broblem wedi’i ddatrys. Nid oedd neb yn credu mai hyn, yn anad dim arall yn y bôn, fyddai’n lladd y prosiect. Felly pam na fyddai neb wedi codi’r ffôn neu geisio gohirio’r penderfyniad i weld a ellid gwneud rhywbeth i achub y prosiect? Roedd y cwmni a’r Llywodraeth wedi cyfarfod dros 40 gwaith dros gyfnod o 12 i 18 mis – bron bob wythnos. Felly, o ystyried y swm enfawr o arian preifat a oedd yn y fantol, a’r miloedd o swyddi y byddai’r prosiect yn eu creu, yn ôl y cynigion, oni fyddai’n well gohirio’r penderfyniad am wythnos i weld a fyddai modd ad-drefnu pethau i gael y maen i’r wal.

Yr un gasgliad amlwg, yn fy marn i, yw bod Llywodraeth Cymru, am ba reswm bynnag, wedi penderfynu nad oedd am fwrw ymlaen â’r prosiect hwn. Pan gynigiwyd rheswm cyfleus i’r Llywodraeth a allai ei hesgusodi am droi cefn arno, penderfynodd ei groesawu â breichiau agored a dyna ddiwedd arni.

 

Rydych wedi sôn am bwysigrwydd llywodraethu, cyfathrebu a thryloywder – yn ddiweddarach yn yr ymchwiliad, daeth yn amlwg nad oedd unrhyw dystiolaeth i ddangos bod y Gweinidog dros Fenter Busnes a Gwyddoniaeth wedi cael gwybod am y cytundeb i brynu Moto FTA. Pa mor bryderus oedd y Pwyllgor wrth glywed nad oedd Gweinidogion Llywodraeth Cymru yn cael y wybodaeth ddiweddaraf gan eu swyddogion, a pham mae hynny’n bwysig?

Mae’n ofidus iawn clywed nad oedd y Gweinidog wedi cael gwybod am y ffordd anghonfesiynol, dybiwn i, o ddefnyddio’r arian grant arbennig hwn. Oherwydd y diddordeb gwleidyddol yn y prosiect hwn – prosiect a gafodd gryn sylw, ac a gafodd ymrwymiad gwleidyddol ar lefel uchel yn ystod y cyfnod hwn – o’r Prif Weinidog i lawr – byddech wedi tybio y byddai’r Gweinidog yn cael gwybod am y datblygiadau diweddaraf. Mae’r cyntaf yn destun pryder i mi gan nad oedd tystiolaeth i’w chael. Defnyddir y fformiwla hon yn aml mewn sefyllfaoedd anodd oherwydd nid yw diffyg tystiolaeth ysgrifenedig, negeseuon e-bost etc yn golygu, o reidrwydd, nad oedd y Gweinidog wedi cael y wybodaeth briodol. Pam na all y Llywodraeth ddweud yn bendant na chafodd y Gweinidog y wybodaeth briodol? Pam dibynnu ar y math niwlog hwn o eiriau, sy’n creu ychydig o amheuaeth yn eich meddwl hefyd? Y pwynt allweddol yw, mewn amgylchiadau fel hyn, y dylid hysbysu Gweinidogion yn enwedig pan fo trafodaeth amlwg ymhlith swyddogion a rhai swyddogion yn rhybuddio rhag cymryd camau penodol.

Y prif bwynt yw bod angen bod mor dryloyw â phosibl, a hynny er lles pawb. Os yw gwaith craffu Llywodraeth Cymru wedi bod yn llac eto, nid yw hynny’n arwain at benderfyniadau da.

Mae’n od, oherwydd roedd nifer fawr iawn o swyddogion ynghlwm wrth y prosiect hwn. Yr unig gasgliad sy’n cynnig ei hun wrth ddilyn yr hanes hwn hwn lle’r ymddengys bod swyddogion, yn y bôn, wedi’u darbwyllo bod cefnogaeth wleidyddol ar lefel Weindogol i’r prosiect ac, felly, roeddent wedi buddsoddi cryn dipyn ynddo, yn yr ystyr llythrennol a throsiadol. Gan hynny, yn achos y prosiect hwn, ymddengys na lwyddodd y swyddogion hyn i gadw at y safonau llym arferol oherwydd y nod, ym marn pawb, oedd cael y maen i’r wal. Ond hyd yn oed os oes ymrwymiad gwleidyddol, mae’n well dilyn y drefn briodol bob amser. Ac yna, wrth gwrs, yn rhyfedd ddigon, yr hyn sy’n digwydd yw bod popeth yn troi ai ben i waered a chaiff pob dadl bosibl dan yr haul ei defnyddio i ladd y prosiect.

Anaml iawn y gwelwn y ddwy broses hyn ar waith mewn un prosiect, lle mae Llywodraeth Cymru i bob pwrpas yn gwneud popeth yn ei gallu i roi’r prosiect hwn ar waith ac yna, yn ddiweddarach, yn gwneud popeth i geisio’i atal. Mae’n codi amheuon, yn wir, am allu’r Gwasanaeth Sifil i ddelio â phrosiectau technegol gymhleth o’r natur hwn, sy’n galw am fuddsoddiad sylweddol mewn seilwaith, neu’n galw am fuddsoddiad mewn busnes, ac mae cwestiynau’n codi hefyd am yr egwyddor ‘hyd braich’.

Fe drodd y prosiect yn rhy wleidyddol. Prosiect datblygu economaidd oedd hwn, a dylai fod wedi cael ei ystyried yn ôl ei rinweddau a’i ddiffygion. Llwyddodd y wleidyddiaeth a oedd ynghlwm wrth y prosiect i gymylu barn ac atal swyddogion rhag dilyn y rheolau a’r drefn briodol. Cynhaliwyd proses diwydrwydd dyledus wrth gwrs ond daeth y dehongliad o’r broses honno â ni’n ôl at yr un pwynt – sef yr ymdeimlad bod y dystiolaeth wrthrychol ynghlwm wrth y polisi. Yn y bôn, roedd y swyddogion yn gweithredu’n ôl yr hyn y teimlent roedd y Gweinidog am iddynt ei wneud ar unrhyw adeg benodol. Cyn gynted ag y newidiodd y dehongliad hwnnw, newidiodd popeth. Nid dyna sut y dylid ymdrin â phrosiectau o’r math hwn.

 

Mae’n bwysig nodi bod yr ymchwiliad yn canolbwyntio ar y modd y cafodd y cyllid ei drin ac nid ar yr egwyddor bod prosiect y gylchffordd ynddi’i hun yn cynnig manteision. A yw’r Pwyllgor yn teimlo bod Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth yn ei gallu i fanteisio i’r eithaf ar gyfleoedd i fuddsoddi yng Nghymru?

