Mis Hanes Pobl Dduon 2018: Eleni bydd 50 mlynedd ers i Ddeddf Cysylltiadau Hiliol 1968 ddod i rym

Map cy
Logo Mis Hanes Pobl Dduon Cymru

Mae eleni’n arwyddocaol, gan y bydd yn nodi 50 mlynedd ers i Ddeddf Cysylltiadau Hiliol 1968 ddod i rym.

 

no_irish_no_blacks
Llun o arwydd ‘No irish no blacks no dogs’ mewn ffenestr tŷ

Roedd Deddf 1968 yn olynu Deddf Cysylltiadau Hiliol 1965, y ddeddfwriaeth Cysylltiadau Hiliol gyntaf erioed, a oedd yn ei gwneud yn drosedd sifil, ond nid yn drosedd, i wahaniaethu “ar sail lliw, hil, neu darddiad ethnig neu genedlaethol” mewn mannau cyhoeddus fel gwestai a bwytai, tafarndai, llyfrgelloedd, ar drafnidiaeth gyhoeddus ac ati. Roedd hefyd yn deddfu ar gyfer cosbi am ysgogi casineb hiliol. Nid oedd Deddf 1965 yn berthnasol i wahaniaethu o fewn cyflogaeth na thai, sef dau faes amlwg lle’r oedd gwahaniaethu’n gyffredin. Roedd yr arwyddion enwog “Dim pobl dduon, dim cŵn, dim Gwyddelod” yn dal i fod yn gyfreithlon ar ôl Deddf Cysylltiadau Hiliol 1965. Sefydlodd Deddf 1965 y Bwrdd Cysylltiadau Hiliol i orfodi’r Ddeddf. Fodd bynnag, unig rym y Bwrdd oedd cyfeirio’r mater at y Twrnai Cyffredinol ac ni allai yntau wedyn wneud dim mwy na cheisio gwaharddeb llys sirol i atal gwahaniaethu yn y dyfodol. Am y rhesymau hyn, barnwyd fod Deddf 1965 yn aneffeithiol ac yn rhy gul.

Ehangodd Deddf 1968 gwmpas deddfwriaeth gwrth-wahaniaethu i gynnwys tai, cyflogaeth a darparu gwasanaethau. Rhoddodd rym i’r Bwrdd Cysylltiadau Hiliol ei hun ofyn am iawndal yn y llys sirol. Gallai iawndal hefyd gynnwys dyfarnu iawndal yn ogystal â gwaharddebau i atal gwahaniaethu yn y dyfodol.

Fel cyflogwr, rydym yn gwerthfawrogi amrywiaeth a chynhwysiant ac rydym wedi ymrwymo i ddatblygu a chynnal diwylliant sefydliadol cynhwysol.

“Rwy’n credu ei bod yn bwysig bod y Cynulliad yn arwain y ffordd o ran hyrwyddo diwylliant sefydliadol cynhwysol, a’i fod yn gorff seneddol modern a hygyrch y gall pobl o ystod amrywiol o gefndiroedd, ryngweithio yn hawdd ac yn ystyrlon ag ef. Mae’n ddyletswydd arnom ni yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru i arwain yn hyn o beth, i rannu ein profiadau, ac i sicrhau bod gwerthoedd cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant yn cael eu parchu a’u harfer gan bawb,”

Elin Jones AC, Llywydd, Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Felly, byddai’n ymddangos yn rhyfedd i gofio Mis Hanes Pobl Dduon a pheidio â myfyrio ar y Ddeddf Cysylltiadau Hiliol, darn o ddeddfwriaeth a oedd yn rhagflaenydd i Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Mae gennym ddyletswydd gyffredinol o dan y Ddeddf i ddileu gwahaniaethu, aflonyddu ac erlid anghyfreithlon ar sail nodweddion gwarchodedig[1].

Rydym yn falch o fod yn gyflogwr hygyrch, sy’n denu ac yn cadw ystod eang o dalent, yn ogystal â bod yn ddarparwr gwasanaeth hygyrch. Rydym wedi ymrwymo i werthfawrogi amrywiaeth, hyrwyddo cynhwysiant a mynd i’r afael ag anghydraddoldebau, nid yn unig oherwydd:

  • fel corff cyhoeddus sydd heb ei ddatganoli, mae gennym ddyletswydd gyffredinol o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 i: ddileu gwahaniaethu, aflonyddu, erlid; hybu cyfle cyfartal a meithrin perthynas dda rhwng pobl sy’n rhannu nodwedd warchodedig berthnasol a phobl nad ydynt yn ei rhannu;
  • bod tystiolaeth ymchwil yn dangos bod sefydliadau cynhwysol, sy’n denu ac yn datblygu unigolion o’r pwll mwyaf eang o dalent, yn perfformio’n well yn gyson;

ond oherwydd mai dyna yw’r peth iawn i’w wneud yn foesol, fel y dywedodd y Farwnes McGregor-Smith CBE, yn adolygiad McGregor-Smith[2]:

“We should live in a country where every person, regardless of their ethnicity or background, is able to fulfil their potential at work”.

