Hyrwyddo cydraddoldeb yn y Cynulliad

Aelodau Cynulliad yn dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod

Heddiw yw Diwrnod Rhyngwladol y Menywod – diwrnod i ddathlu llwyddiannau menywod ym meysydd cymdeithasol, economaidd, diwylliannol a gwleidyddol. Mae’r diwrnod hefyd yn annog camau breision i sicrhau cydraddoldeb i fenywod.

Eleni, y thema yw #PawbDrosGydraddoldeb, neu #EachforEqual yn Saesneg. Mae’r ymgyrch yn codi ymwybyddiaeth o sut y gall ein holl weithredoedd, sgyrsiau, ymddygiadau ac agweddau gael effaith ar gymdeithas. Gyda’n gilydd, gall pob un ohonom helpu i greu byd sy’n sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau.

Cydraddoldeb yn greiddiol inni

Y Senedd

Rydym yn falch o fod yn hyrwyddwyr cydraddoldeb yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru. Ers iddo gael ei sefydlu ym 1999, mae’r egwyddor o gyfleoedd cyfartal wedi bod yn greiddiol i’r Cynulliad.

Mae’r deddfau a’r rheolau sy’n llywodraethu gwaith y Cynulliad yn cynnwys gofynion penodol y dylid gwneud ein gwaith gan roi sylw dyledus i’r egwyddor ein bod yn sicrhau cyfleoedd cyfartal i bawb.

Arwain y ffordd

Fel deddfwrfa, rydym wedi arwain y ffordd o ran cydraddoldeb. Yn 2003, ni oedd y ddeddfwrfa gyntaf yn y byd i sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau, gyda 30 o fenywod a 30 o ddynion yn Aelodau’r Cynulliad. Ar hyn o bryd, mae 47 y cant o Aelodau’r Cynulliad yn fenywod. Nid yw’r gyfran erioed wedi gostwng o dan 40 y cant.

Yn fyd-eang, canran gyfartalog y menywod mewn seneddau cenedlaethol yw 24 y cant. Mae’r Cynulliad bob amser wedi bod â chyfran uwch o Aelodau sy’n fenywod na Thŷ’r Cyffredin, Senedd yr Alban a Chynulliad Gogledd Iwerddon.

Menywod sydd â rhai o’r rolau mwyaf blaenllaw yn y Cynulliad. Ein Llywydd yw Elin Jones. Mae’r rôl hon yn debyg i rôl Llefarwyr a Llywyddion mewn seneddau ledled y byd, er bod y cyfrifoldebau’n amrywio o wlad i wlad. Ann Jones AC yw’r Dirprwy Lywydd.

Manon Antoniazzi yw Prif Weithredwr a Chlerc y Cynulliad. Mae 60 y cant o uwch reolwyr y Cynulliad yn fenywod.

Rhoi llwyfan i bobl ifanc

Mae Senedd Ieuenctid Cymru yn rhoi llwyfan i bobl ifanc ddweud eu dweud a thrafod materion pwysig. Mae cydraddoldeb a chynwysoldeb yn greiddiol i’r Senedd Ieuenctid. Cafodd 60 o bobl ifanc rhwng 11 a 18 oed eu hethol yn Aelodau o Senedd Ieuenctid Cymru, ac roedd 58 y cant ohonynt yn fenywod ifanc.

Senedd Ieuenctid Cymru gyda’r Llywydd

Ein gwaith

Rydym yn ymchwilio i faterion sy’n gysylltiedig â chydraddoldeb rhwng y rhywiau, gan gynnwys rhianta a gwaith; trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol; a sicrhau amrywiaeth o ran cynrychiolaeth mewn llywodraeth leol.

Mae’r wybodaeth ddiweddaraf am waith y Cynulliad ar gael drwy ein cyfrifon Instagram, Twitter a Facebook. Gallwch hefyd ymweld â ni.

Dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod

Blog gan Ann Jones AC.

Ann Jones AC a’r panel

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn cynnal digwyddiad blynyddol bob mis Mawrth i ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod. Thema eleni yw #EachforEqual, ac rwy’n teimlo’n falch iawn ein bod wedi ymrwymo i gymryd cydraddoldeb o ddifrif yn y Cynulliad ers ei sefydlu 20 mlynedd yn ôl.

Rwy’n un o’r Aelodau Cynulliad gwreiddiol a etholwyd am y tro cyntaf ym 1999. Mae hyn wedi rhoi trosolwg da i mi o’r Cynulliad a’r ffordd y mae’n gweithio. Gallaf wir ddweud ei fod yn ymrwymo i egwyddorion #EachforEqual. Mae gennym ddyletswydd gyfreithiol i hyrwyddo cydraddoldeb ac mae wedi dod yn rhan annatod o’n diwylliant i wneud hynny, nid oherwydd bod yn rhaid i ni wneud hynny, ond am ein bod am wneud hynny.