Rwy’n credu bod y saga drist hon yn tanlinellu pa mor wael ydym ni wrth ymdrin â phrosiectau buddsoddi mawr o’r natur hwn. Mae’n ychydig o ystrydeb, ond mae ystrydebau’n bod am reswm da fel arfer, sef bod olwynion y Llywodraeth yn troi’n araf iawn ac, yn achos y prosiect hwn, cymerodd 7-8 mlynedd i benderfynu mai ‘na’ oedd yr ateb. Ym myd busnes, mae’n well cael penderfyniad, y naill fordd neu’r llall, yn gyflym. Y peth gwaethaf yw’r hyn a ddigwyddodd yn yr achos hwn, sef saith mlynedd o ‘efallai’. Mae angen i lywodraethau wella’r broses o wneud penderfyniadau er mwyn rhoi ateb yn gynt, oherwydd nid yw gohirio penderfyniadau o fudd i neb. Mae’r rhaid inni wneud penderfyniadau’n gynt a bod yn fwy hyblyg wrth wneud hynny. Y gwir berygl yw bod y penderfyniad hwn nid yn unig wedi peryglu enw da Llywodraeth Cymru yn uniongyrchol, ond hefyd enw da Cymru fel lle i fuddsoddi ynddo.

Mae angen inni feithrin ein gallu ein hunain yng Nghymru i wneud penderfyniadau cyflym am brosiectau buddsoddi mawr a dylem fod yn cymryd camau pendant i chwilio am y cyfleoedd hyn. Mae angen buddsoddiad ar y wlad. Ar hyn o bryd nid oes gennym y gallu ariannol y byddem yn ei ddymuno. Nid ydym am i’r sefyllfa bresennol barhau, lle’r ydym yn dibynnu ar swm gymharol fach o gyllid sefydliadol mawr sydd wedi’u lleoli nid yma yng Nghymru yn anffodus, ond dros y ffin, ac yn ninas Llundain yn bennaf. Mae’r sefydliadau hyn yn siarad â’i gilydd a byddant yn gwybod am yr hyn a ddigwyddodd yn achos y prosiect hwn. Tybed beth mae Aviva yn ei ddweud wrth eu partneriaid, eu buddsoddwyr a’u rhanddeiliaid am y profiad a gawsant yn yr achos hwn. Nid ydynt yn buddsoddi mor aml â hynny ac, mewn gwirionedd, mae’n anarferol iawn i Aviva ddangos unrhyw ddiddordeb yn y math hwn o brosiect, a hwnnw wedi’i leoli ym Mlaenau’r Cymoedd. Hefyd, pan ddywedwn ein bod yn agored i fusnes, roedd hwn yn brofiad ofnadwy ac nid yw’n adlewyrchu’n dda ar Lywodraeth Cymru na, thrwy gysylltiad, ar Gymru.

Nid wyf yn beirniadu unigolion; systemau sy’n methu bob tro. Roedd Llywodraeth Cymru mewn dyfroedd dyfnion o’r dechrau un a rhaid sicrhau na fydd y math hwn o beth byth yn digwydd eto.

 

Pam mae’r math hwn o graffu yn bwysig i bobl Cymru?

Yn y pen draw, mae trefniadau craffu da yn arwain at Lywodraeth well. Mae’n amlwg yn boenus canolbwyntio ar gamgymeriadau ond dyna sut y byddwn yn dysgu a, drwy ddysgu, byddwn yn arloesi. Mewn gwirionedd, rhodd o’r gorffennol agos yw methiant, ac mae’n sylfaen y gallwn ei ddefnyddio i greu dyfodol gwell, a dyna sut y mae’n rhaid i ni weld pethau.

Nid beirniadu unigolion yw nod gwaith craffu. Mae’n ymwneud â cheisio deall pam mae’r system wedi’i chynllunio’n wael, pam mae’r system yn methu a sut y gallwn ei hailgynllunio er mwyn iddi sicrhau canlyniadau gwell nag y gall yr holl unigolion sy’n rhan ohoni eu sicrhau. Nid oes neb yn mynd i’r gwaith i wneud joben wael, mae pobl yn awyddus i wneud eu gorau. Byddwn yn methu pan fyddwn naill ai’n cynllunio systemau nad ydynt yn addas i’r diben neu pan fydd y system neu’r fframwaith wedi’u cynllunio ond nid yw’r diwylliant neu’r rheolau o fewn y system honno’n cael eu rhoi ar waith. Dyna pam mae angen gwaith craffu – i dynnu sylw at y problemau ac, os gallwn ni fod yn ddigon agored, tryloyw a gonest amdanynt, bydd yn arwain at ddyfodol sy’n well na’r gorffennol.

 


Darllen yr adroddiad llawn:
Cyllid Cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer Prosiect Cylchffordd Cymru (PDF, 949 KB)



Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn gyfrifol am graffu ar wariant yr holl arian cyhoeddus yng Nghymru. Gall y Pwyllgor ymgymryd â’u hymholiadau eu hunain neu gallant ddilyn cyfarwyddiadau gan Archwilydd Cyffredinol Cymru a’r Swyddfa Archwilio. Mae’n briff eithaf eang gan y gallant edrych ar bob agwedd ar gyllid gan gynnwys iechyd, addysg, awdurdodau lleol a datblygu economaidd fel yn achos eu hadroddiad diweddaraf ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru.

Gallwch lawrlwytho’r adroddiad llawn ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru a chael rhagor o wybodaeth am Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad yn http://www.cynulliad.cymru/SeneddPAC, gallwch hefyd ddilyn y Pwyllgor ar Twitter yn @SeneddPAC.

Hynt a helynt prosiect Cylchffordd Cymru a’r penderfyniadau a wnaed yn ei gylch gan Lywodraeth Cymru.

Cyfweliad â Nick Ramsay AC, Cadeirydd Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Cynulliad Cenedlaethol Cymru.


Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cyhoeddi ei adroddiad ar ei ymchwiliad i gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru. Beth sbardunodd y Pwyllgor i ymchwilio i’r mater penodol hwn?

Cafwyd tipyn o ddadlau ynghylch y cyllid cychwynnol a ddarparwyd ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru, a mynegwyd safbwyntiau gwahanol ar y ddwy ochr ynghylch a oedd y prosiect yn syniad da ai peidio.

Penderfynodd yr Archwilydd Cyffredinol gynnal ei ymchwiliad ei hun i’r modd y cafodd yr arian ei wario, ac fe dynnodd ei adroddiad sylw at nifer o bryderon a nifer o feysydd yr oedd angen ymchwilio iddynt yn fwy manwl, yn ei farn ef. Yn sgil hynny, penderfynodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ei bod yn werth ymchwilio i’r prosiect.