Rydym yn ymwybodol ein bod yn sicrhau nad oes lle i wahaniaethu yn y broses recriwtio ac mae polisi dim goddefgarwch ar gyfer gwahaniaethu sy’n cael ei brofi gan unrhyw un o’n gweithwyr. Mae gennym nifer o bolisïau cefnogol ar gyfer staff, fel ein:

  • ‘Polisi Urddas a Pharch’ – sydd wedi’i ategu gan gysyniadau tegwch, urddas a pharch,
  • ‘Strategaeth pobl’ – sy’n cydnabod bod pob aelod o staff, waeth beth fo’i gefndir, yn haeddu’r cyfle i wireddu ei botensial llawn a llwyddo yn ei yrfa,
  • ‘Polisi recriwtio’ – sy’n amlinellu ein hymrwymiad i recriwtio ar sail teilyngdod, tegwch a gonestrwydd.
REACH logo
Logo rhwydwaith gweithle Pobl Dduon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig y Cynulliad

Mae gennym rwydwaith cydraddoldeb yn y gweithle Hil, Ethnigrwydd a Threftadaeth Ddiwylliannol gweithgar a elwir yn REACH. Mae’n gweithio’n agos gyda’r rheolwyr i ddatblygu diwylliant sefydliadol cynhwysol. Rydym yn ddiolchgar iawn i’n staff am y gwaith a wnânt i’n helpu i fod yn sefydliad cynhwysol. Gwyddom mai ein staff yw ein hased gorau ac rydym am sicrhau eu bod yn gweithio mewn amgylchedd cefnogol a diogel.

 

Rydym eisiau parhau i fod yn sefydliad sy’n esiampl i eraill o ran rhoi gwerth ar amrywiaeth, hyrwyddo cynhwysiant ac ymgorffori cydraddoldeb, fel cyflogwr ac fel sefydliad seneddol. Ein gweledigaeth yw bod yn sefydliad sy’n hygyrch ac sy’n ymgysylltu â phobl Cymru ac yn eu parchu. Rydym yn ymgysylltu ag ystod mor amrywiol o grwpiau â phosibl yn y gred y gall hyn ond arwain at well sefydliad democrataidd a deddfwrfa sy’n darparu’n effeithiol ar gyfer holl bobl Cymru.

I gael rhagor o wybodaeth am weithio i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, ewch i’n tudalennau Recriwtio.

Mae rhagor o wybodaeth am ein hymrwymiad i Amrywiaeth a Chynhwysiant wedi’i nodi yn ein Strategaeth Amrywiaeth a Chynhwysiant 2016-21.

[1] Nodweddion gwarchodedig: oedran, anabledd, ailbennu rhywedd, priodas a phartneriaeth sifil, beichiogrwydd a mamolaeth, hil, crefydd a chred, rhyw a thueddfryd rhywiol.

[2] Mae’r Amser i Siarad drosodd. Nawr yw’r amser i weithredu. Hil yn y gweithle ‘

Craffu ar Gyfrifon – Beth yw hyn?

Bydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn treulio rhan sylweddol o dymor yr Hydref yn ymgymryd â gwaith craffu ar gyfrifon ar gyfer Llywodraeth Cymru, Comisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru, ac Amgueddfeydd Cenedlaethol Cymru.

Beth yw Craffu ar Gyfrifon?

Mae gwaith craffu blynyddol ar gyfrifon gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cynnwys ystyried cyfrifon ac adroddiadau blynyddol gwahanol gyrff sy’n cael eu hariannu gan y cyhoedd, i weld a oes unrhyw eitemau o wariant arian cyhoeddus anarferol neu aneglur.  Yn ogystal ag edrych ar sut y mae’r sefydliadau hyn yn gwario arian, mae’r Pwyllgor hefyd yn ystyried sut y cânt eu rhedeg ac a yw eu trefniadau llywodraethu yn briodol ac yn atebol.

Pam ein bod yn gwneud hyn?

Er y gall y dull hwn ymddangos ychydig yn ddiflas, mae hwn yn ddarn pwysig o waith oherwydd ei fod yn sicrhau bod gwaith craffu’n digwydd i weld sut y mae arian cyhoeddus yn cael ei wario. Mae hefyd yn rhoi cyfle i ddwyn y rhai sy’n gyfrifol am oruchwylio gwariant arian cyhoeddus i gyfrif.

Mae Cyfrifon ac Adroddiadau Blynyddol, nid yn unig yn rhoi cipolwg pwysig ar sefyllfa ariannol y sefydliadau hyn a ariennir gan y cyhoedd, maent hefyd yn adrodd stori am sut y mae’r sefydliad yn cael ei redeg ac a oes strwythurau llywodraethu ac arferion gwaith cadarn ar waith ai peidio.

Drwy ymgymryd â’r gwaith craffu hwn yn flynyddol, mae’r Pwyllgor wedi gallu cynnwys ffactor ataliol yn ei waith, gyda sefydliadau sy’n gyfrifol am wario ein harian yn gwybod y gallent gael eu galw gerbron y Pwyllgor i wynebu gwaith craffu cyhoeddus.

A yw’n gweithio?

Mae’r Pwyllgor wedi bod yn gwneud y gwaith hwn ers nifer o flynyddoedd bellach, ac yn gyffredinol, rydym wedi gweld gwelliant yn y wybodaeth sydd ar gael, ac o ran sicrhau ei fod yn fwy hygyrch. Yn benodol, mae llawer o sefydliadau wedi ymateb i’r her o gyflwyno’r wybodaeth hon, sydd yn aml yn gymhleth, mewn fformat mwy dealladwy.