Cydnabyddiaeth ryngwladol

Yn 2003, enillodd y Cynulliad gydnabyddiaeth ryngwladol am fod y ddeddfwrfa gyntaf ledled y byd i sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau, ac am fod y gyntaf i gael mwy o fenywod na dynion yn 2006. Ar hyn o bryd mae gennym 47 y cant o Aelodau benywaidd ac rydym yn parhau i ymdrechu i sicrhau cydbwysedd cyfartal.

Pan gefais fy ethol gan fy nghymheiriaid ar gyfer rôl y Dirprwy Lywydd yn 2016, gwelais gyfle i ddangos y gwaith a wneir gan fenywod. Mae cynnal digwyddiadau fel ein dathliadau Diwrnod Rhyngwladol y Menywod a chlywed gan fenywod mor ysbrydoledig bob amser yn fy atgoffa pam fy mod i mor angerddol am hyrwyddo a chefnogi menywod mewn gwleidyddiaeth. Nid yw bob amser yn hawdd, ac mae thema #EachforEqual eleni yn pwysleisio pwysigrwydd cydraddoldeb ledled ein cymdeithas.

Siaradwyr ysbrydoledig

Roedd hi’n bleser clywed siaradwyr mor ysbrydoledig yn ein digwyddiad. Ein siaradwyr oedd Charlie Morgan, cyd-sylfaenydd Warrior Women Events; Angel Ezeadum, Aelod o Senedd Ieuenctid Cymru a Sophie Rae, sylfaenydd Ripple Living.

Charlie Morgan, cyd-sylfaenydd Warrior Women Events
Angel Ezeadum, Aelod o Senedd Ieuenctid Cymru
Sophie Rae, sylfaenydd Ripple Living

Roedd eu geiriau nhw’n ddiddorol iawn ac yn hynod rymusol, ac rwy’n ddiolchgar iddyn nhw am rannu eu straeon gyda ni. Roeddwn i’n falch o groesawu Betsan Powys i gadeirio’r digwyddiad hefyd.

Gwnaethom ni groesawu amrywiaeth o bobl i’r Pierhead ac roedd yn gyfle da i siarad â phobl efallai nad oedden nhw wedi ymgysylltu â ni o’r blaen. Rwy’n eich annog i gadw mewn cysylltiad. Siaradwch â’ch Aelodau Cynulliad am y materion sy’n bwysig i chi. Dewch i ymweld â ni yn y Senedd a dilynwch ni ar Twitter, Facebook ac Instagram

Beth sydd nesaf?

Wrth i ni ddathlu 20 mlynedd o ddatganoli yng Nghymru, mae’n anhygoel gweld pa mor bell yr ydym wedi dod. Wrth i etholiadau nesaf y Cynulliad gael eu cynnal yn 2021, byddwn yn gweld yr hawl i bleidleisio’n cael ei hestyn am y tro cyntaf i bobl 16 a 17 oed fel rhan o’r Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru). Rydw i mor gyffrous am ganiatáu i hyd yn oed mwy o bobl Cymru gael lleisio eu barn. Byddwn hefyd yn newid ein henw o Gynulliad Cenedlaethol Cymru i Senedd Cymru, neu Welsh Parliament, wrth i ni adlewyrchu ei chyfrifoldebau sy’n datblygu drwy’r amser.

Dathlu Dydd Miwsig Cymru 2020

Mae’n Ddydd Miwsig Cymru heddiw, sef digwyddiad blynyddol sy’n cael ei ddathlu ledled Cymru i godi ymwybyddiaeth o gerddoriaeth Gymraeg.

Eleni, mae aelodau staff Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn bachu ar y cyfle i ymuno â Dydd Miwsig Cymru, fel rhan o’n hymrwymiad parhaus i hyrwyddo’r Gymraeg ar draws y sefydliad.

Rydyn ni wedi bod yn tynnu hunluniau, yn creu rhestrau chwarae ac yn chwarae cerddoriaeth Gymraeg yn uchel ar draws yr ystad.

Dyma gipolwg ar y pethau rydyn ni wedi bod yn ei wneud:

Hunluniau Dydd Miwsig Cymru

Diolch i’r staff a’r Aelodau sydd wedi dweud wrthym beth yw eu hoff ganeuon Cymraeg a gwenu ar gyfer y camera – mae cerddoriaeth Gymraeg yn boblogaidd iawn yma!