Canolbwyntiodd ymchwiliad y Pwyllgor ar y modd y gwnaed penderfyniadau o ran cyllido’r prosiect, ac nid ar egwyddorion prosiect Cylchffordd Cymru ei hun. Ym marn y Pwyllgor, pe bai’r prosiect wedi mynd yn ei flaen, byddai wedi bod yn ffynhonnell o botensial mawr i Gymru ac i’r broses o ddatblygu’r economi. Yn sicr, roedd agweddau ar y prosiect yr oeddem yn teimlo y gallent fod wedi sbarduno gweithgarwch datblygu economaidd a chreu swyddi i bobl mewn rhai o’r mannau tlotaf yng Nghymru. Felly, nid oeddem yn gwrthwynebu’r prosiect yn ei hanfod mewn unrhyw ffordd.

Nid rôl y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yw dweud wrth Lywodraeth Cymru beth ddylai neu na ddylai ei wneud. Yn y pendraw, caiff y Llywodraeth ei hethol gan bobl Cymru, ac mae nifer o faterion sy’n benderfyniadau polisi i’r Llywodraeth eu gwneud, yn hytrach na phenderfyniadau i’r Pwyllgor. Fodd bynnag, rôl y Pwyllgor yw sicrhau ei bod yn bosibl cyfiawnhau unrhyw benderfyniad a wneir gan Lywodraeth Cymru i weithredu polisi penodol, a bod y gost o weithredu’r polisi yn cynrychioli gwariant effeithlon o’r arian hwnnw. Rydym hefyd yn ystyried materion ehangach sy’n gysylltiedig â’r penderfyniadau polisi a wneir gan weision sifil o dan arweiniad y Gweinidog.

 

Beth oedd y themâu allweddol a ddaeth i’r amlwg yn ystod yr ymchwiliad?

Cawsom ein synnu gan ddull Llywodraeth Cymru o weithredu’r prosiect. Cafodd y broses hon ei gweithredu dros gyfnod sylweddol o amser, ac roedd y modd y cafodd y tir ei dynnu o dan draed y cwmni mor hwyr yn y broses yn syndod inni. Gwnaed y penderfyniad hwn ar sail cwestiynau technegol yn hytrach nag ar sail y broses diwydrwydd dyladwy y mae gofyn i’r Llywodraeth ei dilyn.

Yn ystod ein hymchwiliad, gwnaethom ystyried pwy yn rhengoedd Llywodraeth Cymru wnaeth y penderfyniadau dan sylw ar adegau penodol, a phwy wnaeth awdurdodi’r penderfyniadau hynny. Er enghraifft, mewn perthynas â phrynu FTR (cwmni beiciau modur a oedd wedi’i leoli yn Swydd Buckingham), nid oeddwn yn gallu canfod proses benderfynu briodol mewn perthynas â rheoli gwariant yr arian hwnnw, ar y prosiect hwnnw, yn y blynyddoedd diwethaf.

 

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi sicrwydd inni ar sawl achlysur fod gwersi wedi’u dysgu o ran rheoli arian cyhoeddus Cymru mewn modd effeithiol, ac mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus wedi craffu ar sawl achos yn y gorffennol lle mae arian cyhoeddus wedi cael ei golli. Yn sgil prosiect Cylchffordd Cymru, lle gwariwyd mwy na £9 miliwn mewn arian cyhoeddus gan Lywodraeth Cymru cyn iddi roi terfyn ar ei chefnogaeth, a yw’r Pwyllgor o’r farn bod Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth o fewn ei gallu i sicrhau bod y gwersi hyn yn cael eu dysgu a’u hymgorffori?

Roedd y ffaith bod arian cyhoeddus wedi cael ei wario ar y fath raddfa cyn i Lywodraeth Cymru wneud penderfyniad i roi terfyn ar ei chefnogaeth wedi peri pryder inni. Pe bai’r prosiect wedi dwyn ffrwyth, a phe bai wedi arwain at fuddion yn y pendraw, byddai wedi bod yn bosibl cyfiawnhau gwario’r arian hwnnw. Fodd bynnag, yn amlwg, fel y mae pethau’n sefyll ar hyn o bryd, nid yw’n bosibl cyfiawnhau gwario’r arian hwnnw.

Credwn fod Llywodraeth Cymru wedi dysgu gwersi o ganlyniad i’r hyn a ddigwyddodd, ac mae wedi rhoi sicrwydd inni na fydd sefyllfa o’r fath yn codi eto yn y dyfodol. Credwn fod angen tynhau’r llinellau cyfathrebu yn sylweddol. Er enghraifft, daeth i’r amlwg bod sefyllfaoedd wedi datblygu lle nad oedd modd i swyddogion ddweud a oedd Edwina Hart, Gweinidog yr Economi ar y pryd, yn ymwybodol o’r penderfyniadau ariannu a oedd yn cael eu gwneud. Nawr, nid yw hyn yn golygu nad oedd hi’n ymwybodol ohonynt, ond nid oedd llwybr papur ar gael i brofi hynny. Mewn unrhyw sefydliad, mae angen llwybr papur sy’n dilyn hynt yr arian sy’n cael ei wario. Wrth wario arian cyhoeddus, yn enwedig ar y raddfa hon, mae hynny’n bwysig iawn.

 

Mae’r adroddiad ei hun yn cynnwys 13 o argymhellion, ond beth yw’r maes pwysicaf y mae angen canolbwyntio arno, yn eich barn chi?

Pryd bynnag y bydd prosiect yn cael ei gymeradwyo, mae proses a elwir yn broses diwydrwydd dyladwy yn cael ei chynnal yn y cyfnod cychwynnol. Er enghraifft, ar hyn o bryd mae proses o’r fath yn digwydd—neu’n mynd i ddigwydd dros yr haf—mewn perthynas â ffordd liniaru yr M4. Pan mae penderfyniad a wnaed gan Lywodraeth Cymru yn destun ymchwiliad cyhoeddus, mae swyddogion Llywodraeth Cymru yn cynnal ymarfer diwydrwydd dyladwy weddol swmpus er mwyn penderfynu a yw’r swm o arian sy’n cael ei wario ar y prosiect dan sylw yn briodol ai peidio.

Yn achos Cylchffordd Cymru, cynhaliwyd proses diwydrwydd dyladwy. Fodd bynnag, pan wnaeth y Llywodraeth benderfyniad terfynol i wrthod y prosiect, ni soniodd am y broses diwydrwydd dyladwy. Yn hytrach, dywedodd mai mater cyfrifo technegol oedd wrth wraidd y penderfyniad. Hanfod y mater hwn oedd y ddadl a ganlyn: pe bai’r Llywodraeth yn rhoi gwarant i’r cwmni ar y raddfa yr oedd yn ei dymuno, byddai hynny’n golygu y byddai’r swm hwnnw ar fantolen y Llywodraeth. Yn ei dro, byddai hyn yn effeithio ar wariant Llywodraeth Cymru ar bob math o brosiectau eraill yn sgil y ffaith bod y swm hwn mor fawr. Fodd bynnag, byddai Llywodraeth Cymru wedi bod yn ymwybodol o’r sefyllfa hon o’r cychwyn cyntaf. Nid oedd y Pwyllgor yn deall pam y caniatawyd i Gwmni Datblygu Blaenau’r Cymoedd fynd drwy’r felin, blwyddyn ar ôl blwyddyn, pan nad oedd y prosiect byth yn mynd i fod yn hyfyw yn y pendraw yn sgil y mater cyfrifo technegol hwn.