Yn ogystal â’r gwelliannau mwy cyffredinol, mae’r Pwyllgor hefyd wedi dod â nifer o feysydd sy’n peri pryder i’r amlwg a bu’r rhain yn destun mwy o waith craffu ac, yn y pen draw, gwelliant o ran arferion – ac maent wedi denu sylw’r cyfryngau fel:

Pam ein bod yn ystyried y cyrff hyn?

Ar ddechrau’r pumed Cynulliad, cytunodd y Pwyllgor i ystyried cyfrifon ac adroddiad blynyddol Llywodraeth Cymru a Chomisiwn y Cynulliad yn flynyddol. Daeth i’r penderfyniad hwn oherwydd bod gan Lywodraeth Cymru gyllideb flynyddol o fwy na £15 biliwn, sy’n swm sylweddol o arian cyhoeddus. Comisiwn y Cynulliad yw’r corff corfforaethol sy’n darparu cefnogaeth i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, a’i Aelodau, (felly yn y pen draw y Pwyllgor) – ac felly teimlai’r Pwyllgor ei bod yn bwysig peidio â bod uwchlaw gwaith craffu.

Ar gyfer 2017-18, bydd y Pwyllgor yn ystyried adroddiad blynyddol a chyfrifon Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru.  Mae’r Pwyllgor wedi ystyried Cyfrifon ac Adroddiad Blynyddol y ddau sefydliad hyn yn flaenorol.  Gobeithio y bydd argymhellion y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus blaenorol wedi helpu’r sefydliadau hyn i wneud gwelliannau ac y bydd stori gadarnhaol i’w hadrodd bellach.

Cymryd rhan

A oes gennych unrhyw gwestiynau yr hoffech eu gofyn ynglŷn â sut y cafodd y sefydliadau hyn eu rhedeg yn ystod y flwyddyn ddiwethaf?

A oes gennych unrhyw bryderon ynglŷn â sut y cafodd arian ei ddyrannu?

Pa gwestiwn fyddech chi’n ei ofyn i’r rhai sy’n gyfrifol am wario arian cyhoeddus?

Rhowch wybod inni: @seneddpac / @seneddarchwilio
SeneddArchwilio@cynulliad.cymru

Mae ein gwaith o graffu ar y cyfrifon yn dechrau ddydd Llun 8 Hydref 2018 pan fyddwn yn edrych ar Gyfrifon ac Adroddiad Blynyddol Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru a Chomisiwn y Cynulliad.

Kyffin yn y Senedd

 

Image of Llanddwyn Beach/Traeth Llanddwyn by/gan Kyffin Williams private collection of Eryl Nikopoulos

Daw ein herthygl blog gan David Meredith, Cadeirydd Ymddiriedolaeth Kyffin Williams, cyn lansio Arddangosfa Kyffin Williams yn y Senedd. 

Mae arddangosfa Kyffin yn y Senedd, drwy baentiadau a phrintiau, sy’n cynrychioli gwaith celfyddydol helaeth Kyffin, yn deyrnged addas i athrylith Syr John Kyffin Williams.

Yn paentio am dros 60 mlynedd, daeth Kyffin yn arbenigwr wrth ddefnyddio’r gyllell balet ar gyfer ei weithiau creadigol pwerus, ei dirluniau, ei forluniau a’i bortreadau mewn olew. Roedd hefyd yn baentiwr gogoneddus a sensitif mewn dyfrlliw fel y dangosir yn ei baentiad o flodau. Roedd Kyffin hefyd yn hoff iawn o brintiau.

Arlunydd, athro a dylanwadwr 

I Kyffin, roedd paratoi a phrintio printiau du a gwyn a rhai lliw o’i baentiadau olew – ynghyd â’i ddarluniau golch inc campus, yn arbennig o atyniadol – yn golygu bod cynifer o bobl â phosibl yn cael mynediad at gelf: roedd yr athro yn Kyffin bob amser yn y blaen. Cyn symud adref i Ynys Môn yng Nghymru ym 1974, roedd Kyffin wedi bod yr uwch-feistr celf yn Ysgol Highgate yn Llundain ers 30 mlynedd. Fel artist, sylweddolodd Kyffin yn gynnar yn ei yrfa nad dim ond rhoi delweddau ar bapur neu gynfas oedd paentio, ond bod cariad a hwyliau’n ymwneud â’r weithred o baentio.

Cymaint oedd dylanwad celfyddydol, statws ac apêl Kyffin, nad dim ond o orielau ac amgueddfeydd yw’r paentiadau a arddangosir yn y Senedd ond hefyd o swyddfeydd y Llywodraeth, o gartrefi unigolion mewn rhannau gwahanol o Gymru, o ganolfannau darlledu (ITV Cymru a BBC Cymru) ac o gasgliadau prifysgol (Prifysgol Aberystwyth). Gogoniant yr arddangosfa hon yw bod y rhan fwyaf o’r paentiadau a welir yma’n rhan o fywydau cyffredin pobl, paentiadau sydd o gwmpas pobl yn y gweithle ac yn y tŷ, yn ogystal ag yn y byd academaidd ac mewn orielau celf.

Kyffin Williams - Dr Huw T Williams portrait

Trysor cenedlaethol 

Roedd Syr Kyffin wir yn drysor cenedlaethol ac yn gymwynaswr mawr i Gymru, yn arlunydd a oedd, yn ôl ei gyfaddefiad ei hun, yn paentio yn Gymraeg!