Rhestrau chwarae – pa un yw eich ffefryn?

Diolch yn fawr i Senedd Ieuenctid Cymru, ein dysgwyr a Chadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu, Bethan Sayed AC, am gyflwyno eu rhestrau chwarae yn cynnwys eu hoff ganeuon Cymraeg.

Rydyn ni hefyd wedi cynnwys rhestr chwarae’r Llywydd o 2018, sy’n cynnwys rhai o’i hoff draciau!

Senedd Ieuenctid Cymru

Bethan Sayed AC, Cadeirydd Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu

Caneuon i Ddysgwyr

Y Llywydd

Dychmygiadau Cartograffig: Dehongli’r Atlas Llenyddol

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Arddangosfa a noddir gan Bethan Sayed AC
Senedd & Pierhead
8 Ionawr – 20 Chwefror

Mae’r arddangosfa Dychmygiadau Cartograffig yn cyflwyno casgliad ysbrydoledig o waith celf a gomisiynwyd mewn ymateb i ddeuddeg nofel Saesneg sydd wedi’u lleoli yng Nghymru. Mae’r rhain yn rhan o brosiect ehangach Atlas Llenyddol Cymru, sy’n ymchwilio i sut mae llyfrau a mapiau’n ein helpu i ddeall natur ofodol y cyflwr dynol. Yn fwy penodol, mae’n edrych ar sut mae nofelau Saesneg sydd wedi’u lleoli yng Nghymru yn cyfrannu at ein dealltwriaeth o natur wir a natur ddychmygol y wlad, ei hanes a’i chymunedau.

Ym mrîff y comisiwn, gwahoddwyd artistiaid i “chwarae gyda syniadau traddodiadol o ran mapio cartograffig, ac i archwilio’r posibiliadau o gyfleu’r cysylltiadau’n weledol rhwng ‘tudalen’ a ‘lle’, ac hefyd rhwng ‘llyfrau’ a ‘mapiau’”.

Drwy ddulliau amrywiol, mae pob gwaith yn profi, yn union fel nad oes un ffordd i ddarllen llyfr neu i adnabod lle; mae pob un yn creu ac yn byw yn ei ‘fyd dychmygol cartograffig’ unigryw ei hun. Eto, gyda’i gilydd, mae’r gwaith yn cyfleu lleisiau niferus sy’n siarad am gyfoeth ysgrifennu, meddwl, ac am fyw mewn Cymru “go iawn a Chymru ddychmygol”.

Concrete Ribbon Road – Joni Smith

Artist a Nofel

John Abell: Revenant – Tristan Hughes (2008)

Iwan Bala: Twenty Thousand Saints – Fflur Dafydd (2008)

Valerie Coffin Price: Price The Rebecca Rioter – Amy Dillwyn (1880)

Liz Lake: Shifts – Christopher Meredith (1988)

Richard Monahan: Aberystwyth Mon Amour – Malcom Pryce (2009)

George Sfougaras: The Hiding Place – Trezza Azzopardi (2000)

Joni Smith: Mr Vogel – Lloyd Jones (2004)

Amy Sterly: Pigeon – Alys Conran (2016)

Locus: Sheepshagger by Niall Griffiths (2002)

Rhian Thomas: Border Country by Raymond Williams (1960)

Seán Vicary: The Owl Service by Alan Garner (1967)

Cardiff University Student Project Strike for a Kingdom by Menna Gallie (1959)

Hiraeth for Beginners – John Abell

Dewch i weld yr arddangosfa yn y Senedd a’r Pierhead adeilad cyn rhannu eich gwaith celf a’ch straeon chi fel rhan o weithgaredd gydweithredol yn y Senedd.

Dilynwch ni ar Instagram, Facebook a Twitter er mwyn cadw golwg ar yr hyn sydd yn digwydd ar ystâd y Cynulliad.

Sut mae deddfau yn cael eu gwneud yng Nghymru?

Senedd funnel

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

27 Tachwedd 2019

Heddiw mae ein Haelodau yn cynnal dadl ar Fil  Senedd ac Etholiadau (Cymru), a allai gyflwyno pleidleisiau yn 16 oed yng Nghymru a newid enw’r Cynulliad, wrth iddo barhau yn ei hynt i ddod yn gyfraith.

Ond beth fydd yn digwydd nesaf? Sut mae deddfau yn cael eu gwneud yng Nghymru?

O ble y mae cyfraith newydd yn dod?

Mae pob cyfraith newydd yn dechrau fel syniad i newid sut y mae rhywbeth yn gweithio neu i wneud rhywbeth yn well. Pan fydd cyfraith yn dechrau ei thaith, fe’i gelwir yn Fil – mae’n fersiwn ddrafft o’r gyfraith.