Nid oeddem yn ddeall sut yr oedd yn bosibl cael proses diwydrwydd dyladwy ar y naill law, a mater cyfrifo ar y llaw arall, ond bod dim cysylltiad rhyngddynt. Yn y dyfodol, credwn y dylai Llywodraeth Cymru, wrth ofyn i gwmnïau wneud ceisiadau am brosiectau, ac am arian ar gyfer prosiectau hynny, sicrhau nad yw’r cwmnïau hynny’n gwastraffu eu hamser. Os nad yw prosiect yn mynd i fynd yn ei flaen, mae angen gwneud y penderfyniad hwnnw’n gynnar yn y broses yn hytrach na gwastraffu amser pawb.

 

Pam mae gwaith craffu o’r math hwn yn bwysig i bobl Cymru?

Mae’n hollbwysig. Credaf fod llawer o bobl yn edrych ar Gynulliad Cymru ac yn tybio ei fod fel San Steffan. Mae pobl yn gweld Jeremy Corbyn a Theresa May yn San Steffan, ac maent yn tybio mai dyna beth yw gwleidyddiaeth. Wel, wrth gwrs, mae’r hyn sy’n digwydd yn Siambr y Cynulliad yn bwysig, ac mae’r trafodion hynny’n fodd o gael sylw i faterion yn y cyfryngau. Fodd bynnag, y tu ôl i’r llenni, mae gweithgarwch y Llywodraeth yn digwydd o ddydd nad yw’n aml yn destun gwaith craffu.

Mae’n ddyletswydd ar grwpiau trawsbleidiol fel y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus i ddal swyddogion i gyfrif. Mae Gweinidogion yn gwneud penderfyniadau polisi, ac yna mae Gweision Sifil yn symud prosiectau yn eu blaenau. Os nad ydym ni’n gwneud y gwaith craffu hwn, pwy arall fydd yn ei wneud?

Mae’r Swyddfa Archwilio ac Archwilydd Cyffredinol Cymru yn gwneud gwaith gwerthfawr o ran tynnu sylw at faterion yn y man cyntaf, ond y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus sydd â’r dasg o graffu ar fanylion rhai o’r materion hyn a sicrhau eu bod yn cael sylw gan y cyfryngau, a hynny er mwyn sicrhau bod gwaith craffu tryloyw yn digwydd. Rydym yn Bwyllgor trawsbleidiol. Felly, nid yw’r awyrgylch yn un gwleidyddol lle mae’r Llywodraeth yn dweud: ‘Rydym am wario’r arian hwn ar brosiect, ond nid ydych chi am i ni wneud hynny’. Rydym yma i wneud yn siŵr bod yr arian cyhoeddus hwnnw’n cael ei wario’n briodol.

 


Darllen yr adroddiad llawn:
Cyllid Cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer Prosiect Cylchffordd Cymru (PDF, 949 KB)


 

Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn gyfrifol am graffu ar y modd y mae’r holl arian cyhoeddus yng Nghymru yn cael ei wario. Gall y Pwyllgor gynnal ei ymchwiliadau eu hun. Fel arall, gall ddilyn cyfarwyddiadau a roddir iddo gan Archwilydd Cyffredinol Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru. Mae’n friff weddol eang, gan ei bod yn bosibl iddo graffu ar bob agwedd ar gyllid, gan gynnwys iechyd, addysg, awdurdodau lleol a datblygu economaidd, fel sydd wedi digwydd gydag adroddiad diweddaraf y Pwyllgor ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru.
Gallwch lawrlwytho’r adroddiad llawn ar gyllid cychwynnol Llywodraeth Cymru ar gyfer prosiect Cylchffordd Cymru a chael rhagor o wybodaeth am Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad yma: http://www.cynulliad.cymru/SeneddPAC. Yn ogystal, gallwch ddilyn y Pwyllgor ar Twitter: @SeneddArchwilio.

Mae angen trawsnewid y cymorth a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru o ran eu hiechyd emosiynol a’u hiechyd meddwl

Cyfweliad â Lynne Neagle, Cadeirydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad

Mae’r Pwyllgor yn lansio ei adroddiad ar y newid mawr sydd ei angen o ran y cymorth a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru o ran eu hiechyd emosiynol a’u hiechyd meddwl. Pam wnaeth y Pwyllgor benderfynu craffu ar y mater hwn ar yr adeg hon?

Gwyddom fod iechyd meddwl yn broblem enfawr i bobl ifanc. Gwyddom fod un o bob deg person yn dioddef o broblemau iechyd meddwl, a bod y rhan fwyaf o’r problemau iechyd meddwl hynny’n dechrau yn gymharol gynnar, pan mae’r bobl o dan sylw yn eu harddegau.

Dyma’r prif bryder sy’n cael ei godi gyda’r Comisiynydd Plant. Mae hefyd yn bryder mawr sy’n cael ei godi gyda gwasanaethau fel llinell gymorth ChildLine, ac roedd yn fater a ddaeth i’r amlwg yn glir pan wnaethom ofyn i randdeiliaid rannu eu blaenoriaethau â ni.

Beth oedd prif amcanion y Pwyllgor ar gyfer yr ymchwiliad hwn?

Roeddent yn ddeublyg: Roeddem am ailedrych ar waith y Pwyllgor a’n rhagflaenodd, a wnaeth ddarn mawr o waith ar y gwasanaethau iechyd meddwl arbenigol a ddarperir i blant a phobl ifanc yn 2014.

O ganlyniad i’r gwaith hwnnw, buddsoddwyd swm sylweddol o arian ychwanegol yn y gwasanaethau arbenigol hynny gan Lywodraeth Cymru. Felly, roeddem am weld a oedd cynnydd wedi’i wneud yn y maes hwn.

Roeddem hefyd am edrych yn benodol ar y gwaith sy’n cael ei wneud ynghylch yr angen i feithrin gwydnwch emosiynol ymhlith ein pobl ifanc, gan ganolbwyntio’n benodol ar ymyrraeth gynnar a gwaith ataliol. Mae rhan helaeth o’n hymchwiliad wedi canolbwyntio ar geisio canfod a yw’r gwaith hwnnw yn mynd rhagddo a pha mor effeithiol ydyw.

Beth yw prif ganfyddiadau’r Pwyllgor yn yr adroddiad hwn?

Mae’n adroddiad swmpus, sy’n cynnwys 27 o argymhellion. Fodd bynnag, rydym wedi gwneud un argymhelliad allweddol sy’n bwysicach na’r lleill, yn ein barn ni—sef, bod angen gwneud llawer mwy o ran ymyrraeth gynnar a meithrin gwydnwch emosiynol ymhlith ein plant a’n pobl ifanc.