Mewn cyfweliad teledu yn 2004, dywedodd Syr Kyffin ei fod wedi paentio miloedd o baentiadau. Ychydig o flynyddoedd ynghynt, roedd wedi’i feirniadu am baentio gormod, dim ond i ymateb i’w feirniaid gyda limrig nodedig:

‘They said that enough was enough,
The output of work by old Kyff,
So they finally put strictures
On his output of pictures
So the output of Kyffin was nothing!’

Roedd gan Kyffin synnwyr digrifwch rhyfeddol!

Yn ffodus i ni, parhaodd i baentio. Fel y dywedodd yr Athro Tony Jones, hefyd o Fôn a Chyfarwyddwr Sefydliad Celf Dinas Kansas:

‘Mae ffordd Kyffin o baentio, golwg ac arddull ei waith, yn neilltuol, yn bersonol, yn unigryw – ond mae hefyd o fewn cyrraedd hawdd i gynulleidfa eang … mae’n cofnodi’r hanfod, efallai hyd yn oed DNA tirwedd Cymru ac mae’n rhoi’r cyfan yn y paentiad.’

Unwaith, dywedodd Gareth Parry, ffrind Kyffin a’i gyd-artist, am ddefnydd rhyddfrydol Kyffin o baent ei fod yn ddigon da i’w fwyta! Roedd Gareth bob amser yn annog pobl i roi eu trwyn ynddo bron a gorfoleddu ym marciau cyllell balet Kyffin.

David Meredith

Gallwch ymweld ag Arddangosfa Kyffin Williams yn y Senedd rhwng 4 ac 31 Hydref 2018.

Gallwch ddysgu mwy am ymweld â’r Senedd yma

Kyffin Williams - "Cwmglas"

 

Diwrnod Gwelededd Deurywiol 2018

Gan Rhayna Mann

Ugain mlynedd yn ôl roeddwn i newydd orffen yn y brifysgol, roeddwn i’n teithio, yn cael anturiaethau, yn cwrdd â phobl newydd ac yn dechrau ystyried fy nyfodol. Onid yw hynny’n swnio’n ddelfrydol? Yr ochr arall i’r stori hon yw fy mod i hefyd yn dod allan fel menyw ddeurywiol. Pam ydw i’n rhoi arlliw negyddol ar hynny? Oherwydd ei fod yn ddigwyddiad dryslyd a heriol na ddigwyddodd dros nos.

Fel menyw ifanc, roeddwn i’n cael fy nenu i fenywod yn ogystal â dynion, ond yn tyfu i fyny mewn pentref cloddio bach yn y cymoedd, roedd y meddyliau hyn yn cael eu hystyried yn annaturiol. Roedd bod yn hoyw yn rhywbeth i wgu arno, ac roedd yn ofnus imi fel plentyn ifanc weld sut yr oedd rhai dynion hoyw (gan nad oedd dim menywod hoyw amlwg) yn cael eu hosgoi a’u trafod. Cefais fy magu yn meddwl bod rhywbeth o’i le gyda mi, ond parhaodd y teimladau a oedd gennyf tuag at ddynion a menywod.

Erbyn imi fod yn ddeunaw oed, roedd y naratif cyhoeddus o ran pobl hoyw yn newid. Roedd yn iawn bod yn hoyw – cyn belled â’ch bod yn byw mewn dinas gosmopolitaidd neu’n enwog! Ond yr hyn a’m tarodd i fwyaf oedd y bobl a oedd yn hysbys yn y cyfryngau fel pobl ddeurywiol, fel David Bowie, Marlon Brando, James Dean, Freddie Mercury a Janis Joplin. Roeddwn i’n edrych i fyny at y bobl hyn, roeddwn nhw’n fy llenwi ag ysbrydoliaeth…ac roedden nhw’n ddeurywiol.

Mae gallu uniaethu â rhywun y gallwch edrych i fyny iddo yn bwerus iawn.

Yn ddeunaw oed mi ddes allan. Roedd yn ddigynnwrf iawn, ac roeddwn i ychydig yn siomedig. Ymatebodd fy ffrindiau gyda ‘roeddwn i wedi amau’ a gwnaethant barhau i fod yn ffrindiau imi. Fodd bynnag, dangosodd fy rhieni imi beth yw deuffobia goddefol; roedden nhw’n credu nad yw bod yn ddeurywiol yn rhywbeth go iawn ac yn ei wfftio fel ‘rhywbeth a fyddai’n pasio’.

Digwyddodd fy ail brofiadau o ddeuffobia drwy gydol fy ugeiniau; wrth ddechrau perthynas newydd â dyn, roedden nhw’n aml yn gweld fy neurywioldeb yn fygythiad neu’n newyddbeth. Pan fyddwn i’n gweld menyw hoyw, byddwn i’n cael fy ystyried fel twyllwr.

Fy mhrofiad olaf o ddeuffobia yw fy anallu parhaus i gadw rhai ffrindiau benywaidd. Rwyf wedi canfod yn bersonol fod rhai menywod syth yn ystyried menywod deurywiol yn fygythiad, a dyna un o’r pethau sydd wedi peri’r gofid mwyaf i fi.