Sut y mae Bil yn dod yn Ddeddf?  

Rhaid i Fil fynd drwy bedwar cyfnod yn y Cynulliad Cenedlaethol a chael Cydsyniad Brenhinol cyn dod yn Ddeddf Cynulliad, sef yn gyfraith newydd i Gymru.

Taith Bill: Cyfnod 1

Mae Aelodau’r Cynulliad rydych chi yn eu hethol yn penderfynu a oes angen y gyfraith newydd ar Gymru.

Mae’r Bil yn dechrau ei daith gyda phwyllgor. Mae pwyllgorau yn grwpiau bach o Aelodau Cynulliad sy’n edrych ar bynciau penodol.Mae’n bosibl y bydd mwy nag un pwyllgor yn gweithio ar y Bil cyn iddo ddod i’r Cyfarfod Llawn.

Mae’r pwyllgor sy’n edrych ar y Bil yn cwrdd ag arbenigwyr pwnc, sy’n helpu i lunio’r Bil. Efallai y bydd y pwyllgor yn cynnal ymgynghoriad cyhoeddus, lle gallech roi eich barn.

Mae rhestr o ymgynghoriadau sy’n cael eu cynnal ar hyn o bryd i’w gweld yn www.cynulliad.cymru/ymgynghoriadau.

Mae Cyfnod 1 yn caniatáu i’r pwyllgor gasglu tystiolaeth gan bawb y maen nhw’n siarad â nhw, ac maent yn cynnwys y dystiolaeth mewn adroddiad. Bydd yr adroddiad hwn yn dweud a yw’r pwyllgor yn cytuno â phrif nod y Bil. Gallai hefyd awgrymu newidiadau i eiriad y Bil. Y

n olaf, mae Aelodau’r Cynulliad yn cynnal dadleuon yn y Cyfarfod Llawn ar yr holl adroddiadau a ysgrifennwyd am y Bil. Maent yn pleidleisio i benderfynu a oes angen y gyfraith newydd hon ar Gymru. Os bydd y mwyafrif o Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio ‘na’, mae’r Bil yn dod i ben yn y cyfnod hwn.

Yng Nghyfnod 1:Mmae Aelodau’r Cynulliad yn edrych ar y pethau sylfaenol. Maent yn cwrdd ac yn penderfynu, mewn egwyddor, a oes angen y gyfraith newydd hon ar Gymru.

Mae un neu fwy o bwyllgorau yn edrych ar y Bil ac yn ysgrifennu adroddiadau Cyfnod 1.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn cynnal dadl yn y Cyfarfod Llawn am bob adroddiad sydd wedi’i ysgrifennu am y Bil.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn y Cyfarfod Llawn i benderfynu a oes angen y Gyfraith newydd ar Gymru.

Taith Bil: Cyfnod 2

Mae Aelodau’r Cynulliad yn cyfarfod mewn pwyllgor.

Maent yn edrych ar y Bil, iac yn wneud newidiadau i’w eiriad. Gall pob Aelod Cynulliad adolygu’r Bil, ac awgrymu newidiadau. Efallai y byddant yn gweld ffordd y gallent ei wella. Efallai eu bod yn meddwl y byddai’n well pe bai Bil hefyd yn gwneud rhywbeth arall, neu ei fod yn gwneud gormod a bod angen iddo fod yn fwy penodol.

Mae pob newid y maent yn ei awgrymu yn welliant.

Mae’r pwyllgor sy’n gweithio ar y Bil yn edrych ar yr holl welliannau a awgrymwyd gan Aelodau’r Cynulliad. Maent yn cyfarfod ac yn trafod beth fyddai’r gwelliannau yn ei wneud i’r Bil, ac yn pleidleisio i benderfynu a ddylid eu cynnwys. Dim ond os yw mwyafrif aelodau’r pwyllgor yn pleidleisio y dylai gael ei gynnwys y bydd gwelliant yn cael ei gynnwys.

Yng Nghyfnod 2: Mae Aelodau’r Cynulliad yn llunio’r Bil. Mae grŵp bach o Aelodau’r Cynulliad yn cyfarfod fel pwyllgor ac yn edrych ar awgrymiadau i ddiwygio’r Bil.

– Gall pob Aelod Cynulliad awgrymu gwelliant i’r Bil.
– Mae’r pwyllgor sy’n gweithio ar y Bil yn edrych ar yr hyn y bydd pob gwelliant yn ei wneud i’r Bil.
– Mae aelodau’r pwyllgor yn pleidleisio ar ba ddiwygiadau y dylid eu cynnwys yn y Bil.