Credwn fod ysgolion a’r system addysg yn gwbl allweddol i’r nod hwnnw.

Yn sgil diwygio’r cwricwlwm newydd, mae gennym gyfle unwaith mewn cenhedlaeth i ymwreiddio’r broses o ddysgu am wydnwch emosiynol yn ein hysgolion. Ond, nid yw hwn yn fater i’r cwricwlwm yn unig. Mae’n ymwneud hefyd â sicrhau bod pawb sy’n ymgysylltu â phobl ifanc yn deall pwysigrwydd gwydnwch emosiynol ac yn teimlo’n gyfforddus yn trafod y mater â phobl ifanc.

Credwn ei bod yn hollbwysig bod gwasanaethau iechyd yn cydweithio’n agos ag ysgolion i gefnogi’r newid hwn. Ni ellir disgwyl i athrawon ysgwyddo’r cyfrifoldeb hwn ar eu pen eu hunain.

A gawsoch eich synnu gan unrhyw rai o’r canfyddiadau?

Yn bersonol, roeddwn wedi disgwyl y byddai’r angen am ymyrraeth gynnar yn thema allweddol. Fodd bynnag, roedd yn werth nodi cryfder y neges hon, ynghyd â nifer y rhanddeiliaid amrywiol a’i mynegodd.

Roedd y rhanddeiliaid hynny’n cynnwys sefydliadau trydydd sector fel y Samariaid, yn ogystal â’r heddlu, a awgrymodd yn ystod yr ymchwiliad y dylid cynnwys iechyd meddwl yn y cwricwlwm.

Credaf mai dyna’r prif fater sydd wedi dod i’r amlwg, ac oni bai ein bod yn mynd i’r afael ag ef, ni fydd yn bosibl mynd i’r afael â rhannau eraill o’r system.


Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed

Dylai mynd i’r afael â materion iechyd meddwl ymysg plant
a phobl ifanc fod yn flaenoriaeth genedlaethol.

Darllen mwy >


Yn 2014, clywodd y Pwyllgor a’n rhagflaenodd fod gormod o blant a phobl ifanc yn cael eu hatgyfeirio yn amhriodol at wasanaethau iechyd meddwl arbenigol a bod angen darparu cymorth iddynt mewn rhannau eraill o’r system. Pedair blynedd yn ddiweddarach, a yw’r sefyllfa honno wedi newid?

Bu gwelliant mewn rhai meysydd, ond rwy’n credu bod gormod o bobl ifanc yn parhau i gael eu hatgyfeirio yn amhriodol.

Mae hynny’n arwydd o’r ffaith nad oes gennym wasanaethau ymyrraeth gynnar priodol.

Os nad oes gwasanaethau ymyrraeth gynnar ar gael, bydd pobl yn parhau i frwydro er mwyn cael eu hatgyferirio at wasanaethau arbenigol ym maes iechyd meddwl plant a’r glasoed (CAMHS). Felly, er y bu cynnydd, nid wyf o’r farn bod y cynnydd hwnnw wedi bod yn ddigon cadarn.

Er bod y system addysg yn rhan allweddol o’r broses o wneud gwelliannau yn y maes hwn, rydym hefyd yn bryderus iawn am ofal iechyd meddwl sylfaenol. Daethom i’r casgliad nad yw’r gwelliannau y dylem fod wedi’u gweld yn y maes hwn erbyn hyn wedi dod i’r amlwg.

Nid ydym o’r farn bod hyn yn dderbyniol.

Yn 2015, sefydlodd Llywodraeth Cymru y rhaglen ‘Law yn Llaw at Blant a Phobl Ifanc’ er mwyn gwella’r gwasanaethau iechyd emosiynol ac iechyd meddwl a ddarperir i blant a phobl ifanc yng Nghymru. A yw’r Pwyllgor yn hyderus bod Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth sydd o fewn ei gallu yn y maes hwn?

Yn amlwg, rydym yn croesawu’r rhaglen yn fawr. Mae wedi rhoi pwyslais ar wasanaethau arbenigol ym maes CAMHS ac adnoddau ychwanegol, ac rydym yn croesawu hynny’n fawr.

Fodd bynnag, nid wyf o’r farn bod pwyslais digonol wedi’i roi ar ymyrraeth gynnar a gwydnwch cyffredinol. Y bwriad oedd y byddai hon yn ffrwd waith glir o fewn y rhaglen, ac nid wyf o’r farn ein bod wedi gweld y cynnydd y dylem fod wedi’i weld yn y maes hwnnw.

Y maes arall lle’r oeddwn wedi dymuno gweld mwy o gynnydd oedd gwasanaethau gofal iechyd meddwl sylfaenol i blant a phobl ifanc.

Clywsom y byddai pwyslais ar yr agwedd hon o fewn y rhaglen yn ystod y misoedd nesaf. Fy nghwestiwn i, felly, yw: pam nad ydyw wedi bod yn un o brif nodweddion y rhaglen dros y tair blynedd diwethaf?

Beth y mae’r Pwyllgor yn gobeithio ei weld yn dilyn cyhoeddi’r adroddiad hwn?

Rydym wedi gwneud un argymhelliad allweddol a 27 o argymhellion manwl eraill. O ystyried y dystiolaeth sy’n sail iddynt, rydym yn disgwyl i’r Llywodraeth roi ystyriaeth ddifrifol iddynt, ac yn amlwg, rydym yn gobeithio y bydd yn derbyn pob un ohonynt.

Yn ogystal â’r gwaith ymyrraeth gynnar, mae yr un mor bwysig bod pobl ifanc y mae angen gwasanaeth arbenigol arnynt yn cael y gwasanaeth arbenigol hwnnw mewn modd amserol.

Felly, rydym yn bwriadu gwneud gwaith dilynol cadarn ar bob un o’r argymhellion hynny.

Byddwn yn dychwelyd i’r mater hwn yn barhaus, a byddwn yn parhau i graffu ar y cynnydd a wneir gan Lywodraeth Cymru yn y maes hwn yn sgil y ffaith bod hon yn sefyllfa y mae’n rhaid inni ei hunioni. Mae’r adroddiad yn datgan bod angen trawsnewid y sefyllfa.

Nid wyf am fod yn aelod o bwyllgor mewn pum mlynedd yn gwrando ar ragor o dystiolaeth am y ffaith nad yw’r gwasanaethau iechyd meddwl a ddarperir ar gyfer plant a phobl ifanc yn ddigon da. Mae’n rhaid inni unioni’r sefyllfa y tro hwn.

__

Gallwch ddarllen yr adroddiad cyfan a chael mwy o wybodaeth am waith y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Gallwch hefyd ddilyn y Pwyllgor ar Twitter – @SeneddPPIA.