Fodd bynnag, unwaith i fi fod yn gyffyrddus gyda fy hunaniaeth, fe wnes i ganfod bod pobl eraill yn gyffyrddus hefyd gan fwyaf. Dros yr ugain mlynedd diwethaf, mae agweddau cadarnhaol a chael fy nerbyn gan bobl wedi bod yn drech na’r profiadau negyddol. Wrth siarad â ffrindiau am rywioldeb, mae eu gonestrwydd a’u hiwmor wedi bod yn hyfryd ac wedi fy helpu i symud o fod yn fenyw ddeurywiol i fod yn fenyw… sy’n digwydd bod yn ddeurywiol.

Ond y profiad mwyaf arwyddocaol yr wyf wedi’i gael oedd cael derbyniad cadarnhaol heb ragfarn gan fy mhlant hyfryd, fy ffrindiau, fy nheulu a’m cydweithwyr. Mae hyn wedi rhoi’r nerth imi fod yn hapus ac yn gyfforddus gyda phwy ydw i.

Felly dyma ddathlu Diwrnod Gwelededd Deurywiol. Beth am barhau i gwestiynu stereoteipiau a helpu i greu amgylchedd lle’r ydym yn cael cyfle i ffynnu ac esblygu i’r bobl yr ydym ni mewn gwirionedd.

2018-WEI-graphic-welsh

Bi_flag

2018 top-employer-black-bilingual

Out-Naw

Steddfod yn y Senedd

Yn ystod mis Awst 2018, roedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn falch o chwarae rhan hanfodol yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni drwy gynnal amrywiaeth o arddangosfeydd, trafodaethau a digwyddiadau a oedd yn ymdrin â bywyd Cymru.

Wedi’i galw’n Eisteddfod heb ffens, daeth y Senedd yn gartref i’r Lle Celf a Phafiliwn y Cymdeithasau.

Eisteddfod yn y Senedd

Mae’r Eisteddfod wedi cynnal arddangosfa celf a chrefft ar ryw ffurf ers 1865. Y dyddiau hyn, mae’r Lle Celf yn cynnwys arddangosfa aml-gyfrwng o gelfyddyd gain a chelfyddyd gymhwysol gyfoes, a dathliad o bensaernïaeth yng Nghymru.

Ymysg yr arddangosion eleni oedd serameg ddeniadol Jin Eui Kim, enillydd Gwobr Tony Globe 2018, paentiadau Philip Watkins o fywyd y cymoedd a darnau seramig a phren Zoe Preece, enillydd Medal Aur 2018 a gwobr Dewis y Bobl, ynghyd â llawer o ddarnau eraill a oedd yn ysgogi meddwl.

Gan orchuddio llawer o lawr y Senedd, gallwch wylio gosodiad enfawr André Stitt yn cael ei adeiladu yn y fideo treigl amser hwn:

Cynhaliodd Pafiliwn y Cymdeithasau yn y Cynulliad drafodaethau ar faterion a oedd yn cynnwys cyni, rôl menywod ym maes gwleidyddiaeth, pleidleisio yn 16 oed, democratiaeth a’r celfyddydau, diwygio etholiadol a chyfiawnder yng Nghymru.

Os gwnaethoch eu colli y tro cyntaf, gallwch eu gwylio eto yma:

Democratiaeth a’r Celfyddydau: effaith y naill ar y llall
Mae Democratiaeth a’r Celfyddydau yn chwarae rôl ganolog ym mywydau pobl Cymru – ond sut maent yn effeithio ar ei gilydd?
Cadeiriodd Elin Jones AC, Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol, banel trafod yng nghwmni Bethan Sayed AC, sef Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu’r Cynulliad, yr arlunydd Elin Meredydd, ac Eddie Ladd, cyflwynydd ac artist dawnsio a pherfformio blaenllaw.

Mae democratiaeth a'r celfyddydau

Barod am y bleidlais?
Digwyddiad mewn partneriaeth â’r Comisiwn Etholiadol yw hwn, yn trafod gostwng yr oedran pleidleisio i 16 mewn etholiadau yng Nghymru. Cafodd y drafodaeth ei chadeirio gan Elan Closs Stephens, Comisiynydd Etholiadol Cymru, yng nghwmni’r panelwyr: Elin Jones AC, y Llywydd; Sally Holland, Comisiynydd Plant Cymru; a phobl ifanc gan gynnwys Ethan Williams, Is-lywydd Urdd Gobaith Cymru ac Is-gadeirydd Bwrdd Syr IfanC, Fforwm Ieuenctid Genedlaethol yr Urdd.

Rôl Menywod mewn Gwleidyddiaeth
Nodwyd 100 mlynedd ers yr ymgyrch lwyddiannus i sicrhau’r bleidlais i fenywod, ac ymunodd Elin Jones AC, Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru, â Dr Elin Jones yr hanesydd, i drafod dylanwad menywod ar wleidyddiaeth yng Nghymru, yn y gorffennol a’r presennol. Bethan Rhys Roberts, y newyddiadurwr a’r cyflwynydd teledu, oedd yn cadeirio.

Rôl Menywod mewn Gwleidyddiaeth

Aeth 6,948 o bobl i ddigwyddiadau ym Mhafiliwn y Cymdeithasau yn ystod yr wythnos.

I bobl nad ydynt yn siarad Cymraeg yn rhugl, daeth y Pierhead yn gartref i Shw’mae Caerdydd – y ganolfan i gael gwybodaeth am y Gymraeg – yn ystod yr ŵyl. Roedd y sesiynau’n cynnwys trafodaeth am dafodieithoedd Cymru, yn ogystal â gweithdai o ddawnsio’r glocsen i wneud hetiau.