Senedd siambr

Taith Bil: Cyfnod 3

Mae Aelodau’r Cynulliad yn casglu yn y Cyfarfod Llawn. Y Cyfarfod Llawn yw’r cyfarfod sy’n cynnwys yr holl Aelodau Cynulliad yn y Siambr, y siambr trafod. Maent yn edrych ar y Bil, yn adolygu awgrymiadau ac yn gwneud newidiadau terfynol i’w eiriad. Gall pob Aelod Cynulliad adolygu’r Bil, ac awgrymu gwelliannau.

Yn ystod y Cyfarfod Llawn, gall pob Aelod Cynulliad a awgrymodd welliant esbonio ei welliant, a rhoi ei resymau dros yr awgrym. Gall Aelodau eraill y Cynulliad ddweud a ydynt yn cytuno â’r gwelliant arfaethedig. Mae’n bwysig bod pob Aelod Cynulliad sydd am siarad yn y Cyfarfod Llawn yn gallu dweud ei ddweud. Weithiau bydd angen gwneud rhagor o waith ar Fil.

Mae yna opsiwn i gynnal rhagor o ddadleuon ar y Bil ac i bleidleisio arnynt. Rydym yn galw’r cyfnodau ychwanegol hyn yn Gyfnod 3 Pellach, yn Gyfnod Adrodd ac yn Gyfnod Adrodd Pellach. Er hynny, nid yw’r rhan fwyaf o’r Biliau yn mynd drwy’r cyfnodau hyn. Âr ôl i bob Aelod Cynulliad yn y Cyfarfod Llawn drafod a phleidleisio ar y gwelliant terfynol, mae geiriad y Bil wedi’i gwblhau.

Bellach mae gan y Bil ei eiriad terfynol ac mae’n barod i symud ymlaen i’w gyfnod olaf yn y Cynulliad Cenedlaethol.

Yng Nghyfnod 3: Mae Aelodau’r Cynulliad yn mireinio’r Bil. Mae’r Bil yn mynd yn ôl i’r Siambr i Aelodau’r Cynulliad wneud newidiadau terfynol.

– Gall pob Aelod Cynulliad awgrymu gwelliant i’w drafod ac i ddadlau yn ei gylch yn y Cyfarfod Llawn.
– Gall Aelodau’r Cynulliad a gynigiodd welliant esbonio pam eu bod yn ei awgrymu.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio ar ba welliannau y dylid eu cynnwys yn y Bil terfynol.

Taith Bil: Cyfnod 4

 Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn y Cyfarfod Llawn i gytuno ar eiriad terfynol y Bil. Ar ôl i’r Bil gyrraedd Cyfnod 4, mae ei eiriad yn derfynol. Ni all Aelodau’r Cynulliad ddiwygio’r Bil ymhellach. Yn ystod dadl Cyfnod 4, mae Aelodau’r Cynulliad yn edrych ar destun terfynol y Bil, ac yn penderfynu a ddylai ddod yn gyfraith newydd. Ar ôl y ddadl, maent yn pleidleisio – ‘a ddylai’r Bil hwn ddod yn Ddeddf, sef yn gyfraith newydd i Gymru? Os bydd mwyafrif Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn erbyn pasio’r Bil, mae’r Bil yn methu. Ni all unrhyw beth pellach ddigwydd gyda Bil unwaith y bydd wedi methu. Os bydd mwyafrif Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio o blaid pasio’r Bil, yna mae wedi llwyddo ar ei hynt drwy’r Cynulliad Cenedlaethol. Gall fynd ymlaen i’w gyfnod terfynol i ddod yn gyfraith newydd (Deddf Cynulliad) – cyn belled nad oes unrhyw her gyfreithiol iddo.

Yng Nghyfnod 4: Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio’n derfynol ar y Bil. Mae Bil llwyddiannus yn cwblhau ei daith drwy’r Cynulliad Cenedlaethol

– Mae Aelodau’r Cynulliad yn trafod geiriad terfynol y Bil.
– Cynhelir pleidlais derfynol i gytuno ar eiriad terfynol y Bil.
– Os na fydd Bil yn pasio’r cyfnod hwn, mae’n methu.

Cydsyniad Brenhinol

Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i’r Bil. Mae hwn yn gytundeb ffurfiol y gall y Bil ddod yn Ddeddf Cynulliad.

Er mwyn cyrraedd y cyfnod hwn, mae Aelodau’r Cynulliad wedi ysgrifennu’r Bil, craffu arno, ei ddiwygio a phleidleisio arno. Maent wedi siarad ag arbenigwyr ar y pwnc, ac efallai eich bod chi eich hun wedi cael dweud eich dweud, drwy ymateb i ymgynghoriad pwyllgor.

Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i bob Bil sy’n mynd ar ei hynt yn llwyddiannus drwy’r pedwar cyfnod yn y Cynulliad Cenedlaethol. Cytundeb ffurfiol y gall y Bil ddod yn Ddeddf Cynulliad yw Cydsyniad Brenhinol. Rhaid i bob deddfwriaeth sylfaenol sy’n cael ei gwneud gan bob Senedd a Chynulliad yn y DU gael Cydsyniad Brenhinol.

Gallwch weld pa gyfreithiau a wnaed yng Nghymru ers 2016, a sut yr aed ati i’w gwneud drwy fynd i www.cynulliad.cymru/deddfau.

Cydsyniad Brenhinol: y cyfnod olaf ar y daith, pan fydd y Bil yn dod yn Ddeddf Cynulliad.

– Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i’r Bil.
– Mae’r Bil yn dod yn Ddeddf Cynulliad

Fil o Cynulliad

Newid enw’r Cynulliad a phleidlais i bobl 16 oed: Mae’r Bil Senedd ac Etholiadau wedi cyrraedd Cyfnod 3

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

13 Tachwedd 2019

Heddiw mae ein Haelodau yn cynnal dadl ar Fil  Senedd ac Etholiadau (Cymru), a allai gyflwyno pleidleisiau yn 16 oed yng Nghymru a newid enw’r Cynulliad, wrth iddo gyrraedd Cyfnod 3 ei hynt i ddod yn gyfraith.

Ond beth yw ystyr hynny? Beth fydd yn digwydd nesaf?

O ble y mae cyfraith newydd yn dod?

Mae pob cyfraith newydd yn dechrau fel syniad i newid sut y mae rhywbeth yn gweithio neu i wneud rhywbeth yn well. Pan fydd cyfraith yn dechrau ei thaith, fe’i gelwir yn Fil – mae’n fersiwn ddrafft o’r gyfraith.

Sut y mae Bil yn dod yn Ddeddf?  

Rhaid i Fil fynd drwy bedwar cyfnod yn y Cynulliad Cenedlaethol a chael Cydsyniad Brenhinol cyn dod yn Ddeddf Cynulliad, sef yn gyfraith newydd i Gymru.

Taith Bill: Cyfnod 1

Mae Aelodau’r Cynulliad rydych chi yn eu hethol yn penderfynu a oes angen y gyfraith newydd ar Gymru.

Mae’r Bil yn dechrau ei daith gyda phwyllgor. Mae pwyllgorau yn grwpiau bach o Aelodau Cynulliad sy’n edrych ar bynciau penodol.Mae’n bosibl y bydd mwy nag un pwyllgor yn gweithio ar y Bil cyn iddo ddod i’r Cyfarfod Llawn.

Mae’r pwyllgor sy’n edrych ar y Bil yn cwrdd ag arbenigwyr pwnc, sy’n helpu i lunio’r Bil. Efallai y bydd y pwyllgor yn cynnal ymgynghoriad cyhoeddus, lle gallech roi eich barn.

Mae rhestr o ymgynghoriadau sy’n cael eu cynnal ar hyn o bryd i’w gweld yn www.cynulliad.cymru/ymgynghoriadau.

Mae Cyfnod 1 yn caniatáu i’r pwyllgor gasglu tystiolaeth gan bawb y maen nhw’n siarad â nhw, ac maent yn cynnwys y dystiolaeth mewn adroddiad. Bydd yr adroddiad hwn yn dweud a yw’r pwyllgor yn cytuno â phrif nod y Bil. Gallai hefyd awgrymu newidiadau i eiriad y Bil. Y

n olaf, mae Aelodau’r Cynulliad yn cynnal dadleuon yn y Cyfarfod Llawn ar yr holl adroddiadau a ysgrifennwyd am y Bil. Maent yn pleidleisio i benderfynu a oes angen y gyfraith newydd hon ar Gymru. Os bydd y mwyafrif o Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio ‘na’, mae’r Bil yn dod i ben yn y cyfnod hwn.

Yng Nghyfnod 1:Mmae Aelodau’r Cynulliad yn edrych ar y pethau sylfaenol. Maent yn cwrdd ac yn penderfynu, mewn egwyddor, a oes angen y gyfraith newydd hon ar Gymru.