__

Os ydych chi eisiau siarad â rhywun am eich llesiant emosiynol a’ch iechyd meddwl, gallwch gysylltu â:
Meic Cymru ar 080880 23456 neu drwy neges destun ar 84001 neu drwy ei wasanaeth negeseua ar-lein
Llinell gymorth CALL ar 0800 132 737 neu drwy decstio ‘help’ i 81066

 

 

Sicrhau Dyfodol ar gyfer y Celfyddydau yng Nghymru

Erthygl gwadd gan Bethan Sayed AC, Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad

Dros y 10 mlynedd diwethaf, mae cyllid Llywodraeth Cymru a’r Loteri Genedlaethol ar gyfer Cyngor Celfyddydau Cymru wedi gostwng bron 10 y cant mewn termau real, tra bod y Llywodraeth wedi galw ar y sector i ddibynnu llai ar wariant cyhoeddus.

Fi yw Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad ac fel Pwyllgor, roeddem yn teimlo mai dyma’r amser cywir i gynnal ymchwiliad i gyllid heblaw cyllid cyhoeddus ar gyfer y celfyddydau i weld pa mor ymarferol yw galwad y Llywodraeth, ac i nodi camau ymarferol a fyddai’n galluogi’r sector i ymateb yn effeithiol iddo.

Mae angen cyllid ar y celfyddydau er mwyn sicrhau eu dyfodol, ond sut y gellir sicrhau’r cyllid hwnnw?

Pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach

Ni ellir gwadu pwysigrwydd y celfyddydau i gymdeithas iach. Mae’r celfyddydau yn goleuo ac yn cyfoethogi ein bywydau, ac felly maent yn rhan anhepgor o gymdeithas iach. Mae manteision y celfyddydau ar gyfer unigolion a’r gymdeithas gyfan bellach yn cael eu cydnabod yn eang. O’r effaith economaidd i fanteision ym myd addysg, dylai llunwyr polisi gydnabod, hyrwyddo a manteisio ar botensial y celfyddydau o ran sicrhau canlyniadau cadarnhaol yn y gymdeithas.

Cydnabod yr heriau sy’n wynebu’r celfyddydau yng Nghymru

Yn gynnar iawn yn ystod yr ymchwiliad, daeth yn amlwg bod sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn wynebu heriau unigryw, amrywiol ac anodd iawn wrth geisio sicrhau cyllid heblaw cyllid cyhoeddus. Oherwydd bod llawer o’r sefydliadau celfyddydol yng Nghymru yn fach o ran maint ac wedi’u lleoli’n bell o ganolfannau poblogaeth mawr, mae’n anodd iddynt godi arian nad yw’n refeniw cyhoeddus. Yn benodol, o edrych ar y cyllid heblaw cyllid cyhoeddus a ddyfernir ledled y DU, mae’n syfrdanol gweld faint o’r cyllid hwnnw a ddyfernir yn Llundain a de-ddwyrain Lloegr.

Canfu astudiaeth yn 2013 fod cyfraniadau gan unigolion a busnesau i’r celfyddydau yn Llundain yn cyfrif am 85 y cant o’r cyllid cyffredinol a ddyfarnwyd ledled Lloegr.  Er nad oedd Cymru’n rhan o’r astudiaeth, mae’n debyg nad yw ein sefyllfa ni’n wahanol i ranbarthau Lloegr y tu allan i Lundain.

Hyd nes i ni gydnabod a mynd i’r afael â’r sefyllfa anghytbwys hon, mae’n amhosibl gweld sut y gellir gwella’r sefyllfa’n ddigonol yng Nghymru. Mae’r ffaith bod maint a lleoliad mor bwysig i gynhyrchu refeniw masnachol yn cymhlethu’r sefyllfa ymhellach, gan ei gwneud hi’n anoddach i sefydliadau godi refeniw y tu allan i ganolfannau poblogaeth mawr.

Mae’r rhain yn anawsterau sy’n benodol i Gymru, sy’n dangos yr angen i Lywodraeth Cymru ddarparu lefel ddigonol o gymorth effeithiol i gefnogi’r hyn y mae wedi gofyn i’r sector ei wneud.

Beth oedd casgliad y Pwyllgor?

Rydym wedi galw ar y Llywodraeth i gymryd camau i godi proffil y celfyddydau fel achos elusennol ac i godi ymwybyddiaeth ymhlith ymddiriedolaethau a sefydliadau’r DU o’r prosiectau a’r sefydliadau celfyddydol ardderchog sydd yna yng Nghymru.

Ar hyn o bryd, nid oes gan y sector yr adnoddau sydd eu hangen i ymateb yn effeithiol i alwad y Llywodraeth. Roedd prinder sgiliau priodol yn y sector yn thema gyffredin yn y dystiolaeth a gyflwynwyd. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i greu adnodd sy’n cynnig arbenigedd ar godi arian ar gyfer sefydliadau celfyddydol bach, yn debyg i’r gefnogaeth a ddarperir ar hyn o bryd i fusnesau bach drwy wasanaeth Busnes Cymru.

Fel y gellid ei ddisgwyl, gwelsom fod sefydliadau mwy o faint yn fwy tebygol o lwyddo wrth wneud cais am grantiau gan fod ganddynt well fynediad at sgiliau priodol (er enghraifft, o ran ysgrifennu ceisiadau effeithiol). O ystyried cyn lleied o’r cyllid sydd ar gael ledled y DU a ddyfernir y tu allan i Lundain a’r de-ddwyrain, mae’n ddealladwy bod yna gystadlu ffyrnig am yr arian sy’n weddill.

Yn y fath hinsawdd, nid yw’n syndod bod sefydliadau llai yn ei chael hi’n anodd cystadlu.

Mae hyn yn pwysleisio’r angen am gymorth sydd wedi’i deilwra, sy’n cydnabod anghenion a galluoedd gwahanol y sefydliadau celfyddydol ledled Cymru.

Nid yw hynny’n golygu na ddylai’r rheini sy’n rhan o’r sector archwilio pob cyfle i gynyddu eu hincwm nad yw’n gyllid cyhoeddus. Cawsom dystiolaeth hefyd yn awgrymu y gallai sefydliadau celfyddydol Cymru fod yn fwy rhagweithiol wrth wneud ceisiadau am gyllid.

Roeddem yn falch o glywed am effaith cenhadaeth fasnachu Llywodraeth Cymru i Tsieina, a oedd yn cynnwys dirprwyaeth ddiwylliannol a drefnwyd gan Celfyddydau Rhyngwladol Cymru. Cwmni theatr sy’n gweithio gydag actorion ag anableddau dysgu yw Hijinx, a dywedodd wrthym fod y daith hon wedi agor drysau i deithiau rhyngwladol a chydweithio yn y dyfodol. Dyna pam yr ydym wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gomisiynu gwaith ymchwil ar farchnadoedd rhyngwladol sy’n cynnig potensial o ran twf i artistiaid Cymru, a lle bo modd, i gynnwys elfen ddiwylliannol ar deithiau masnach, ochr yn ochr â strategaeth i ddatblygu marchnadoedd rhyngwladol.