Ddydd Gwener 10 Awst, roedd Elin Jones, y Llywydd, ymhlith y rhai a anrhydeddwyd gan Orsedd y Beirdd, yn ogystal â Jamie Roberts, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru, a Geraint Jarman, y cerddor, a chyflwynwyd y wisg las iddi am ei gwasanaeth i’r wlad.

Y Lle Celf yn y Senedd, Barod am y bleidlais? Gorsedd y Beirdd

Un o’r gweithgareddau mwyaf poblogaidd yn y Senedd yn ystod yr wythnos oedd y cyfle i ymweld â Siambr drafod y Cynulliad lle, am y tro cyntaf, y gallai ymwelwyr gael llun ohonynt eu hunain yn sedd y Llywydd. Manteisiodd mwy na 5,595 o bobl ar y cyfle unigryw hwn i gymryd rôl y Llywydd dros dro, a phrofi sut beth y gallai goruchwylio trafodion yn y Siambr fod.

 

 

 

Yn ddiweddarach yn yr wythnos, cynhaliwyd digwyddiad hefyd i groesawu Geraint Thomas adref, gan ddathlu ei gyflawniad rhyfeddol o fod y Cymro cyntaf erioed i ennill y Tour de France.

Cafodd Geraint ei groesawu gan Elin Jones, y Llywydd, yn ei derbyniad blynyddol yn yr Eisteddfod, cyn cael ei gyfarch gan Catrin Heledd, Band Pres Llareggub, y band Siddi ac, yn olaf, y miloedd o gefnogwyr cyffrous a oedd wedi ymgynnull ar risiau’r Senedd.

Geraint-Thomas-Senedd

Yn ystod yr Eisteddfod, croesawyd mwy na 18,000 o ymwelwyr i’r Senedd, ac nid oedd mwy na hanner ohonynt wedi ymweld â’r Cynulliad o’r blaen, ac rydym yn gobeithio eu bod wedi gadael ag ychydig mwy o wybodaeth am sut y mae datganoli yng Nghymru yn gweithio.

Diolch yn fawr i’n partneriaid, sef y Comisiwn Etholiadol, Cyngor Celfyddydau Cymru, Academi Morgan, Canolfan Llywodraethiant Cymru ac, wrth gwrs, yr Eisteddfod am wneud y digwyddiadau yn ystod yr wythnos mor llwyddiannus.

Fe’ch gwelwn yn Llanrwst!

 

Artistiaid Y Lle Celf eleni oedd: Justine Allison, Billy Bagilhole, Jo Berry, Kelly Best, Zena Blackwell, Steve Buck, Ray Church, Nerea Martinez de Lecea, Cath Fairgrieve, Mark Houghton, Gethin Wyn Jones, Jin Eui Kim, Anna Lewis, Laura Lillie, Gweni Llwyd, James Moore, Marged Elin Owain, Zoe Preece, Glyn Roberts, John Rowley, André Stitt, Caroline Taylor, Jennifer Taylor, Sean Vicary, Adele Vye, Philippa Watkins a Casper White

 

Bil Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru)

Y wybodaeth ddiweddaraf am y Bil gan yr Aelod Cyfrifol – Simon Thomas AC, Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid

Ar 17 Gorffennaf 2018, cytunodd y Cynulliad ar y Penderfyniad Ariannol ynghylch Bil Ombwdsman Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru). Mae hon yn garreg filltir arwyddocaol i’r Bil. Yn awr, gallwn symud ymlaen i drafodion Cyfnod 2 ar y Bil—sef y broses o waredu gwelliannau.

Bydd llawer o bobl sydd wedi dilyn hynt y Bil yn ymwybodol ei fod yn ffrwyth gwaith caled a wnaed dros nifer o flynyddoedd gan Bwyllgor Cyllid y Cynulliad hwn a Phwyllgor Cyllid y Cynulliad blaenorol. Mae gan yr Ombwdsmon swyddogaeth hollbwysig, yn cynrychioli pobl Cymru pan fyddant wedi cael gwasanaeth gwael neu wedi cael eu trin yn annheg gan wasanaethau cyhoeddus.

Ein prif fwriadau polisi mewn perthynas â’r Bil yw:

  • gwella cyfiawnder cymdeithasol a chyfle cyfartal;
  • amddiffyn y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas;
  • hybu gwelliannau mewn gwasanaethau cyhoeddus ac wrth ddelio â chwynion.

Os yw’r Bil yn dod yn gyfraith, bydd yn ymestyn pwerau’r Ombwdsmon ac yn gwneud y rôl yn fwy ymatebol i bobl Cymru.

Bydd yn cyflawni hyn drwy ei gwneud hi’n haws i bobl wneud cwyn. Mae’r Bil yn dileu’r gofyniad i wneud cwynion yn ysgrifenedig. Drwy ganiatáu i’r Ombwdsmon dderbyn cwynion llafar, bydd y Bil yn caniatáu i’r rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas ymgysylltu â’r Ombwdsman, gan greu Cymru decach.

Mae’r Bil yn cynnwys darpariaeth i’r Ombwdsman gynnal ymchwiliadau ar liwt ei hun. Bydd y pŵer hwn yn caniatáu iddo fynd i’r afael â chamweinyddu systematig neu wasanaethau’n methu ar raddfa eang, a hynny mewn modd cydlynol. Bydd yn caniatáu i’r Ombwdsmon fod yn fwy ymatebol, gan ganiatáu iddo ymchwilio i faterion sy’n dod i law yn ddienw a chan gryfhau llais y dinesydd.