Mae un neu fwy o bwyllgorau yn edrych ar y Bil ac yn ysgrifennu adroddiadau Cyfnod 1.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn cynnal dadl yn y Cyfarfod Llawn am bob adroddiad sydd wedi’i ysgrifennu am y Bil.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn y Cyfarfod Llawn i benderfynu a oes angen y Gyfraith newydd ar Gymru.

Taith Bil: Cyfnod 2

Mae Aelodau’r Cynulliad yn cyfarfod mewn pwyllgor.

Maent yn edrych ar y Bil, iac yn wneud newidiadau i’w eiriad. Gall pob Aelod Cynulliad adolygu’r Bil, ac awgrymu newidiadau. Efallai y byddant yn gweld ffordd y gallent ei wella. Efallai eu bod yn meddwl y byddai’n well pe bai Bil hefyd yn gwneud rhywbeth arall, neu ei fod yn gwneud gormod a bod angen iddo fod yn fwy penodol.

Mae pob newid y maent yn ei awgrymu yn welliant.

Mae’r pwyllgor sy’n gweithio ar y Bil yn edrych ar yr holl welliannau a awgrymwyd gan Aelodau’r Cynulliad. Maent yn cyfarfod ac yn trafod beth fyddai’r gwelliannau yn ei wneud i’r Bil, ac yn pleidleisio i benderfynu a ddylid eu cynnwys. Dim ond os yw mwyafrif aelodau’r pwyllgor yn pleidleisio y dylai gael ei gynnwys y bydd gwelliant yn cael ei gynnwys.

Yng Nghyfnod 2: Mae Aelodau’r Cynulliad yn llunio’r Bil. Mae grŵp bach o Aelodau’r Cynulliad yn cyfarfod fel pwyllgor ac yn edrych ar awgrymiadau i ddiwygio’r Bil.

– Gall pob Aelod Cynulliad awgrymu gwelliant i’r Bil.
– Mae’r pwyllgor sy’n gweithio ar y Bil yn edrych ar yr hyn y bydd pob gwelliant yn ei wneud i’r Bil.
– Mae aelodau’r pwyllgor yn pleidleisio ar ba ddiwygiadau y dylid eu cynnwys yn y Bil.

Taith Bil: Cyfnod 3

Mae Aelodau’r Cynulliad yn casglu yn y Cyfarfod Llawn. Y Cyfarfod Llawn yw’r cyfarfod sy’n cynnwys yr holl Aelodau Cynulliad yn y Siambr, y siambr trafod. Maent yn edrych ar y Bil, yn adolygu awgrymiadau ac yn gwneud newidiadau terfynol i’w eiriad. Gall pob Aelod Cynulliad adolygu’r Bil, ac awgrymu gwelliannau.

Yn ystod y Cyfarfod Llawn, gall pob Aelod Cynulliad a awgrymodd welliant esbonio ei welliant, a rhoi ei resymau dros yr awgrym. Gall Aelodau eraill y Cynulliad ddweud a ydynt yn cytuno â’r gwelliant arfaethedig. Mae’n bwysig bod pob Aelod Cynulliad sydd am siarad yn y Cyfarfod Llawn yn gallu dweud ei ddweud. Weithiau bydd angen gwneud rhagor o waith ar Fil.

Mae yna opsiwn i gynnal rhagor o ddadleuon ar y Bil ac i bleidleisio arnynt. Rydym yn galw’r cyfnodau ychwanegol hyn yn Gyfnod 3 Pellach, yn Gyfnod Adrodd ac yn Gyfnod Adrodd Pellach. Er hynny, nid yw’r rhan fwyaf o’r Biliau yn mynd drwy’r cyfnodau hyn. Âr ôl i bob Aelod Cynulliad yn y Cyfarfod Llawn drafod a phleidleisio ar y gwelliant terfynol, mae geiriad y Bil wedi’i gwblhau.

Bellach mae gan y Bil ei eiriad terfynol ac mae’n barod i symud ymlaen i’w gyfnod olaf yn y Cynulliad Cenedlaethol.

Yng Nghyfnod 3: Mae Aelodau’r Cynulliad yn mireinio’r Bil. Mae’r Bil yn mynd yn ôl i’r Siambr i Aelodau’r Cynulliad wneud newidiadau terfynol.

– Gall pob Aelod Cynulliad awgrymu gwelliant i’w drafod ac i ddadlau yn ei gylch yn y Cyfarfod Llawn.
– Gall Aelodau’r Cynulliad a gynigiodd welliant esbonio pam eu bod yn ei awgrymu.
– Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio ar ba welliannau y dylid eu cynnwys yn y Bil terfynol.