Ar ôl galw ar y sector celfyddydol i ddibynnu llai ar gyllid cyhoeddus, yr hyn sy’n glir yw bod angen i Lywodraeth Cymru gynnig lefel briodol o gymorth goleuedig sydd wedi’i deilwra os yw’n disgwyl i’w galwad gael effaith gadarnhaol yn y sector.

Gallwch ddarllen adroddiad llawn y Pwyllgor a’i argymhellion yma.

Dilynwch Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu ar Twitter @SeneddDGCH

Bwyd, diod a Brexit ar y fwydlen ar gyfer craffu ar y Prif Weinidog

Mae’r diwydiant bwyd a diod yn rhan bwysig o economi Cymru ac mae’r gadwyn gyflenwi bwyd yn un o sectorau mwyaf Cymru, yn cyflogi mwy na 240,000 o bobl gyda throsiant blynyddol o dros £19 biliwn.

Yn ogystal â bod yn gyflogwr pwysig ynddo’i hun, mae cynhyrchu bwyd hefyd yn cefnogi nifer o ddiwydiannau eraill fel twristiaeth a lletygarwch.
I graffu ar waith y Prif Weinidog o ran cefnogaeth Llywodraeth Cymru i fwyd a diod, a materion cyfredol sy’n wynebu’r diwydiant yng Nghymru, ymwelodd y Pwyllgor Craffu ar Waith y Prif Weinidog â’r Drenewydd ar 16 Chwefror.

Gan fod ansicrwydd o hyd ynghylch dyfodol y DU ar ôl Brexit, roedd y Pwyllgor yn awyddus i holi’r Prif Weinidog ynghylch trefniadau masnach ryngwladol bosibl a’r goblygiadau i’r diwydiant. Yn 2016, er enghraifft, aeth 92.7 y cant o’r allforion cig o Gymru a adawodd y DU i’r UE.

Ymweliad â chynhyrchwyr bwyd lleol

I ddeall pryderon busnesau lleol, ymwelodd Aelodau’r Pwyllgor â Hilltop Honey, sef cynhyrchydd bwyd lleol, a chynnal trafodaeth gyffredinol â chynrychiolwyr o’r cwmni a dau fusnes lleol arall, sef Cultivate a Monty’s Brewery.

Aeth y Pwyllgor o amgylch cyfleusterau Hilltop Honey a thrafod nifer o faterion sy’n wynebu’r diwydiant bwyd a diod, gan gynnwys twristiaeth, masnach, brandio a hyrwyddo.

Yn benodol, pwysleisiodd y cyfranogwyr yr angen i hyrwyddo ansawdd ac ystod cynhyrchion Cymreig mewn ffordd sy’n fwy cydlynol ac uchel ei phroffil.

Mewn perthynas â’r Drenewydd a chanolbarth Cymru, clywodd y Pwyllgor farn bod “diffyg neges farchnata gydlynol i Bowys” a “dim digon o gymorth i ddatblygu’r diwydiant twristiaeth yn yr ardal.”
Trafodwyd pwysigrwydd cyd-gefnogaeth rhwng busnesau yng Nghymru, gyda’r awgrym bod “angen i gwmnïau Cymreig weithio’n well gyda chwmnïau Cymreig” er budd pawb.

Mynegodd y busnesau a oedd yn bresennol bryderon hefyd am effaith debygol Brexit, gan gynnwys colli mynediad at gronfeydd yr UE ac ansicrwydd parhaus am drefniadau masnachu ag Ewrop a thu hwnt yn y dyfodol.

Atebodd y Prif Weinidog bryderon busnesau lleol

Codwyd nifer o awgrymiadau penodol a gynigiwyd yn ystod y drafodaeth yn Hilltop Honey yn uniongyrchol â’r Prif Weinidog yn ystod cyfarfod ffurfiol y Pwyllgor.

Holodd y Pwyllgor y Prif Weinidog ynghylch a allai’r Llywodraeth ystyried y gallai cwmni fynd ar daith fasnach y tro cyntaf am ddim, ar ôl clywed y gallai’r costau rwystro busnesau bach rhag cymryd rhan.

Er bod y gefnogaeth sydd eisoes ar gael gan Lywodraeth Cymru yn cael ei hystyried yn gefnogaeth gadarnhaol, awgrymwyd y gallai mwy o gwmnïau gymryd rhan pe gallent brofi taith fasnach am y tro cyntaf gyda llai o fuddsoddiad.

O ystyried y pwyslais y mae busnesau wedi ei roi ar yr angen i hyrwyddo diwydiant bwyd a diod Cymru a chynnyrch Cymreig, argymhellodd yr Aelodau y dylai Llywodraeth Cymru ystyried ei bod yn rhoi thema hyrwyddo blwyddyn dwristiaeth yn y dyfodol yn ymwneud â ‘Cymru fel cartref i fwyd a diod’.

Cytunodd y Prif Weinidog i ystyried y ddau awgrym ymhellach, a bydd y Pwyllgor yn ysgrifennu i gael gwybod am unrhyw ystyriaethau pellach.

Brexit a masnach ryngwladol yn y dyfodol

Roedd Brexit a threfniadau masnach ryngwladol yn y dyfodol yn themâu allweddol wrth holi’r Prif Weinidog.

Clywodd y Pwyllgor am bryderon mawr ynghylch yr effaith bosibl ar gynhyrchwyr bwyd a diod pe bai tariffau’n cael eu rhoi ar gynhyrchion a gaiff eu hallforio o Gymru i’r UE. Dywedodd y Prif Weinidog:

“…90 per cent of our exports go to the single market. Meat, for example, can carry, in extreme circumstances, a subsidy of 104 per cent…Now, it’s obvious what the effect would be on our sheep meat exports if that were to happen, and there are a number of tariffs in other areas as well. So, tariff barriers are the ones that are most obviously talked about, because they would make our goods more expensive in our most important market.”

Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch effaith rhwystrau eraill, fel prosesau tollau arafach yn effeithio ar nwyddau darfodus a’r angen i barhau i alinio safonau bwyd rhwng Cymru a’r UE yn dilyn Brexit.

Yn absenoldeb cefnogaeth yr UE i’r diwydiant ffermio yn y dyfodol, galwodd y Prif Weinidog ar Lywodraeth y DU i ddarparu’r cyllid angenrheidiol fel y byddai Llywodraeth Cymru yn gallu gwarantu taliadau i ffermwyr.

Dywedodd y Prif Weinidog na ddylai’r arian hwn fod yn rhan o’r grant bloc cyffredinol i Gymru ac y dylid ei neilltuo oddi wrth nawdd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus eraill.

Y diweddaraf:

Gellir cael y diweddaraf am y cyfarfod ar Senedd TV.
Neu darllenwch y trawsgrifiad llawn.