Mae’r Bil yn ceisio hybu gwelliannau mewn gwasanaethau cyhoeddus ac wrth ddelio â chwynion. Bydd hefyd yn ehangu pwerau’r Ombwdsmon i ymchwilio i ddarparwyr gofal iechyd preifat mewn achosion lle mae cleifion wedi comisiynu triniaeth breifat ochr yn ochr â’r gwasanaeth a ddarperir gan y GIG.

Mae penderfyniad y Cynulliad i gytuno ar y Penderfyniad Ariannol yn golygu bod y Cynulliad bellach wedi cael yr awdurdod, mewn egwyddor, i wario arian o ganlyniad i’r Bil.

Er bod costau’n gysylltiedig â’r Bil, credwn fod gan y Bil y potensial i wireddu arbedion cost yn y sector cyhoeddus ehangach. Mae mwyafrif yr arbedion hynny’n debygol o ddeillio o ddarpariaethau a fydd yn sbarduno gwelliannau mewn gwasanaethau cyhoeddus, fel llai o iawndal yn cael ei hawlio ymhlith y cyrff o fewn yr awdurdodaeth dan sylw. Felly, ceir buddion effeithlonrwydd ehangach.

Mae gan y Cynulliad gyfle bellach i drafod gwelliannau manwl i’r Bil. Fel yr Aelod sy’n Gyfrifol (ac ar ran y Pwyllgor Cyllid), byddaf yn cyflwyno nifer o welliannau a fydd, yn fy marn i, yn cryfhau’r Bil. Datblygwyd y gwelliannau hyn drwy ystyried yn ofalus yr argymhellion a wnaed gan y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn ei adroddiad ar y Bil yng Nghyfnod 1. Yn ogystal, rwyf wedi cael nifer o gyfarfodydd adeiladol gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid i drafod rhannau eraill o’r Bil, a hynny er mwyn sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn gallu ei gefnogi.

Mae gwaith yn mynd rhagddo i ddrafftio gwelliannau a gaiff eu trafod gan y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau. Unwaith eto, hoffwn ddiolch i bawb sydd wedi cyfrannu at y broses o ddrafftio a datblygu’r Bil hwn, sydd wedi cymryd cam arall yn y daith tuag at fod yn gyfraith. Mae’n bwysicach nag erioed bod gwasanaethau cyhoeddus yn darparu ar gyfer pobl Cymru a bod yr Ombwdsmon yn cael ei rymuso i sicrhau bod ein gwasanaethau’n canolbwyntio ar y dinesydd.


I gael rhagor o wybodaeth, ewch i hafan y Bil:

Gwybodaeth am y broses ddeddfwriaethol:

Dilynwch y Pwyllgor ar Twitter @SeneddCyllid

 

 

Gofal Mam? Rhianta a chyflogaeth yn Hen Wlad fy Nhadau

 

 

Heddiw, mae’r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau yn lansio’i adroddiad, ‘Wrth eich gwaith: rhianta a chyflogaeth yng Nghymru’. Fel rhan o ymchwiliad y Pwyllgor i feichiogrwydd, mamolaeth a gwaith yng Nghymru, aethom ati i gasglu barn a phrofiadau pobl o bob cwr o Gymru. Wedi’u hysgogi gan y cyfle i ddylanwadu ar newid agwedd mor emosiynol ar fywyd bob dydd, roedd y cipolwg a gynigiwyd gan y nifer o fenywod a rannodd eu barn a’u profiadau yn allweddol wrth helpu’r Pwyllgor i gyflwyno ei argymhellion i Lywodraeth Cymru.

Yn angerddol, weithiau’n ofidus, yn aml yn frawychus, ond bob amser yn hollbwysig, roedd y safbwyntiau a rannwyd yn allweddol wrth dynnu sylw at brofiadau amrywiol mamau o bob cwr o Gymru.

Nid dyma’r amser i gadw’n dawel.

Y sefyllfa bresennol

Yn ôl gwaith ymchwil a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn 2016, roedd 87 y cant o gyflogwyr yng Nghymru o’r farn ei bod yn fuddiol i sefydliadau gefnogi menywod beichiog a’r rhai sydd ar absenoldeb mamolaeth. Ond, canfu hefyd fod 71 y cant o famau wedi cael profiadau negyddol neu wahaniaethol o ganlyniad i gael plant, dywedodd 15 y cant eu bod wedi profi colled ariannol, ac roedd 10 y cant yn teimlo eu bod wedi eu gorfodi i adael eu swydd hyd yn oed.

Tynnwyd sylw at yr effaith gysylltiedig ar economi’r DU mewn ymchwil a gyhoeddwyd gan Gyngor Busnes Menywod Llywodraeth y DU, a amcangyfrifodd y gallai cydraddoli cyfraddau cyflogaeth menywod a dynion dyfu economi’r DU gan fwy na 10 y cant erbyn 2030.

Fel rhan o’i waith, roedd y Pwyllgor yn awyddus i gasglu safbwyntiau, profiadau a syniadau ynghylch sut y dylai Llywodraeth Cymru fynd i’r afael â’r materion sydd o fewn ei rheolaeth, fel cefnogaeth cyflogadwyedd, datblygu economaidd, dyletswyddau cydraddoldeb y sector cyhoeddus yng Nghymru, gweithluoedd y sector cyhoeddus a gofal plant.