Taith Bil: Cyfnod 4

 Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn y Cyfarfod Llawn i gytuno ar eiriad terfynol y Bil. Ar ôl i’r Bil gyrraedd Cyfnod 4, mae ei eiriad yn derfynol. Ni all Aelodau’r Cynulliad ddiwygio’r Bil ymhellach. Yn ystod dadl Cyfnod 4, mae Aelodau’r Cynulliad yn edrych ar destun terfynol y Bil, ac yn penderfynu a ddylai ddod yn gyfraith newydd. Ar ôl y ddadl, maent yn pleidleisio – ‘a ddylai’r Bil hwn ddod yn Ddeddf, sef yn gyfraith newydd i Gymru? Os bydd mwyafrif Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio yn erbyn pasio’r Bil, mae’r Bil yn methu. Ni all unrhyw beth pellach ddigwydd gyda Bil unwaith y bydd wedi methu. Os bydd mwyafrif Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio o blaid pasio’r Bil, yna mae wedi llwyddo ar ei hynt drwy’r Cynulliad Cenedlaethol. Gall fynd ymlaen i’w gyfnod terfynol i ddod yn gyfraith newydd (Deddf Cynulliad) – cyn belled nad oes unrhyw her gyfreithiol iddo.

Yng Nghyfnod 4: Mae Aelodau’r Cynulliad yn pleidleisio’n derfynol ar y Bil. Mae Bil llwyddiannus yn cwblhau ei daith drwy’r Cynulliad Cenedlaethol

– Mae Aelodau’r Cynulliad yn trafod geiriad terfynol y Bil.
– Cynhelir pleidlais derfynol i gytuno ar eiriad terfynol y Bil.
– Os na fydd Bil yn pasio’r cyfnod hwn, mae’n methu.

Cydsyniad Brenhinol

Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i’r Bil. Mae hwn yn gytundeb ffurfiol y gall y Bil ddod yn Ddeddf Cynulliad.

Er mwyn cyrraedd y cyfnod hwn, mae Aelodau’r Cynulliad wedi ysgrifennu’r Bil, craffu arno, ei ddiwygio a phleidleisio arno. Maent wedi siarad ag arbenigwyr ar y pwnc, ac efallai eich bod chi eich hun wedi cael dweud eich dweud, drwy ymateb i ymgynghoriad pwyllgor.

Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i bob Bil sy’n mynd ar ei hynt yn llwyddiannus drwy’r pedwar cyfnod yn y Cynulliad Cenedlaethol. Cytundeb ffurfiol y gall y Bil ddod yn Ddeddf Cynulliad yw Cydsyniad Brenhinol. Rhaid i bob deddfwriaeth sylfaenol sy’n cael ei gwneud gan bob Senedd a Chynulliad yn y DU gael Cydsyniad Brenhinol.

Gallwch weld pa gyfreithiau a wnaed yng Nghymru ers 2016, a sut yr aed ati i’w gwneud drwy fynd i www.cynulliad.cymru/deddfau.

Cydsyniad Brenhinol: y cyfnod olaf ar y daith, pan fydd y Bil yn dod yn Ddeddf Cynulliad.

– Mae’r Frenhines yn rhoi Cydsyniad Brenhinol i’r Bil.
– Mae’r Bil yn dod yn Ddeddf Cynulliad

Mynediad at fancio yng Nghymru [Infographic]

Ydych chi wedi sylwi ei bod yn mynd yn anoddach dod o hyd i fanc neu beiriant codi arian pan fyddwch chi angen un?

I ddechrau, collodd Cymru 43% o’i changhennau band rhwng mis Ionawr 2015 a mis Awst 2019.

Cyfanswm o 239 at ei gilydd.

Ar ben hynny, mae 10% o’n peiriannau codi arian am ddim wedi diflannu yn y flwyddyn ddiwethaf.

Nid yw mynediad at fancio a pheiriannau codi arian am ddim yng Nghymru yn bryder newydd, ond mae’n peri pryder mawr pa mor gyflym y mae gwasanaethau’n diflannu.

Fe wnaethoch chi ddweud wrthym mewn arolwg diweddar sut mae colli eich cangen banc neu’ch peiriant codi arian yn effeithio arnoch chi, eich cymuned a busnesau lleol.

Mae peth o adborth yr arolwg i’w weld yn y ffeithlun isod.

Angen gweithredu ar fyrder

Mae casgliadau ymchwiliad i fynediad at fancio yng Nghymru wedi’u cyhoeddi. Mae’r adroddiad yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithredu ar frys i amddiffyn ein rhwydwaith bancio gwerthfawr a chefnogi defnyddwyr o Gymru ar lefel y DU.

Os hoffech ddarllen yr adroddiad llawn am fynediad at fancio yng Nghymru, mae ar gael yma.