Dathlu Ymrwymiad y Cynulliad i Gynaliadwyedd ar gyfer Awr Ddaear

‘Gwnewch addewid i’r blaned’ yw’r thema ar gyfer Awr Ddaear eleni, a gynhelir ddydd Sadwrn 24 Mawrth rhwng 20:30 a 21:30. Bydd y Cynulliad yn cymryd rhan yn Awr Ddaear eleni drwy ddiffodd goleuadau’r Senedd, Ty Hywel a’r Pierhead. Mae llawer o’n Haelodau hefyd wedi gwneud addewid i WWF (Cronfa Bywyd Gwyllt y Byd) i gefnogi’r ymgyrch.

Mae cynaliadwyedd yn bwysig i ni yn y Cynulliad, ac rydym wedi gosod cyfrifoldeb i ni leihau ein heffaith ar yr amgylchedd a gweithredu mewn ffordd sy’n gyfrifol yn amgylcheddol yn ein holl weithgareddau. Darllenwch fwy am sut yr ydym yn ymdrechu i wneud y Cynulliad yn gynaliadwy nawr ac yn y dyfodol.

Sut rydym yn sicrhau bod y Senedd yn gynaliadwy

Gwresogi

System gwresogi geothermig sy’n cael ei defnyddio i helpu i wresogi’r Senedd. Mae dŵr yn cael ei bwmpio 100 metr i lawr drwy 27 o dyllau turio lle mae gwres naturiol y ddaear yn ei dwymo. Yna, caiff y dŵr ei bwmpio yn ôl i help i yn ein system gwresogi. Cefnogir y broses hon gan boeler biomas sy’n defnyddio pren sy’n gynaliadwy o bob cwr o’r DU i ddarparu ffynhonnell tanwydd gymharol garbon niwtral.

Ym misoedd twymaf y flwyddyn, mae’r system yn gweithio fel arall. Wrth i’r dŵr gael ei bwmpio i lawr, mae’r ddaear yn gweithredu fel dalfa gwres. Yna, bydd y dŵr oer yn cael ei bwmpio’n ôl i oeri’r adeilad.

Casglu dŵr glaw

Mae system casglu dŵr glaw y Senedd yn cael ei defnyddio yn y toiledau ac i lanhau’r adeilad. Mae hyn yn gweithio mor dda bod yr adeilad angen gwerth tua £40 o ddŵr y prif gyflenwad yn unig bob mis.

Caiff dŵr glaw sy’n disgyn ar do’r Senedd ei sianelu i du blaen yr adeilad. Yna mae dwy bibell yn ei gludo i danc lle mae’n cael ei hidlo trwy oleuadau uwchfioled (UV). Yna mae’r dŵr yn cael ei ddefnyddio yn y toiledau neu i lanhau’r ffenestri.

Mae rhagor o wybodaeth am ein harferion cynaliadwy ar gael yma.

Ymrwymo i ddefnyddio llai o blastig

Ar 1 Hydref 2011, cyflwynodd Cymru ofyniad i godi tâl am y rhan fwyaf o fagiau siopa untro. Hi oedd y wlad gyntaf yn y DU i wneud hynny. Mae defnyddio llai o blastig yn fater byd-eang pwysig ac mae’r Cynulliad wedi ymrwymo i hyn. Rydym eisoes yn gwneud cynnydd da iawn yn hyn o beth, ac rydym eisoes wedi rhoi’r gorau i ddefnyddio cwpanau coffi plastig ar ystâd y Cynulliad, tra’n ymrwymo i gael gwared â phlastigau tafladwy eraill dros y 6 mis nesaf lle bynnag y bo modd.

Prif bwyntiau cynaliadwyedd y Senedd

  • Dyfarnwyd safon ardderchog BREEAM i’r Senedd am ei nodweddion amgylcheddol yn y cyfnod dylunio.
  • Caiff y Senedd ei gwresogi gan gyfuniad o bwmp gwres o’r ddaear a sglodion pren a geir yn gynaliadwy, gyda nwy wrth gefn.
  • Mae’r pwmp gwres o’r ddaear yn y Senedd yn cynnwys 27 o dyllau turio wedi’u drilio 100m i’r ddaear – maent yn caniatáu i ni dynnu rhywfaint o wres ar ddiwedd yr haf, a gwrthdroi’r broses i helpu i oeri’r adeilad yn y gwanwyn.
  • Mae’r system casglu dŵr glaw yn golygu bod angen prynu gwerth tua £40 o ddŵr o’r prif gyflenwad yn unig bob mis.
  • Mae defnyddio’r system gwresogi biomas wedi arbed mwy na 500 tunnell o allyriadau carbon deuocsid rhag cael eu cynhyrchu ers adeiladu’r Senedd.
  • Mae’r Senedd yn cael ei hawyru’n naturiol; mae’r ffenestri’n agor eu hunain i newid tymheredd yr aer neu roi mwy o ocsigen i’r ystafelloedd.
  • Mae’r cwfl ar do’r Senedd yn creu gwasgedd aer negyddol. Mae hyn yn caniatáu i awyr iach gael ei dynnu i fyny drwy’r adeilad, ac yn golygu nad oes angen ei oeri’n artiffisial yn ystod y misoedd cynhesach.
  • Mae gosod goleuadau LED yn lle llawer o hen oleuadau’r Senedd yn y blynyddoedd diwethaf wedi arbed mwy na 50 tunnell o CO2.
  • Mae’r ffaith bod llawer o wydr ac arwynebau adlewyrchol yn y Senedd yn golygu bod angen llai o oleuadau artiffisial. Os edrychwch i fyny pan fyddwch chi’n ymweld â’r Neuadd neu’r Oriel, ac mae’n eithaf tebygol y gwelwch fod y goleuadau i ffwrdd yn ystod y dydd.

Rydym wedi cael gwared â chwpanau coffi tafladwy, ac rydym yn defnyddio ffynonellau ynni adnewyddadwy gan gynnwys biomas, pwmp gwres ddaearol, ac yn fuan yn newid i drydan tariff gwyrdd.

Rydym yn gosod pwyntiau codi cerbydau trydan yr wythnos hon, ac yn archwilio’r posibilrwydd o gar pwll trydan.

Rydym wedi ymrwymo i gyflwyno’r plastig tafladwy yn raddol lle bynnag y bo modd dros y 6 mis nesaf, a chompostio ein holl wastraff bwyd, gan gynnwys hynny o ddigwyddiadau.

Ymunwch â’r sgwrs yn ystod Awr Ddaear eleni gan ddefnyddio #AwryDdaear / #EarthHourWales a chadwch lygad am y diffodd byd-eang am 8.30pm ddydd Sadwrn 24 Mawrth.

Os oes gennych ddiddordeb mewn gwybod mwy am yr agweddau amgylcheddol ar waith y Cynulliad, ewch i dudalennau’r Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig, neu dilynwch y Pwyllgor ar Twitter @SeneddNHAMG.