Yr hyn a glywsom

“Pan o’n i’n feichiog ‘da mhlentyn cyntaf, ro’n i’n gweithio fel glanhawraig a wnes i orfod stopo gweithio pan o’n i tua 3 mis yn feichiog oherwydd pwysedd gwaed uchel. ‘Doedd fy nghyflogwr i ddim yn fy nghefnogi a rhoddodd e’r gorau i fy nhalu. ‘Doedd fy mos i ddim yn credu bo fi’n feichiog i ddechrau am nad oeddwn wedi cael fy sgan gyntaf. Ddaeth y mater i ben yn y llys yn y diwedd, ac er bo fi wedi ennill, wnes i ddim cael lot fawr o arian am nad oedd fy mos i wedi cofnodi’n gywir yr holl oriau oeddwn wedi gweithio.”

  • Mam, Sir Gaerfyrddin

Cynhaliwyd grwpiau ffocws gyda mamau yng Nghaerdydd a chrëwyd fforwm ar-lein gan ddefnyddio Senedd Dialogue – dull sy’n caniatáu trafodaeth agored a didwyll lle gall cyfranogwyr rannu eu barn a’u syniadau, yn ddienw neu fel arall. Mae hefyd yn gyfle i gyfranogwyr ddarllen syniadau a phrofiadau pobl eraill rhoi eu barn a gwneud sylwadau arnynt.

Roedd ehangder y safbwyntiau a rennir – rhai ohonynt yn gadarnhaol ac yn tynnu sylw at arfer da gan rai cyflogwyr – yn adlewyrchu amrywiaeth y cyfranogwyr. Cyflwynwyd cyfraniadau gan famau o Flaenau Gwent i Sir Gaerfyrddin, ac o Ben-y-bont ar Ogwr i Sir y Fflint. Roedd y rhai a gymerodd ran yn cynnwys mamau ifanc, mamau sengl, mamau o gartrefi ag incwm isel a rhai ohonynt mewn gwaith, rhai’n rhan-amser a rhai ar gontractau dim oriau, ac eraill yn ddi-waith. O ran y rhai a oedd yn gyflogedig, rhannwyd barn gan famau’n gweithio yn y sector cyhoeddus, preifat a’r trydydd sector.

Daeth nifer o themâu allweddol i’r amlwg a lywiodd y sesiynau tystiolaeth dilynol yn ogystal â’r argymhellion a wneir i Lywodraeth Cymru yn adroddiad y Pwyllgor.

Mae strwythur anhyblyg y gweithle a’r rhagdybiaethau gofal plant a wneir o ran rhywedd, yn ogystal â’r gwahaniaethu cyffredin sy’n digwydd yn themâu a godwyd yn aml gan nifer o fenywod fel rheswm pam mae mamau yn fwy tebygol o gael eu cyfyngu i waith rhan-amser â chyflog isel gyda llai o gyfleoedd am gynnydd gyrfaol.

“Mae swyddi rhan-amser neu swyddi hyblyg yn bwysig i lawer o rieni fel y gallant ddal y ddysgl yn wastad rhwng gofal plant a gwaith. Mae diffyg difrifol o swyddi rhan-amser ar gael, ac mae’r mwyafrif ar gyflog isel a heb fod angen llawer o sgiliau. Mae llawer o bobl sydd â sgiliau a gyrfaoedd gwych yn methu gweithio yn syml am nad yw’r swyddi ar gael.”

  • Mam, Caerdydd

Roedd y farn a rannwyd am weithio’n hyblyg yn llywio briff aelodau’r Pwyllgor ar gyfer sesiynau tystiolaeth ffurfiol, a oedd yn dilyn grwpiau ffocws a chasgliad y fforwm ar-lein. Dangoswyd hyn orau yn ystod sesiwn dystiolaeth lle roedd Anna Whitehouse, a elwir hefyd yn Mother Pukka, sylfaenydd gwefan y ffordd o fyw eponymaidd i rieni ac ymgyrchydd cadarn dros weithio’n hyblyg, wedi rhannu ei phrofiad hi a rhai ei dilynwyr.

Beth wnaeth y Pwyllgor ei argymell?

Gwnaeth y Pwyllgor nifer o argymhellion amrywiol a phellgyrhaeddol a oedd yn cynnwys ailasesu Cynnig Gofal Plant newydd Llywodraeth Cymru, gan annog newid diwylliant, a sicrhau bod cyrff cyhoeddus, busnesau ac elusennau sy’n derbyn cyllid cyhoeddus yn cymryd cyfrifoldeb dros ddileu gwahaniaethu, ac wrth gwrs, hyrwyddo gweithio’n hyblyg.

I ddarllen yr holl argymhellion a wnaed gan y Pwyllgor, gallwch weld yr adroddiad llawn yma.

Beth nesaf?

Byddwn yn aros am ymateb gan Lywodraeth Cymru i’r argymhellion a wnaed, cyn iddynt gael eu trafod yn ystod Cyfarfod Llawn. Byddwch yn gallu gwylio’r sesiwn ar Senedd TV.

Os hoffech wybod mwy am gymryd rhan yng ngwaith y Cynulliad, ewch i’n gwefan, neu cysylltwch â’r tîm Allgymorth – SeneddAllgymorth@Cynulliad.Cymru